Uczniowie klas I–VII (sześć–13 lat) od nowego roku szkolnego nie mogą korzystać z AI podczas zajęć w ogóle. Uczniowie klas VIII–X (14–16 lat) mogą sięgać po te narzędzia wyłącznie pod bezpośrednim nadzorem nauczyciela. Dopiero starsi uczniowie – klasy XI–XIII, od 17. roku życia – są zachęcani do samodzielnego rozwijania kompetencji AI, żeby byli gotowi na rynek pracy i wyższe uczelnie.
– Najważniejszą rzeczą w szkole jest to, żeby nasze dzieci uczyły się czytać, pisać i liczyć – powiedział premier Støre podczas konferencji prasowej 19 czerwca.
Nadmierna cyfryzacja szkół odbiła się czkawką
Decyzja Norwegii jest efektem kilku dekad eksperymentu, który nie przyniósł spodziewanych rezultatów. Komputery pojawiły się w norweskich klasach w latach 90. Po premierze iPada, od 2010 roku, tablety zaczęły wypierać tradycyjne podręczniki i ćwiczenia w pisaniu ręcznym; Norwegia stała się globalnym punktem odniesienia dla nowoczesnej, cyfrowej edukacji. A potem wyniki testów zaczęły spadać – i nie przestały.
W najnowszym cyklu badań PISA z 2022 roku wyniki norweskich 15-latków z matematyki były najniższe od początku udziału kraju w tych badaniach. Między 2018 a 2022 rokiem uczniowie stracili 33 punkty w matematyce – to drugi największy spadek wśród krajów nordyckich. Wyniki z czytania ze zrozumieniem spadły z około 499 do niemal 477 punktów. OECD wprost zaznaczyło, że pandemii nie można przypisać całej winy: negatywne trendy pojawiły się wcześniej, a ich źródła są strukturalne.
Wyniki testów dla młodszych uczniów dołożyły kolejne niepokojące dane: wyniki piątoklasistów z czytania były gorsze niż w poprzednich latach. Minister edukacji Kari Nessa Nordtun przyznała, że cały system wymaga gruntownego przemyślenia.
Pułapka drogi na skróty. Mózg potrzebuje wysiłku, żeby się uczyć
Kiedy dziecko samodzielnie konstruuje zdanie, szuka odpowiedniego słowa albo próbuje zbudować argument – mózg wykonuje pracę, która przekłada się na trwałą umiejętność; gdy to samo zadanie wykonuje za nie AI, wynik może wyglądać poprawnie, ale kompetencja się nie wykształca. Psycholodzy edukacji nazywają to zjawisko „poznawczym skrótem”. Robert Bjork z UCLA już w 1994 roku opisał mechanizm odwrotny – tzw. desirable difficulty, czyli „pożądaną trudność”: zadania wymagające wysiłku budują trwalsze ślady pamięciowe niż te, które przychodzą łatwo. Innymi słowy, frustracja i powolność nie są przeszkodą w uczeniu się, a jego częścią.
To właśnie ten mechanizm norweski rząd przekłada teraz na prawo. Nie chodzi o ogólną nieufność wobec technologii – Norwegia planuje wdrożenie AI w 80% instytucji publicznych do końca 2026 roku – a o konkretne okno czasowe, w którym dziecko dopiero buduje podstawy czytania, pisania i liczenia. Korzystanie z AI w tym kluczowym momencie rozwoju mózgu wtedy może te fundamenty po prostu ominąć.
Oprócz samego zakazu rząd Størego ogłosił też propozycję legislacyjną dotyczącą dofinansowania zakupu tradycyjnych podręczników i powrotu do pisania ręcznego. Norwegia planuje też odrębne przepisy dotyczące social mediów: projekt ustawy zakazującej dzieciom poniżej 16 lat korzystania z platform społecznościowych (z obowiązkową weryfikacją wieku) ma trafić do parlamentu przed końcem 2026 roku.
Źródła:
Terje Solsvik, „Norway is imposing a near ban on the use of generative AI tools by elementary school pupils", Reuters.com [dostęp: 23.06.2026];
Mireya Ramsey, „Norway Bans AI in Schools: Children Under 13 Blocked as Reading and Math Scores Sink", TechTimes.com [dostęp: 23.06.2026]