W piosenkach życie staruszka jest wesołe, w rzeczywistości… bywa różnie. Nawet jeśli ktoś skrupulatnie oszczędzał środki na stare lata i nie narzeka przesadnie na zdrowie, może być rozczarowany emeryturą. Tymczasem psychologowie twierdzą, że aby zwiększyć swój poziom szczęścia na starość, wystarczy zawczasu wprowadzić jedną prostą zmianę.
Do najczęstszych przyczyn niezadowolenia wśród seniorów zalicza się oczywiście niskie świadczenia finansowe, często niewystarczające na pokrycie kosztów leków i podstawowych opłat mieszkaniowych, postępujące kłopoty zdrowotne, a także samotność. Ten ostatni problem najczęściej postrzega się przez pryzmat relacji z rodziną i przyjaciółmi. Krewni rozjeżdżają się po kraju i świecie, a kontakty z nimi ograniczają się do kilku świątecznych wizyt. Z kolei grono znajomych uszczupla się coraz bardziej z każdym rokiem. Nawet utrzymywanie kontaktu z tymi, którzy pozostali, bywa utrudnione przez bariery fizyczne i technologiczne. Dla jednych przeszkodą nie do pokonania okazuje się klatka schodowa bez windy, dla innych – niewielkie litery na ekranie telefonu.
Za to znacznie rzadziej wspomina się o jeszcze jednym źródle poczucia osamotnienia – utracie środowiska pracy. Wielu osobom przejście na emeryturę jawi się przecież jako zasłużony odpoczynek po latach straszliwej harówki. Stąd też deklaracje, że z ulgą pożegnają przełożonych oraz współpracowników i ani razu nie zatęsknią za porannym wstawaniem i plotkami przy kawie. Wreszcie będzie można się wyspać i spędzać dni, robiąc to, co im się żywnie podoba, bez konieczności wykonywania służbowych poleceń! Brzmi jak bajka, prawda?
A jednak utrata stałego rytmu dnia, który często towarzyszy nam przez dziesięciolecia, codziennych, naturalnych kontaktów z ludźmi, a także poczucia tożsamości i sprawczości może naprawdę mocno odbić się na psychice.
Czytaj także: 5 sygnałów, że ktoś przechodzi kryzys tożsamości. Ekspert: „To może zdarzyć się na każdym etapie życia”
Psycholog kliniczny Augusto Blanco tłumaczy w rozmowie z magazynem „Parade”, że w dużej mierze winne jest nasze podejście do pracy. Na ostatniej prostej koncentrujesz się wyłączenie na doprowadzeniu wszystkich zawodowych spraw do końca? Niestety trudno będzie ci jak na zawołanie przejść z trybu zarobionego pracoholika do cieszącego się wolnością emeryta. Konieczna jest zmiana nastawienia. Aby po imprezie pożegnalnej nie musieć zmagać się z uczuciem pustki, ekspert radzi, by spróbować stopniowo przenosić uwagę na życie poza pracą. Nie odkładaj myślenia o przyszłości na ostatnią chwilę. Daj sobie czas na refleksję i krok po kroku przystosuj się do nowych okoliczności.
– Dzięki temu zaczniesz budować więzi z miejscami i środowiskami, które pozostaną z tobą po odejściu na emeryturę. Jeśli przez większość życia praca była twoim priorytetem, gdy ją stracisz, możesz mieć wrażenie, jakby zniknął cały twój świat. Niestety jest to bardzo powszechne zjawisko – mówi Blanco.
Terapeuta Jacob Brown dodaje, że chodzi nie tyle o znalezienie hobby czy zarezerwowanie wielu tropikalnych wyjazdów, aby po prostu wypełnić nowo pozyskany czas, ile o odnalezienie poczucia celu i sensu. Czegoś, co da ci radość i energię na dłuższą metę, a nie jedynie chwilowy zastrzyk dopaminy.
– Kiedy przechodzimy na emeryturę, wszystkie tradycyjne role, cele i aktywności, które definiowały naszą tożsamość, ulegają głębokiej przemianie. Nie chodzi wyłącznie o brak pracy, z czasem zmienia się również nasz stan zdrowia oraz możliwości fizyczne i poznawcze – podkreśla terapeuta i zachęca, aby w tym punkcie zwrotnym dokładnie przyjrzeć się swojej osobie. – Sens życia rodzi się z poznania samego siebie, zrozumienia tego, co naprawdę nas motywuje i co jest dla nas najważniejsze. Gdy to odkryjemy, droga do odnalezienia życiowego sensu staje się znacznie bardziej oczywista – mówi.
Czytaj także: 10 decyzji, których najbardziej żałujemy w późniejszym życiu. Nie idź tą drogą, jeśli na starość nie chcesz pluć sobie w brodę
Od czego warto zacząć? Dobrym pierwszym krokiem, jaki można wykonać przed przejściem na emeryturę, jest pielęgnowanie relacji z innymi ludźmi. Gdy codzienne wyjścia do pracy z dnia na dzień znikną z twojej rutyny, warto mieć już zbudowaną sieć kontaktów i aktywności poza życiem zawodowym. Nawet jeśli twoje myśli wciąż zaprzątają etatowe obowiązki, warto zacząć częściej dzwonić do bliskich, zapraszać znajomych na pogaduchy czy rozejrzeć się za aktywnościami dla seniorów oferowanymi w okolicy. Co najmniej rok przed osiągnięciem wieku emerytalnego odpowiedz sobie także na kilka kluczowych pytań:
- Jak chcę, aby wyglądał mój typowy dzień na emeryturze?
- Jak często będę zajmować się wnukami?
- Jakie relacje chcę odbudować lub wzmocnić?
- Jak będę spędzać wolny czas?
- Jakie pasje chcę rozwijać?
- Czy jest coś, czego zawsze chciałam spróbować, ale dotąd brakowało mi czasu?
- Czy chcę zaangażować się w wolontariat?
- Czy chcę dołączyć do klubu, stowarzyszenia lub uniwersytetu trzeciego wieku?
- Jak zadbam o swoje zdrowie i kondycję?
- Co będzie dawało mi poczucie, że jestem potrzebna?
– Społeczeństwo często przedstawia emeryturę jako wielki cel, do którego wszyscy dążymy. I rzeczywiście może to być wspaniały okres życia, ale tylko pod warunkiem odpowiedniego przygotowania. Zbyt często spotykam jednak osoby, które zakładają, że sama nadwyżka wolnego czasu automatycznie przyniesie szczęście. A przecież, jak mówi powiedzenie, „co za dużo, to niezdrowo” – podsumowuje psychiatra dr Vinay Saranga. I niestety ma rację. Dla wielu ludzi praca oznacza bowiem coś więcej niż comiesięczną wypłatę. Jeśli nie będą oni mieli pomysłu na to, czym ją zastąpić na stare lata, grozi im samotność, nuda, a nawet depresja.
Właśnie dlatego zacznij budować życie poza pracą, zanim przejdziesz na emeryturę, a nie w momencie, gdy listonosz przyniesie ci pierwsze świadczenie. Oczywiście w zależności od indywidualnej sytuacji życiowej nie rozwiąże to wszystkich problemów, ale osoby, które lubią swoją pracę i w tygodniu wstają rano z łóżka z uśmiechem, zdecydowanie nie powinny ignorować rad specjalistów.
Artykuł opracowany na podstawie: Lauren Wellbank, „Psychologists Say Retirees Who Do This One Thing Before Leaving Work Are Dramatically Happier”, parade.com [dostęp: 25.07.2026]