1. Zwierciadlo.pl
  2. >
  3. Styl Życia
  4. >
  5. Big Mind – jakie korzyści przynosi praktyka zen?

Big Mind – jakie korzyści przynosi praktyka zen?

Metoda Big Mind zakłada, że każdy człowiek ma w sobie niezliczoną ilość aspektów, czyli głosów. Aby stać się ich prawdziwym szefem, czyli swoim własnym mistrzem, należy je poznać, wiedzieć, w jaki sposób funkcjonują. (fot. iStock)
Metoda Big Mind zakłada, że każdy człowiek ma w sobie niezliczoną ilość aspektów, czyli głosów. Aby stać się ich prawdziwym szefem, czyli swoim własnym mistrzem, należy je poznać, wiedzieć, w jaki sposób funkcjonują. (fot. iStock)
Całe nasze życie to pełne koło, choć zwykle funkcjonujemy, jakbyśmy byli tylko połówką - mawia amerykański mistrz zen, roshi Genpo Merzel, twórca procesu Big Mind.

Często zadajemy sobie pytania: Kim jesteśmy? O co w tym życiu naprawdę chodzi? Czy moje życie w ogóle ma sens?...

Metoda Big Mind pomaga odpowiedzieć na takie pytania. Daje klucz do poznania głębi nas samych. Uczy, jak zintegrować rozwój osobisty z duchowym. Wydobywa na światło dzienne to, co znajduje się w cieniu osobowości, co jest z różnych względów niedostępne i tkwi wyparte poza naszą świadomość. Jest drogą do bogatszego doświadczania życia, siebie, swoich relacji i całego świata. Do lepszego zrozumienia i akceptacji własnego „ja”.

Usuń blokadę

Aby wyjaśnić główną ideę procesu Big Mind i wprowadzić w nią uczestników warsztatów, mój nauczyciel roshi Genpo Merzel posługuje się pewną analogią: Jesteś rodzicem, nadajesz imiona swoim dzieciom, ale niektóre z tych imion są bardzo brzydkie, np. gniew, pożądanie, zazdrość, złość, lęk… Więc lokujesz te dzieci w piwnicy, zamykasz na klucz, mając nadzieję, że nigdy z niej nie wyjdą. Z kolei uwielbiasz dzieci, które mają takie imiona, jak szczęście, miłość, radość, zadowolenie... Więc tylko tym dzieciom dajesz prawo do istnienia. Ale jeśli pewnego dnia drzwi piwnicy znienacka otworzą się i wyskoczy z niej gniew lub zazdrość, to jesteś tym bardzo nieprzyjemnie zaskoczony i potem z jeszcze większą determinacją spychasz je do podziemi.

Inny przykład: Wyobraź sobie, że jesteś szefem wielkiej firmy, ale tak naprawdę nie wiesz, kogo zatrudniasz, kim są twoi pracownicy. Może nawet wiesz, na jakich są stanowiskach, ale nie znasz ich kompetencji i zakresu obowiązków. Nie wiesz, co robią. Więc jak możesz nimi racjonalnie zarządzać? I kiedy pewnego dnia firma się rozpada, twoje zdumienie jest ogromne, jesteś zaskoczony, pytasz siebie: „Jak mogło do tego dojść?!”. Potem często musisz poddać się jakiejś terapii, żeby znaleźć odpowiedź.

Metoda Big Mind zakłada, że każdy człowiek ma w sobie niezliczoną ilość aspektów, czyli głosów. Aby stać się ich prawdziwym szefem, czyli swoim własnym mistrzem, należy je poznać, wiedzieć, w jaki sposób funkcjonują. A poznając siebie, poznajemy też innych. Gdy sami przestajemy być obcy dla siebie, inni przestają być obcy dla nas.

Dzięki tej metodzie dowolnie zmieniamy naszą perspektywę, tak jakbyśmy zmieniali biegi w samochodzie. „Zablokowany na którymś biegu staje się bezużyteczny. Aby ci służył, musisz usunąć blokadę” – rozwija tę metaforę roshi Genpo w swojej książce „Big Mind. Wielki Umysł, Wielkie Serce”. To właśnie cel procesu Bing Mind.

Wywołaj głosy

Podczas warsztatu proszę uczestników spotkania o wywołanie w sobie jakiegoś aspektu, czyli głosu, np. Kontrolera. Wszyscy robią delikatny ruch ciałem, żeby nie tylko umysł, ale i ono poczuło tę zmianę, i utożsamiają się z danym głosem, mówiąc w pierwszej osobie: „Ok, jestem Kontrolerem”. Następnie pytam: „Opowiedz mi o sobie, jaki masz cel, jakie zadanie?”. „Moim zadaniem jest kontrolowanie” – słyszę w odpowiedzi. „Co chciałbyś kontrolować?” – pytam dalej. Z sali padają różne odpowiedzi, np.: „Ja, Kontroler, kontroluję myśli, uczucia, ludzi, lęki, pragnienia, absolutnie wszystko...”. Drążę głębiej: „Jakie myśli, czyje?”. „A co np. z jej/jego emocjami? Dlaczego to robisz?”. „Bo emocje jej nie służą i nie powinno się ich ujawniać” – odpowiada ktoś z sali. „W jakich sytuacjach coś ci się wymyka spod kontroli? Co wtedy się dzieje?” – kontynuuję. Taki dialog trwa jakiś czas. Następnie proszę, byśmy porozmawiali z innym głosem, np. z Pragnieniem. Wszyscy znów robią delikatny ruch ciałem i zaczynamy dialog z Pragnieniem.

I tak przechodzimy od aspektu do aspektu, od głosu do głosu. Najpierw wywołujemy tzw. głosy dualne, rozróżniające rzeczywistość, w której zawsze są „ja” i „ty”, „ja” i świat: Kontrolera, Obrońcy, Sceptyka, Złości, Pożądania, Ofiary, Poszukującego Umysłu...

Potem przychodzi czas na głosy niedualne, transcendentne: Umysł Nieposzukujący, Czysty Umysł, Głos Jedności, Głos Mądrości, a następnie głosy absolutne: Wielki Umysł, Wielkie Serce.

Na końcu spotkania wywołujemy Mistrza lub Zintegrowanego, Swobodnie Funkcjonującego Człowieka, który jest głosem obejmującym te dwie zasadnicze perspektywy: dualną i niedualną. To on jest szefem tej wielkiej korporacji, popularnie zwanej osobą. On jest obecny w każdym z nas i tylko czeka, żeby móc wreszcie zacząć swobodnie funkcjonować.

Kiedy na przykład siadam do medytacji, to przywołuję głos Umysłu Nieposzukującego, który donikąd nie zmierza, niczego nie planuje, akceptuje, to, co jest: cisza, spokój... – wtedy po prostu jestem.

Jeśli gram na scenie i zapomnę tekstu, to zdarza mi się, że wzywam głos Pamięci. To bardzo prosty proces, ale wymaga czasu, by się z nim oswoić i stosować go na co dzień.

Bardziej świadomi

Musimy pamiętać, że nie ma głosu niepotrzebnego, każdy pełni jakąś określoną funkcję, jest po to, żeby nam służyć. A tylko wywołując go, dowiemy się, jak działa. Równie ważne jest to, by się przekonać osobiście, że wszystkie te aspekty są w nas i nikt nam ich nie narzuca z zewnątrz. Gdy je poznamy, zmienimy się, staniemy ludźmi bardziej świadomymi i odpowiedzialnymi – nie tylko za siebie, lecz także za innych. A jeśli my się zmieniamy, to zmieni się też wszystko wokół nas. Kiedyś zapytano Buddę: kim jest. Odpowiedział, że pytanie jest źle postawione, że należało zapytać: nie kim, a czym jest. Człowiek nie jest martwy, cały czas się zmienia, staje się tym, co się w danej chwili w nim pojawia.

No, chyba, że ktoś bardzo boi się odpowiedzialności i woli wypierać ją, trzymając w piwnicy pod kluczem. Bo z różnych powodów tłumimy niektóre z naszych aspektów, nie przyznajemy się do nich, krytykujemy je, nie dopuszczamy do głosu i nie chcemy mieć z nimi żadnego kontaktu. Ale z takimi również da się porozmawiać, choćby po to, żeby dowiedzieć się, dlaczego są wypierane i jaką rolę w nas pełnią.

Stosując metodę Big Mind, obserwuję jej wielką skuteczność u wielu ludzi. Nie jest ona związana z żadnym wyznaniem. Może ją praktykować każdy, bez względu na to, czy jest Chrześcijaninem, Żydem, Muzułmaninem, czy ateistą. I przejść przez ten głęboki proces – pod warunkiem, że naprawdę tego chce i będzie aktywnie w nim uczestniczyć.

Na początku polecałabym udział w warsztatach i praktykowanie pod okiem trenera. Pomocna będzie również książka roshiego Genpo Merzela „Big Mind. Wielki Umysł, Wielkie Serce” i dołączone do niej płyty DVD z oryginalnymi sesjami prowadzonymi przez twórcę metody (w języku angielskim).

Zostań swoim Mistrzem

Warto otworzyć się na Big Mind i spróbować dotrzeć do istoty samego siebie, sięgnąć po to, co już w nas jest. Wtedy zmieni się nasze funkcjonowanie, działanie, zmieni się nasze życie. Wszystkiego zaczniesz doświadczać bardziej świadomie. Nie musisz już tkwić w tym samym miejscu i kręcić się w kółko – możesz to radykalnie zmienić. Zobaczyć, że nie jesteś tylko rozgadaną głową czy niszczącymi, rozedrganymi emocjami, nie jesteś tylko ograniczonym „ja”, że masz też w sobie ciszę, spokój i przepastną przestrzeń Wielkiego Umysłu i Wielkiego Serca.

Proces Big Mind opracował mistrz zen, roshi Genpo Merzel. Metoda łączy dwie podstawowe szkoły rozwoju – dwie drogi, które wydawały się dotychczas zupełnie rozbieżne: zachodnią szkołę terapii (Voice Dialog) i psychologii oraz wschodnią szkołę medytacji i wglądu w prawdziwą naturę człowieka. Ma więc dwa korzenie: Wschód i Zachód. W świadomości roshiego Genpo proces ten rodził się latami, a wykrystalizował ok. 2000 roku. Jego twórca chciał, żeby każdy – tak jak on – mógł przebudzić swój umysł i uświadomić sobie, kim naprawdę jest. Nazwa Big Mind, czyli Wielki Umysł, to ukłon roshiego Genpo złożony ojcu Benowi Merzelowi (stąd inicjały) oraz wyraz szacunku dla swojego nauczyciela roshiego Taizana Maezumiego i syna Tai (Tai znaczy po japońsku „wielki”). Zanim roshi Merzel został buddyjskim mnichem, był mistrzem pływackim, ratownikiem i instruktorem pływackim, a także nauczycielem w szkole dla niepełnosprawnych. W 1980 roku został spadkobiercą Dharmy w linii przekazu roshi Taizana Maezumiego. Prowadzi SLC Center, gdzie łączy praktykę zen z procesem Big Mind.

W Polsce spadkobierczynią roshiego Genpo była Małgorzata Jiho Braunek (sensei, szefowa Polskiej Sanghi Kanzeon w Warszawie), która powadziła wykłady, spotkania indywidualne i grupowe warsztaty „Big Mind/Wielkie Serce, Wielki Umysł”.

ZAMÓW

WYDANIE DRUKOWANE E-WYDANIE
  • Polecane
  • Popularne
  • Najnowsze
  1. Psychologia

Medytacja z Nityą – fala za falą

Wszystko jest wodą. Naturą wszystkiego jest Jedno. Kontempluj to - zaleca nauczycielka duchowa Nitya Patrycja Pruchnik. (Fot. iStock)
Wszystko jest wodą. Naturą wszystkiego jest Jedno. Kontempluj to - zaleca nauczycielka duchowa Nitya Patrycja Pruchnik. (Fot. iStock)
Chwila za chwilą, doświadczenie za doświadczeniem. Przychodzą nieproszone i odchodzą, zanim zdążymy je poznać. Nauczycielka medytacji Nitya Patrycja Pruchnik proponuje, by spojrzeć na nie tak, jak patrzymy na morze.

Na pewno byłeś kiedyś nad morzem albo oceanem. Przyglądałeś się ruchowi fal nadbiegających od strony horyzontu? Przywołaj teraz to doświadczenie, porównaj ten obraz ze swoim codziennym życiem. Każdego dnia przychodzi nowa fala, jedna zamienia się w drugą. Raz fale są łagodne, spokojne, innym razem pienią się, strasząc swym ogromem. Doświadczamy pięknych i swobodnych momentów, doświadczamy trudnych i niespokojnych, a najczęściej całkiem zwyczajnych.

Każda z fal należy do oceanu. Wszystkie one są jego częścią. Ocean nie pozbywa się swoich fal ani się ich nie wstydzi. Nie ucieka od nich, bo są jego jestestwem, wyrazem. Każda z fal jest oceanem, do niego należy, z niego powstaje i w nim znika. Podobnie z naszym doświadczeniem, każde jest nasze. Mistyczne, pełne zagubienia i emocji, nudne, głębokie czy też zwyczajne. Nie jesteśmy w stanie wszystkimi falami zarządzać, nie zawsze udaje się je powstrzymać. Przychodzą, żyją swoim życiem i znikają.

Jak się czujesz, kiedy próbujesz je kontrolować? A jak wówczas, gdy, znając ich przemijającą naturę, zezwalasz na ich swobodny przepływ? Gdy przyjrzysz się oceanowi i falom jeszcze uważniej, zobaczysz coś więcej. I fala, i ocean to przecież woda! Co za ulga! Kiedy to zrozumiesz, przestaniesz się martwić ruchem fal, dziwić ich rozkapryszeniu. Będziesz swobodnie i naturalnie po nich serfować, mając w pamięci Heraklitowe „wszystko płynie”. I wtedy, gdy wiatr silny, i wtedy, gdy ocean pokrył się lodem.

Bez względu na okoliczności będziesz wiedział, że wszystko jest wodą. Naturą wszystkiego jest Jedno. Kontempluj to.

Praktyka pochodzi z książki: „Oświecenie 24h na dobę. Praktyki i kontemplacje na cały rok”, Nitya Patrycja Pruchnik, Manana Chyb, wyd. ToCoJest 2020.

Nitya Patrycja Pruchnik, nauczycielka duchowa, od kilku lat dzieli się – z inspiracji swojego mistrza Mooji’ego – rozpoznaniem prawdziwej natury rzeczywistości.

  1. Styl Życia

Opanować chaos – czego uczy nas Marie Kondo

Ci, którzy spróbowali sprzątać z Marie Kondo zgadzają się z jej tezą, że porządkowanie jest jak rozmowa z samym sobą. (Fot. iStock)
Ci, którzy spróbowali sprzątać z Marie Kondo zgadzają się z jej tezą, że porządkowanie jest jak rozmowa z samym sobą. (Fot. iStock)
Znam dwie osoby, dla których porządek wokół jest arcyważny, w chaosie czują niepokój, a sprzątanie sprawia im wielką przyjemność, jest formą relaksu! Ale znam dziesiątki innych osób, dla których ład jest tak samo ważny, jednak sprzątanie sprawia im wielką… trudność. Nie lubią tego, nie potrafią wypracować systemu, który pozwoliłby zapewnić sobie tak potrzebny i ważny porządek bez „rwania włosów z głowy”. Właśnie dla takich osób objawieniem jest ona, Marie Kondo – japońska guru porządkowania, gwiazda Netflixa. Jej książki, między innymi ta najgłośniejsza, „Magia sprzątania” sprzedały się w jedenastu milionach egzemplarzy, zostały przetłumaczone na czterdzieści języków! 

Sprząta, bo lubi i sprawi, że Ty też polubisz!

Ta drobniutka, niepozorna Japonka zajmuje się sprzątaniem, porządkowaniem, segregowaniem i wyrzucaniem tego, co zbędne. Umie to robić, lubi to robić, i tego samego potrafiła nauczyć już miliony osób na całym świecie. Zatem nic, tylko czerpać!

W tej zwyczajnej czynności sprzątania zawiera się coś zdecydowanie więcej niż zaprowadzenie porządku w świecie zewnętrznym, Marie przekonuje bowiem, że sprzątając możemy jednocześnie zaprowadzić ład w swoim świecie wewnętrznym i trzeba przyznać, że to motywuje podwójnie! Bo brak chaosu w głowie i sercu to coś, czego współczesny człowiek potrzebuje chyba najbardziej. Według Kondo sprzątanie ma i może sprawić, że poczujemy się… szczęśliwi!

Marie twierdzi, że zwykle większość z nas popełnia na wstępie zasadniczy błąd – sprzątamy po kolei poszczególne pomieszczenia: kochania, łazienka, salon, pokój dziecka, itd. To niewłaściwa metoda, w ten sposób dokładamy sobie pracy. Należy skupić się na kategoriach – na przykład w pierwszej kolejności (bo to najłatwiejsze) skupiamy się na segregacji ubrań. Mamy je przecież w różnych pomieszczeniach: sypialni, pokoju dziecka, przedpokoju, itd. Marie Kondo zaleca więc sprzątanie tematyczne: jednego dnia zabieramy się za ciuchy, kolejnego na przykład za książki, trzeciego zabawki dzieci. Tylko wtedy będziemy mieć pełen obraz stanu posiadania i to pozwoli nam odpowiednio się z nim rozprawić!

Wyrzucić bez łez

Magazynujemy, kupujemy kolejne pudełka, pudła, wciąż układamy, przekładamy i tak bez końca. Marie zaleca, by tego nie robić. No dobrze, tylko jak zdecydować, co na pewno nie jest mi już potrzebne? Czy nie będę żałować, kiedy coś wyrzucę, czy nie będę musiała za kilka miesięcy odkupić tego, czego zaraz się pozbędę? Niektórzy polecają, że jeśli mamy jakieś rzeczy „niepewne”, „dyskusyjne”, odłóżmy je na jakiś czas i wróćmy „do tematu” za kilka tygodni, miesięcy. Marie ma inny pomysł – przekonuje, że najlepszym sposobem jest zostawienie tylko tych rzeczy, przedmiotów, które sprawiają nam radość! Namawia, by skupić się na tym, co chcemy zatrzymać, a nie na tym, czego chcemy się pozbyć. Tłumaczy, by każdą rzecz po kolei wziąć do ręki i zadać sobie dość proste pytanie: „Czy to daje mi radość?”, jeśli tak – zostawić, jeśli nie – pozbyć się bez bólu, no bo przecież nie ma powodu, by płakać po czymś, co nie daje nam radości, prawda?

Kiedy należy skończyć pozbywanie się rzeczy? Marie Kondo zapewnia, że każdy z nas będzie wiedział, że dotarł do punktu: meta. Poczujemy wtedy, że już nie potrzebujemy niczego więcej wyrzucać.

Teraz… origami!

Sprzątanie z Marie Kondo to nie tylko wyrzucanie, to również odpowiednie układanie tego, co zdecydowaliśmy się zostawić. Na przykład odpowiednio ułożone ubrania zajmują zdecydowanie mniej miejsca, a także dzięki temu mamy szansę dokładnie wiedzieć, co posiadamy. Technice właściwego, pionowego układania ubrań Marie poświęciła oddzielną książkę – „Tokimeki. Magia sprzątania w praktyce”.

Sekretem jest tu podobno nadawanie składanym rzeczom kompaktowych kształtów, robienie z nich „małych pakuneczków”. W pierwszej kolejności należy upodobnić kształt ubrania do prostokąta. Potem składamy je na pół i ponownie na pół lub na trzy razy. Jeśli boimy się, że wszystko się wygniecie, Marie uspokaja – ubrania gniotą się nie od liczby złożeń, ale od przyłożonego nacisku.

I życie staje się lepsze

Ci, którzy spróbowali sprzątać z Marie Kondo zgadzają się z jej tezą, że porządkowanie jest jak rozmowa z samym sobą, gdy – nawet w kontekście przedmiotów – zadajesz sobie pytania, co daje ci radość, automatycznie dowiadujesz się czegoś o sobie. A potem – zapewniają – zyskujesz motywację do tego, by działać dalej, porządkować kolejne obszary swojego życia. Pozbywać się kolejnych przestrzeni, które nie dają ci radości, a wręcz są toksyczne.

Kondo tłumaczy, że przedmioty, którymi jesteśmy otoczeni odzwierciedlają historię podjętych przez nas decyzji, a sprzątanie pozwala, by dokonać swoistego bilansu – co za nami oraz czego chcemy w przyszłości. Lepszej przyszłości.

  1. Psychologia

Metoda rodzinnej interwencji – jak pomóc bliskiej osobie wyjść z uzależnienia, kryzysu lub depresji?

Zdaniem dr. Vernona Johnsona, autora interwencji rodzinnej, osobie uzależnionej można pomóc jedynie poprzez miłość, rozumianą jako troskę, wsparcie i odpowiedzialność. (Fot. iStock)
Zdaniem dr. Vernona Johnsona, autora interwencji rodzinnej, osobie uzależnionej można pomóc jedynie poprzez miłość, rozumianą jako troskę, wsparcie i odpowiedzialność. (Fot. iStock)
Interwencja rodzinna to skuteczny sposób, by pomóc bliskiemu, który popadł w uzależnienie, kryzys lub depresję. Pokazuje, jak zapewnić go o miłości oraz zachęcić do zwrócenia się po profesjonalne wsparcie. 

Marta, czterdziestoletnia, drobna kobieta, zgłosiła się do instruktora terapii uzależnień Macieja Kiełbasińskiego z prośbą o pomoc rok po śmierci ojca jej męża. – Początkowo myślałem, że chodzi o uzależnienie, bo w sytuacji kryzysu mężczyźni często szukają pocieszenia w alkoholu, narkotykach, seksie czy hazardzie. Jednak po rozmowie z Martą okazało się, że najbardziej niepokoi ją izolacja męża, jego konflikty z synami, matką, bratem – relacjonuje Kiełbasiński. – „Rozumiem, że jest mu ciężko, ale od roku obchodzimy się z nim jak z jajkiem, akceptujemy jego potrzebę samotności, wyręczamy w domowych obowiązkach, pocieszamy, wspieramy, jest coraz gorzej” – tłumaczyła mi pacjentka. Długo zastanawiałem się, czy nie odesłać jej do terapeuty rodzinnego, jednak w trakcie rozmowy zrozumiałem, że problemy rodziny Marty są rzeczywiście bardzo zbliżone do problemów rodzin, w których występuje uzależnienie – opowiada instruktor terapii uzależnień.

Po śmierci ojca mężczyzna przechodził przez typowe etapy żałoby. Najpierw pojawiło się zaprzeczenie, potem etap poszukiwania winnego, targowanie się z losem, aż wreszcie depresja, która przeciągała się coraz dłużej, jak w wielu podobnych wypadkach, kiedy osoba doznająca dotkliwej straty nie potrafi się z nią pogodzić. Marek, do tej pory silny mężczyzna, troskliwy ojciec, wyrozumiały syn, dający wsparcie mąż – pogrążył się w samotności i apatii. Najgorsze było to, że nie przyjmował żadnej pomocy. Pocieszające słowa żony traktował ironicznie: „Skąd ty możesz wiedzieć, co ja czuję?”, nie reagował na propozycje rozmowy: „Daj mi spokój, to moja sprawa”, przestał odbierać telefony od matki i brata. Coraz częściej agresywnie odnosił się do synów. Zaczął zaniedbywać służbowe obowiązki. Kiedy przez kilka dni znowu nie pojawił się w pracy, jego szef zadzwonił do żony i zagroził, że go zwolni. Wtedy Marta zdecydowała się zgłosić do terapeuty.

– Gdy powiedziała, że postanowiła dłużej nie tłumaczyć nieobecności męża w pracy, nie pocieszać w nieskończoność teściowej, która każdego dnia płakała do słuchawki, że straciła nie tylko męża, ale też syna – stwierdziłem, że warto spróbować metody rodzinnej interwencji – podsumowuje Maciej Kiełbasiński.

Stanowczo i z miłością

Bez względu na to, czy problem dotyczy uzależnienia, kryzysu, bolesnej straty, depresji czy choroby somatycznej, rodzina jest gotowa zrobić wszystko, żeby pomóc. Jednak to „wszystko” oznacza często: nieustanne roztrząsanie problemu, prośby i groźby, pocieszanie, przywoływanie do porządku („weź się w garść”), chęć wybawienia na przemian z ignorowaniem, przekupstwo lub szantaż, nagradzanie i karanie, aż wreszcie zniechęcenie, bezradność, wściekłość i odrzucenie. Nie ma co się oburzać, zwłaszcza na tę ostatnią fazę – w końcu trudno jest pomóc komuś, kto pomocy nie przyjmuje. W konsekwencji osoba w kryzysie czuje się coraz bardziej wyizolowana, podejmuje coraz bardziej rozpaczliwe, często destrukcyjne, próby radzenia sobie z problemem, który w rezultacie powoduje rozpad całej rodziny.

Zdaniem dr. Vernona Johnsona, autora interwencji rodzinnej, osobie uzależnionej można pomóc jedynie poprzez miłość, rozumianą jako troskę, wsparcie i odpowiedzialność. Jak się okazuje, ta metoda może być stosowana z powodzeniem również w sytuacji, kiedy jeden z członków rodziny przeżywa kryzys, z którym ani on sam, ani jego bliscy nie potrafią sobie poradzić. To starannie zaplanowany i dobrze zorganizowany proces, podczas którego członkowie rodziny łączą się, by z miłością, ale i stanowczością skonfrontować osobę z tym, co się z nią dzieje, oraz z koniecznością zgłoszenia się do profesjonalisty.

Interwencja, wbrew pozorom, bardziej dotyczy członków rodziny niż osoby, której dotknął problem. Najważniejsze jest to, co bliscy chcą zrobić lub czego robić już dalej nie zamierzają. Mocą sprawczą interwencji jest wykorzystanie siły grupy. Z kilku powodów. Po pierwsze, konfrontacja jeden na jeden z osobą pogrążoną w cierpieniu, nieradzącą sobie z emocjami, bywa mało skuteczna. Cierpienie bliskich zwykle odbiera realne argumenty, a osoba w kryzysie często bywa niezłym manipulatorem (racjonalizuje, zaprzecza problemowi). Po drugie, w trakcie interwencji osoba z problemem zostaje zapewniona o tym, jak bardzo jest kochana i ważna, ma szansę dowiedzieć się (w atmosferze szczerości i zrozumienia, bez złości, obwiniania i szantażu), jaki wpływ jej problem ma na pozostałych członków rodziny, oraz przekonać się, że najbliżsi nie zamierzają dłużej stwarzać jej komfortowych warunków do pogrążania się w kryzysie i izolacji. Ma zapewnione wsparcie, pod warunkiem że zgłosi się po pomoc do profesjonalisty. Jeśli tego nie zrobi, zostanie z problemem sama.

Od 80 do 85 proc. podjętych interwencji kończy się sukcesem. Dzieje się tak z kilku powodów:

  • rodzina jednoczy się dzięki zdobytej wiedzy i otwartej komunikacji,
  • osoba w kryzysie dowiaduje się, jak bardzo jest kochana i ważna,
  • członkowie grupy mają okazję, żeby wyjaśnić, jaki wpływ wywiera na nich (i na całą rodzinę) kryzys osoby mającej problem,
  • osoba w kryzysie dowiaduje się, że rodzina wesprze ją podczas terapii, ale też przestanie wspierać, gdy nie zgłosi się do psychologa.

Dobry plan to podstawa

– Interwencja nie jest skomplikowanym procesem, ale wymaga starannego zaplanowania i przygotowania – tłumaczy instruktor terapii uzależnień. Trzeba zwrócić uwagę na kilka elementów:

Stworzenie zespołu

Zespół interwencyjny powinien liczyć od trzech do pięciu członków. Dobrze, żeby byli to ludzie, których osoba z problemem kocha, szanuje, potrzebuje i lubi. W zespole mogą być członkowie rodziny, przyjaciele, nawet pracodawca. Ważną sprawą jest współpraca zespołu interwencyjnego: wszyscy powinni uzgodnić jednakowe stanowisko i czerpać informacje z tego samego źródła – dlatego wybór terapeuty czy psychologa musi być uzgodniony wcześniej, żeby nie było różnych zdań w czasie interwencji. Jeszcze dokładniej trzeba dobrać osoby do grupy.

– Kiedy Marta zadzwoniła do teściowej i opowiedziała jej o planowanej interwencji, zorientowała się, że starsza pani nadal czuje złość i obwinia syna o to, że się od niej odwrócił – opowiada Maciej Kiełbasiński. – Doradziłem jej, by wykluczyła ją z zespołu interwencyjnego, bo teściowa nie była gotowa na takie działania. Ważne jest również, by nie włączać do zespołu osób, które nie oprą się pokusie przedwczesnego poinformowania osoby z problemem o interwencji. Tak było chociażby w przypadku 10-letniego syna Marka i Marty.

Interwencję należy traktować jak projekt, a nie spotkanie towarzyskie. Wszystkie problemy warto zapisywać, tak jak przy organizacji ślubu. Pamięć jest zawodna, a w przypadku interwencji nie można o niczym zapomnieć.

Wybór miejsca

Najlepszy będzie teren neutralny – osoba z problemem będzie czuła się mniej pewnie i trudniej jej będzie odmówić przyjęcia pomocy. Może to być dom kogoś z rodziny lub przyjaciela, ale nie miejsce publiczne np. restauracja czy kawiarnia. Po wybraniu miejsca warto się skoncentrować na wymyśleniu wiarygodnego powodu, by ściągnąć głównego zainteresowanego.

– Marta powiedziała mężowi, że przyjaciel rodziny zaprasza ich na kolację – opowiada Kiełbasiński. – Kiedy razem z mężem i starszym synem dotarli na miejsce, zastali tam Kacpra z żoną i brata Marka z bratową.

Interwencję najlepiej przeprowadzić w pomieszczeniu, w którym jest wystarczająco dużo przestrzeni, by wszyscy mogli usiąść wokół (w środku kręgu nie powinny znajdować się żadne przedmioty czy meble). Osobę w kryzysie najlepiej posadzić w takim miejscu, aby obok niej siedzieli ci, których darzy wyjątkowym szacunkiem i bardzo kocha. Nikt nie powinien opuszczać swojego miejsca przed zakończeniem interwencji.

Wskazanie lidera grupy

Lider spełnia rolę gospodarza, rzecznika i przewodnika. Najczęściej jest to krewny, przyjaciel lub kolega, którego osoba w kryzysie darzy największym szacunkiem, ktoś, kogo nie będzie chciała rozczarować. Nie zawsze słusznym jest, by rolę lidera spełniał ktoś najbliższy emocjonalnie, np. partner – może to bowiem utrudnić proces. Podczas interwencji tylko lider komunikuje się z osobą w kryzysie: prosi ją, by przyjęła pomoc, odpiera jej kontrargumenty, zaczyna spotkanie i je kończy… Niedopuszczalna jest sytuacja, w której zespół wdaje się w spontaniczną dyskusję, bo to pozbawia grupę mocy, a interwencja kończy się klęską.

– Marta doszła do wniosku, że liderem ich grupy powinien być Kacper – dobry przyjaciel Marka – opowiada Maciej Kiełbasiński.– Przez rok od pogrzebu ojca Kacper był jedyną osobą, z którą Marek od czasu do czasu rozmawiał. Rodzice Kacpra od dawna nie żyli, a poza tym sam jakiś czas temu korzystał z pomocy terapeuty. Był więc najbardziej wiarygodny.

Bardzo ważne jest, by w trakcie interwencji lider był spokojny i opanowany, a także pamiętał, że podstawowym celem interwencji jest okazanie miłości, szacunku, a nie uderzanie w godność osoby w kryzysie.

Napisanie listu

Ponieważ w trakcie interwencji zwykle pojawiają się silne emocje i trudno jest zebrać myśli, najlepszym sposobem jest napisanie (przez każdą osobę biorącą udział w interwencji) listu (na półtorej do dwóch stron) skierowanego do osoby w kryzysie i składającego się z trzech części:

– Przesłania miłości. To najważniejsza część listu. Zwykłe: „kocham cię” nie wystarczy. Trzeba sięgnąć do wspomnień i powiedzieć, dlaczego tę osobę kochasz, ile dla ciebie znaczy, co czułeś i za co jesteś jej wdzięczny, np.: „Kiedy się rozwodziłem, byłeś obok mnie i wspierałeś. Twój optymizm stawiał mnie na nogi. Dziś jestem tu dla ciebie.”

– Części dotyczącej problemu. W tym fragmencie musisz uważać, żeby nie wylać na papier gniewu, jaki czujesz do osoby w kryzysie (np. za to, że zwleka z pójściem do terapeuty), trzeba też powstrzymać się od krytyki. Nie używaj skrajnych wyrażeń, takich jak: „udręczona”, „przerażony” czy „wściekła”, a zastąp je słowami: „zmartwiona”, „przestraszony”, „zła”. Na przykład: „Kiedy zamykasz się w sobie, czuję się osamotniona i bezradna. Martwię się o twoje zdrowie. Nasz syn nie rozumie całej sytuacji i często płacze w nocy, bo boi się, że stanie się coś złego.”

Podaj trzy konkretne zachowania osoby w kryzysie, które dotknęły rodzinę w ciągu ostatnich trzech miesięcy, np.: „W poniedziałek w zeszłym tygodniu nie poszedłeś do pracy. Twój szef zadzwonił do domu i czułam się winna, kłamiąc mu, że musieliśmy wyjechać do rodziny”.

– Zakończenia. Powtórz, jak bardzo ci na tej osobie zależy, zapewnij o twoim wsparciu i poproś, aby przyjęła oferowaną jej pomoc, np.: „Nie mogę sobie wyobrazić życia bez ciebie. Nie chcę cię stracić i zrobię wszystko, aby cię wesprzeć. Czy przyjmiesz pomoc, jaką ci dzisiaj ofiarujemy? Twoja kochająca siostra.”

Zakreślenie granic

– Kulminacyjnym momentem interwencji jest reakcja osoby w kryzysie na przyjęcie oferowanej pomocy – mówi Kiełbasiński. – Jeśli odmówi pomocy, lider grupy daje znak, by każdy z uczestników przeczytał, przygotowane na piśmie, granice swojej wytrzymałości.

Wytyczając je, należy pamiętać, by robić to z miłości do bliskiej osoby, a nie z chęci odwetu. Celem nie jest zawstydzenie osoby w kryzysie, tylko jasne przedstawienie tego, co poszczególni członkowie robili, podświadomie pogłębiając kryzys bliskiej osoby, a czego teraz robić już nie będą, np. usprawiedliwianie nieobecności w pracy czy przejmowanie na siebie domowych obowiązków. Osoba, której chcesz pomóc, ma sama ocenić, co jej się bardziej opłaca i dokonać wyboru. W czasie czytania „granic wytrzymałości” trzeba też zwracać uwagę na ton głosu, żeby nie było w nim złości ani wahania.

Gdyby utrzymanie postanowień zawartych w „granicach wytrzymałości” stanowiło problem, trzeba wykorzystać siłę, jaką stanowi grupa, i wzajemnie się wspierać.

Interwencja sprowadza się wprawdzie tylko do jednego posiedzenia, ale bardzo istotnego i wyznaczającego początek trudnej podróży. Osoba w kryzysie może przyjąć pomoc i propozycję zgłoszenia się do terapeuty lub nie.

– Marek zgodził się pójść do psychologa – opowiada Maciej Kiełbasiński. – Marta była u mnie jeszcze dwa razy, kilkakrotnie rozmawialiśmy przez telefon. Moje wsparcie polegało głównie na tym, by z miłości nie dała się kolejny raz zmanipulować Markowi i nie odstąpiła od „granic wytrzymałości”, jakie przekazała mężowi. Kiedy masz poczucie, że nie będziesz w stanie dotrzymać swoich obietnic, poszukaj wsparcia wśród uczestników interwencji.

Terapia okazała się skuteczną metodą i mężczyzna zaczął wychodzić z kryzysu.

Jak odpierać kontrargumenty osoby w kryzysie:

Nie pójdę się leczyć, bo nie mam po co. Jestem zdrowy.

Reakcja: „Nie prosimy cię o to, żebyś oceniał, czy jesteś zdrowy czy nie. Chcemy tylko, abyś poddał się ocenie specjalisty, wykwalifikowanego psychologa. Jeżeli nie jesteś chory, dowiesz się o tym pierwszy. Niech specjalista oceni, jak jest naprawdę.”

Sami macie problem i jesteście chorzy, nie będziecie mi mówić, co mam robić.

Reakcja: „Ale dzisiaj właśnie rozmawiamy o twoim problemie i próbujemy pomóc akurat tobie. Nie chodzi tutaj o to, czy ktoś jest chory czy nie, ale o to, co się z nim w trakcie tej choroby dzieje.”

Nie mogę się leczyć, bo będzie mi to przeszkadzać w mojej pracy i ją stracę.

Reakcja: „Rozmawialiśmy z twoim szefem, zgodził się na to, żebyś dostał urlop lub zwalniał się na wizyty u terapeuty. Opuszczone godziny odpracujesz”

Warto przeczytać: Jeff i Debra Jay, ,,Miłość przede wszystkim. Metoda interwencji w terapii uzależnień od alkoholu i innych substancji psychoaktywnych”, Media Rodzina 2008

  1. Styl Życia

Medytacja z oddechem – prosta technika na wyciszenie według Katarzyny Chusteckiej, instruktorki jogi

Medytacja nie tylko wycisza i uspokaja. Uczy też sztuki odpuszczania. Pozwala otworzyć się na radość i szczęście. Na zdjęciu Katarzyna Chustecka, instruktorka jogi mieszkająca na Bali. (Fot. archiwum prywatne)
Medytacja nie tylko wycisza i uspokaja. Uczy też sztuki odpuszczania. Pozwala otworzyć się na radość i szczęście. Na zdjęciu Katarzyna Chustecka, instruktorka jogi mieszkająca na Bali. (Fot. archiwum prywatne)
Najprostsza technika medytacji polega na koncentracji na oddechu. Wycisza, uspokaja umysł i przygotowuje do bardziej zaawansowanych technik medytacyjnych. Dzięki niej poczujesz się lekko, ponieważ obserwując oddech i nie podążając za myślami, stopniowo uwolnisz się od ich natłoku. Odpuścisz kontrolę nad rzeczywistością i wreszcie będziesz mogła naprawdę zrelaksować się i odpocząć. Nauczysz się ufać życiu, twoje serce się otworzy, a intuicja przebudzi.

Medytuj w ten sposób regularnie rano i wieczorem, a po pewnym czasie zaobserwujesz wspaniałe efekty. Powodzenia!

Technika medytacji z oddechem

1. Usiądź na poduszce ze skrzyżowanymi nogami albo na krześle. Zadbaj o to, by kręgosłup był pionowo. Jeśli masz z tym problem, usiądź oparta o ścianę.

2. Ułóż dłonie luźno na udach wnętrzem ku górze lub połącz dłonie na brzuchu, kładąc prawą na lewej. Zamknij oczy. Utrzymując wyprostowane plecy, rozluźnij całe ciało. Aby to zrobić, przesuń powoli ośrodek swojej uwagi przez całe ciało, od palców stóp do czubka głowy, poczuj każdą część ciała i obejmując ją miękkim wydechem, pozwól jej się odprężyć. Początkowo nawiązanie kontaktu ze swoim ciałem i rozluźnienie go będzie zajmowało ci trochę czasu, lecz szybko nabierzesz w tym wprawy.

3. A teraz przenieś uwagę na oddech. Skup się na wdechach i wydechach. Nie powtarzaj w umyśle słów „wdech” lub „wydech”, lecz po prostu bądź świadoma, że wdychasz i wydychasz powietrze. Nie zmieniaj oddechu ani go nie reguluj. Czuj ruchy klatki piersiowej wraz z oddechem, czuj przepływ powietrza przez nos, dotyk wydechu na skórze nad górną wargą. Wczuwaj się w oddech z najdrobniejszymi szczegółami, tak jakby w tej chwili była to jedyna istotna rzecz na świecie. Niech nie umknie ci żaden wdech i żaden wydech. Pozwalaj na naturalny przepływ powietrza, obserwuj i czuj, delektuj się oddechem, nic więcej.

Kiedy zorientujesz się, że wcale nie obserwujesz oddechu, tylko zajmujesz się myśleniem o przeszłości, przyszłości lub ocenianiem rzeczywistości, nie strofuj się, tylko spokojnie spróbuj od nowa. Nie denerwuj się na siebie ani na swój umysł. On właśnie taki jest – rozbrykany i niezdyscyplinowany, taka jest jego natura. Nie złość się, to nie pomoże, a wręcz przeciwnie. Twój umysł będzie umykał ci jeszcze wiele, wiele razy, możesz być tego pewna. Ważne jest, aby od początku podchodzić do niego z życzliwością, ale i konsekwencją, jak do małego dziecka. W czasie medytacji nie krytykuj się i nie twórz negatywnych emocji: złości, zniecierpliwienia czy rozżalenia. Moment, w którym uświadamiasz sobie, że straciłaś koncentrację na oddechu, jest kluczowy dla postępów w medytacji na początku praktyki.

Rozwijaj postawę serdeczności i łagodności wobec siebie - przyniesie ci ona zadowolenie i sprawi, że medytacja będzie przyjemna, a po pewnym czasie zauważysz, że okresy obserwacji oddechu zaczną się wydłużać. Będziesz mogła dłużej przebywać w chwili obecnej, rozluźniona i spokojna. Zauważysz także, że jesteś w stanie poczuć oddech o wiele dokładniej. Doznanie oddechu stanie się bardzo, bardzo przyjemne, tak jakby każdy wdech był łykiem przepysznego życiodajnego nektaru, a wydech błogim odpuszczeniem. To wspaniały moment na ścieżce medytacji, delektuj się nim.

Medytuj w ten sposób przez pół godziny, najlepiej jeśli nastawisz budzik w telefonie, by nie kontrolować czasu. Kiedy czas dobiegnie końca, połącz dłonie na mostku, pochyl głowę i w duchu podziękuj sobie za medytację. Unieś głowę i powoli otwórz oczy.

Jak wybrać miejsce i czas na medytację?

Najlepiej medytować dwa razy dziennie po 30 minut. Jeśli to nie jest możliwe, niech będzie to raz dziennie, ale staraj się, aby zawsze było to o tej samej porze i w tym samym miejscu. Wybierz czas, kiedy w domu będzie cicho i nikt nie będzie ci przeszkadzał. Ranek jest bardzo dobrą porą, ponieważ umysł jest świeży i stabilny, bo nieobciążony wydarzeniami dnia. Możesz wstawać pół godziny wcześniej i po krótkiej toalecie siadać do medytacji. Co za cudowny początek dnia! Przez kilka pierwszych poranków być może będziesz zasypiała w medytacji, warto to przetrzymać — umysł szybko przywyknie do regularnej praktyki.

Kilka uwag na koniec

W trakcie medytacji zapewne zdrętwieją ci nogi, to normalne. Nie przerywając, a więc utrzymując uwagę na oddechu, powoli zmień pozycję (np. wyprostuj zdrętwiałą nogę), a kiedy krążenie wróci do normy, powróć do wyjściowej pozycji.

Może się zdarzyć, że któregoś dnia, kiedy już nabierzesz wprawy, poczujesz, że ciało jest bardzo lekkie, tak jakby go wcale nie było, lub też zaznasz stanu, w którym w ogóle nie będziesz czuła ciała. To także normalny objaw. Nie przejmuj się tym, medytuj dalej, pozostając w swojej przestrzeni wewnętrznej wraz z oddechem. Pomyśl — co za ulga i lekkość, co za frajda nie mieć ciała choćby przez ten krótki czas!

Medytacja to praktyka duchowa, a ciało należy do wymiaru materialnego. I wreszcie — czasem pół godziny to za długo, więc nie zmuszaj się, nic na siłę. Innym razem może okazać się, że choć alarm w telefonie zadzwonił, ty jesteś w tak głębokiej medytacji, że wcale nie chcesz kończyć, więc zostań dłużej. Podążaj za sobą z życzliwością dla siebie :)

Katarzyna Chustecka, nauczycielka jogi, praktykuje jogę wg metody BKS Iyengara od 20 lat, uczy od 15. Założyła i przez wiele lat prowadziła ośrodek jogi i medytacji Equanimus na warszawskim Wilanowie. Dużo podróżuje, ale jej serce skradło Bali, gdzie stworzyła swój drugi dom. Od lat organizuje wyprawy z jogą na Bali i do Indii. Ma dwie córki. Z wykształcenia jest socjologiem. Pasjonuje się ajurwedą.

  1. Psychologia

- Nigdy nie jest za późno, by odbić się od dna - twierdzi mniszka buddyjska Pema Chödrön

- Sens naszych poczynań rozpoznajemy dopiero wtedy, gdy tracimy grunt pod nogami - twierdzi Pema Chödrön. (Fot. iStock)
- Sens naszych poczynań rozpoznajemy dopiero wtedy, gdy tracimy grunt pod nogami - twierdzi Pema Chödrön. (Fot. iStock)
Zobacz galerię 7 Zdjęć
Nie umiemy sobie radzić z trudnymi doświadczeniami. Szukamy rozwiązań i strategii, by były mniej bolesne lub w ogóle nam się nie zdarzały. Tylko czy tak się da? Mniszka buddyjska Pema Chödrön przekonuje, że zanim zaczniemy uciekać od cierpienia, lepiej sprawdzić, co ma nam ono do zaoferowania. Najgorszy moment w jej życiu – odejście męża – okazał się bowiem najlepszym.

Ponoć życie jest po to, żeby żyć. Tyle że nie wszystko, co jest do przeżycia, nam się podoba. Chcielibyśmy wybierać nasze doświadczenia: zależy nam na poczuciu bezpieczeństwa, sprawczości. A tu nagle przychodzi cierpienie. I co wtedy? Można stawiać opór, zrobić unik, oddalić się na chwilę od tego, co boli – rozpraszając uwagę, zmieniając stan świadomości... Ale tak naprawdę nie ma dokąd uciekać. Przecież nie uciekniesz przed samym sobą! Trudne doświadczenia konfrontują z trudnymi częściami nas samych. Może lepiej więc zostać, dowiedzieć się, o co tak naprawdę chodzi? Spotkać się ze sobą i z życiem. Notabene – według tych, co się przebudzili – między jednym a drugim nie ma oddzielenia...

Wielcy i mali

Pema Chödrön (wym. Cziedryn) jest buddyjską mniszką, ale dobrze zna też życie w zachodniej cywilizacji, w związku partnerskim. Jest Amerykanką. Była żoną. Jej cierpienie zaczęło się wczesną wiosną... „Stałam właśnie przed naszym pięknym domem i popijałam herbatę” – wspomina. „Słyszałam, jak podjechał samochód i trzasnęły drzwi. Mój mąż wyłonił się zza domu i bez żadnych wstępów oznajmił, że związał się z kimś innym i chce się ze mną rozwieść. Pamiętam niebo, było ogromne. Pamiętam szum rzeki i parę unoszącą się nad filiżanką. Nie istniał czas, przestałam myśleć, nie było niczego – tylko światło i głęboka, nieruchoma cisza. Nagle się ocknęłam, podniosłam kamień i rzuciłam w męża”. To właśnie po tym doświadczeniu przyszło zainteresowanie buddyzmem. Pema Chödrön nie ma wątpliwości, że zwróciła się w tę stronę za sprawą męża i złości na niego. Straciła poczucie bezpieczeństwa, chciała je za wszelką cenę odbudować... „Na szczęście nigdy mi się to nie udało” – stwierdza. „Instynktownie czułam, że unicestwienie mojej dawnej osobowości – kurczowo czegoś lub kogoś uczepionej, zależnej – to jedyna droga”.

Dziś uważa, że były mąż ocalił jej życie. Że sens naszych poczynań rozpoznajemy dopiero wtedy, gdy tracimy grunt pod nogami. „Możemy wykorzystać tę sytuację na dwa sposoby: żeby się przebudzić albo żeby zapaść w głęboki sen”. Ona wybrała pierwszą opcję, a na jej ścianie zawisła wtedy karteczka ze słowami: „Jedynie ulegając zniszczeniu, możemy znaleźć to, co w nas niezniszczalne”. Czy to nawoływanie do cierpiętnictwa, masochizmu? Raczej do realizmu. Do odstąpienia od pomysłu, któremu wielu z nas uparcie hołduje: że można oddzielić przyjemność od bólu, uniknąć tego drugiego. „Cierpienie to grunt, na którym rozwija się zrozumienie dla innych” – tłumaczy Chödrön. „Można się więc cieszyć zarówno radosną inspiracją, jak i nieszczęściem. Możemy być wielcy i zarazem mali”.

Zgoda na wszystko

W książce „Nigdy nie jest za późno. Jak czerpać siłę z przeciwności losu” Pema Chödrön sporo miejsca poświęca lękowi. Bo czy to nie jego boimy się najbardziej? Ileż energii wkładamy w to, żeby go zdusić, oddalić, nie czuć. Kontrola, perfekcjonizm, racjonalizacja, złość, rozrywki, używki, a nawet szukanie relaksu to sposoby, żeby pokonać strach, udawać, że go nie ma. A gdyby tak po prostu spotkać się z nim? „Lęk jest powszechnym doświadczeniem, doznają go nawet najmniejsze istoty” – pisze Chödrön. I podaje przykład morskich stworzonek, które można znaleźć na brzegu po odpływie i które kurczą się instynktownie pod dotknięciem ludzkich palców. Według niej lęk jest naturalną reakcją człowieka, gdy zbliża się do prawdy. Cóż, prawda bywa bardzo niebezpieczna. „Jeśli jednak mimo poczucia zagrożenia postanowimy pozostać dokładnie tu, gdzie jesteśmy, nasze doświadczenie stanie się bardziej żywe” – zapewnia. „Bo wszystkie doznania stają się bardzo intensywne, kiedy nie ma dokąd uciec”.

Lęk konfrontuje nas z czymś, co wyparliśmy, wyrzuciliśmy (a raczej próbowaliśmy wyrzucić) z naszego życia. W tym sensie jest wielkim darem – szansą na odzyskanie ważnej części siebie. Nie oznacza to, oczywiście, że oswajając go rozwiążemy nasze problemy. „To raczej metoda prowadząca do całkowitej zmiany starych nawyków patrzenia, słuchania, wąchania, smakowania i myślenia” – tłumaczy Chödrön. Jej podejście jest dość radykalne: problemów nie da się ostatecznie rozwiązać. „Raz jest dobrze, chwilę później nasz świat się rozpada. Potem znów jest dobrze, i znów wszystko się wali. Uzdrowienie płynie ze zgody na taki stan rzeczy – ze zgody na upływ czasu, na cierpienie, ale także na poczucie ulgi, na radość i na żal”. Nie możemy przewidzieć, jaką jakość będzie miało kolejne doświadczenie – czy da nam przyjemność, satysfakcję, czy wręcz przeciwnie. Czy jesteś gotów na tę niewiedzę? Godzisz się na nią?

Poczuj tętno życia

Zdaniem Pemy Chödrön najlepszym nauczycielem jest obecna chwila. Daje ona możliwość wchodzenia w kolejne doświadczenia, obserwowania w nich siebie. Co się dzieje? Jak reaguję? Gdzie utknąłem? Chödrön sugeruje, że uważność prowadzi nas do uczucia jedności z tym, czego doświadczamy. Do przekroczenia oddzielenia. „Wiara w trwałe i oddzielne JA, ciągłe poszukiwanie przyjemności i unikanie bólu, obarczanie innych odpowiedzialnością za nasze cierpienie – z wszystkiego tego musimy całkowicie zrezygnować” – przekonuje. „Musimy porzucić nadzieję, że w ten sposób uzyskamy zadowolenie. Cierpienie zmniejsza się dopiero wtedy, gdy podajemy w wątpliwość to, że w ogóle istnieje miejsce, w którym moglibyśmy się ukryć”.

Zastanawiałeś się kiedyś nad tym, jak by to było żyć bez nadziei na tzw. lepsze czasy? Przerażające, prawda? A może jednak wyzwalające? Wciąż przecież próbujesz nad czymś zapanować – sprawić, by życie toczyło się po twojemu. A rezultat? „Chwytamy się nadziei, a ta okrada nas z chwili obecnej” – zauważa Chödrön. I proponuje, żebyśmy przyznali się przed sobą, że czasem (może właśnie teraz?) czujemy się jak łajno. „Tak przejawia się współczucie” – zapewnia. „Tak przejawia się odwaga. Trzeba powąchać to łajno, dotknąć je, zbadać jego strukturę, barwę i kształt”. Prawdopodobnie poczujesz się w tym bezbronny, całkiem odsłonięty. Według Pemy Chödrön to niezwykle ważne miejsce – możesz odczuwać w nim bezpośrednio tętno życia.

Być może wciąż tęsknisz za idealnym światem, ale czy naprawdę chciałbyś w takim żyć? Z punktu widzenia oświeconej istoty to przecież śmierć! „Pędzimy przez życie zaabsorbowani szukaniem coraz piękniejszych widoków, coraz doskonalszych brzmień czy bardziej wzniosłego stanu umysłu, nieświadomi, że wystarczy zatrzymać się w środku tego chaosu i rozejrzeć wokół” – podkreśla Chödrön. „Ujrzymy wtedy, że stoimy w centrum świętej mandali. Wijemy się jak robaczek przybity szpilką do środka tarczy, nie zdając sobie sprawy z tego, że choć jesteśmy w kropce, to trafiliśmy w dziesiątkę”.

Zostaw lukę

Czy, będąc w kropce, znajdziemy otwartość, by w niej choć chwilę pozostać, przestać się szarpać? Oto pytanie. Oto wyzwanie! Jak to zrobić? Pozostań uważny – prosi Chödrön – i powstrzymaj się od nawykowych reakcji. Mniszka nazywa to rezygnacją z chęci bezzwłocznego zapełniania przestrzeni tylko dlatego, że pojawiła się w niej luka. Załóżmy, że odczuwasz pragnienie. Albo smutek lub opuszczenie. Reagujesz natychmiast, idziesz za tym, coś z tym robisz, zmieniasz. Ale między chwilą, w której pojawia się dane uczucie, a działaniem, jakie w związku z nim podejmujesz, jest coś, przez co się prześlizgujesz, przeskakujesz. Czego nie chcesz doświadczyć. „U podstaw naszego zwyczajnego życia, gadaniny, wszystkich działań i myśli tkwi fundamentalny brak poczucia oparcia” – mówi Chödrön. „Doświadczamy go jako niepokoju i nerwowości. Odczuwamy go jako lęk. Ten brak oparcia jest przyczyną pożądania, agresji, niewiedzy, zazdrości i dumy – mimo usiłowań nigdy jednak nie docieramy do jego istoty”.

Kiedy dostrzegamy nasze uniki wobec rzeczywistości, kiedy powstrzymujemy nawykowe, impulsywne reakcje, możemy poznać naturę lęku. Zadomowić się w poczuciu bezbronności. Jeśli będziemy ratować się przed nim ucieczką, rozpraszać uwagę, nigdy się nie odprężymy – ostrzega mniszka. Powstrzymywanie się przed reakcją oznacza dla niej zaprzyjaźnianie się ze sobą na najgłębszym możliwym poziomie. Wchodzenie w kontakt z tym, co przejawia się jako niepokój, kontrola, manipulacja, podczas gdy wewnątrz jest czymś bardzo miękkim i delikatnym.

Być może dobrym wprowadzeniem do takiego kontaktu będzie medytacja, łącząca uważność i praktykę powstrzymywania się. Uświadom sobie ruchy, jakie wykonuje twoje ciało, kiedy jest mu niewygodnie. Prawdopodobnie pod wpływem fizycznego dyskomfortu wykonujesz szereg poruszeń, żeby poczuć się lepiej. A gdyby tak zostać przez moment w tym uczuciu niewygody, poeksplorować je trochę? Niczego nie zmieniać? Ale też nie krytykować swoich impulsów. Po prostu być świadomym tego, jakie działania chcesz podjąć – albo podejmujesz – w takich sytuacjach.

Uważność pomaga zobaczyć pewne rzeczy, emocje u źródeł – w chwili, gdy powstają. Powstrzymanie się przed odruchowymi działaniami daje efekt stopklatki – pozwala wniknąć w istotę sprawy i uniknąć reakcji łańcuchowych czy rozrośnięcia się problemu. To może być bardzo transformujące doświadczenie.