Patrycja Fijałkowska - Co zrobić, gdy ktoś próbuje wzbudzić w nas poczucie winy? 5 zdań, które rozbroją emocjonalnego szantażystę
00:00
05:44
„Po tym wszystkim, co dla ciebie zrobiłam…” – tego rodzaju zdania wzbudzają poczucie winy, chociaż nie zrobiłyśmy nic złego. Jeśli słyszymy je regularnie, możemy zacząć rezygnować z własnych pragnień i potrzeb. Psychologowie ostrzegają jednak, że nawet największe poświęcenie z naszej strony nie uratuje relacji, która stopniowo się rozpada. Zamiast ulegać emocjonalnej presji, lepiej spróbować otworzyć drzwi do konstruktywnej rozmowy. Pomogą w tym poniższe komunikaty.
Amerykańska psycholożka dr Michele Leno nie owija w bawełnę i podkreśla, że wzbudzanie poczucia winy jest formą manipulacji i przerzucania odpowiedzialności. Kiedy ktoś mu ulega, staje się „emocjonalnym zakładnikiem”.
„Człowiek może wzbudzać w kimś poczucie winy, aby uniknąć zmian, dopiąć swego lub zaspokoić swoje potrzeby kosztem drugiej osoby. Osoby stosujące tę formę manipulacji mają trudność z braniem odpowiedzialności za swoje zachowanie. Jest to zwykle egoistyczne działanie podejmowane świadomie lub podświadomie, aby wymusić uległość.”
Chociaż emocjonalny szantażysta wierzy, że swoim zachowaniem, w (dziwny sposób pomaga relacji, tak naprawdę tylko ją osłabia. Nie bierze bowiem pod uwagę, że „ofiara” tej manipulacji z czasem zacznie się od niego dystansować.
W osobie regularnie poddawanej wzbudzaniu winy, narasta złość i uraza do szantażysty. Początkowo może tłumić swoje potrzeby i ustępować, co tylko go zachęca manipulatora, jednak w pewnym momencie jej czara goryczy się przelewa.
Tak naprawdę szantażysta tylko oddala się od swojego celu i wyniszcza relację, na której przecież mu zależy. Nawet jeśli komunikuje swoje oczekiwania w subtelny sposób i nadaje im formę próśb czy przypomnień, druga strona czuje się osaczana, oceniana, niezrozumiana, wykorzystywana.
Ekspertka ostrzega szczególnie rodziców:
„Badania pokazują, że jako metoda wychowawcza takie zachowanie może być bardzo szkodliwe dla dzieci. Może prowadzić do wstydu i późniejszych trudności w funkcjonowaniu społecznym”.
- Karanie ciszą,
- Wygłaszanie sarkastycznych komentarzy,
- Zachowania pasywno-agresywne i uszczypliwe uwagi,
- Unikanie bezpośredniej rozmowy o problemie,
- Porównywanie własnych starań z zachowaniem drugiej osoby i sugerowanie, że zrobiła ona za mało,
- Upieranie się, że „nic się nie stało”, mimo że mimika, westchnienia, przewracanie oczami lub inne sygnały niewerbalne sugerują coś zupełnie innego.
Na osobę stosującą tę manipulację można reagować na dwa sposoby: okazać jej wsparcie albo nazwać wprost jej zachowanie i jasno wyznaczyć granice. Oto pięć zdań, które mogą przydać się podczas takiej rozmowy.
1. „Widzę, że jesteś zdenerwowany. Jestem tutaj i cię słucham”
W ten sposób komunikujesz drugiej osobie, że zależy ci na niej i jej potrzebach. Gdy uważasz, że relację warto ratować, dobrze jest rozpocząć rozmowę spokojnie i życzliwie.
2, „Rozumiem, że jesteś sfrustrowany, ale chcę, żebyś spróbował spojrzeć na sytuację z mojej perspektywy”
W ten sposób sygnalizujesz, że dostrzegasz emocje drugiej osoby, ale jednocześnie nie rezygnujesz z własnego punktu widzenia. Zamiast od razu przepraszać lub się tłumaczyć, zapraszasz do rozmowy o perspektywach obu stron.
3. „Obwinianie mnie ci nie pomoże. Powiedz, czego ode mnie potrzebujesz”
Osoby stosujące szantaż emocjonalny często koncentrują się na wzbudzaniu poczucia winy, zamiast otwarcie mówić o swoich potrzebach. Dzięki tej odpowiedzi postawisz zdrową granicę oraz zachęcisz drugą stronę do szczerej i konstruktywnej komunikacji.
4. „Powiedz mi, co się dzieje i co mogę zrobić”
Zamiast domyślać się, o co naprawdę chodzi drugiej osobie, prosisz ją o nazwanie problemu. To pomaga przerwać błędne koło pretensji i niedopowiedzeń oraz pokazuje twoją gotowość do udzielenia jej wsparcia.
5. „Zastanów się nad własnym udziałem w tej sytuacji”
Warto wypowiedzieć te słowa spokojnym tonem i bez złośliwości. Ich celem nie jest bowiem przerzucenie całej winy na szantażystę, ale przypomnienie mu, że odpowiedzialność za konflikt rzadko leży wyłącznie po jednej stronie
Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje konsultacji z wykwalifikowanym specjalistą. W przypadku problemów emocjonalnych, psychicznych lub trudności w codziennym funkcjonowaniu zalecamy kontakt z psychologiem, terapeutą lub lekarzem.
Artykuł napisany z wykorzystaniem: Shelby Deering, „11 Genius Phrases To Respond to Guilt-Tripping and Why They Work, According to Psychologists”, parade.com [dostęp 23.07.2026].