Czy da się chronić mózg nie tylko dietą, ruchem, suplementami, ale też… sposobem myślenia? Coraz więcej badań pokazuje, że tak. Naukowcy odkrywają dziś czynnik, który przez lata był marginalizowany w profilaktyce chorób neurodegeneracyjnych, a który może realnie obniżać ryzyko demencji – nawet o 28 procent.
W debacie o zdrowiu mózgu dominują zwykle pojęcia takie jak beta-amyloid, neurozapalenie czy genetyczne predyspozycje. Skupiamy się na diecie, aktywności fizycznej i farmakologii. Tymczasem, jak podkreśla doktor Austin Perlmutter, lekarz medycyny i współautor bestsellerów „New York Timesa”, psychologiczna perspektywa może być równie istotna jak czynniki biologiczne.
Badania z ostatnich lat pokazują, że określone cechy psychiczne i stany emocjonalne mają bezpośredni związek z funkcjonowaniem mózgu w późniejszym wieku.
W badaniu opublikowanym ostatnio w „Innovation in Aging” naukowcy odnotowali, że osoby o wyższym poziomie optymizmu miały o 18% niższe ryzyko rozwoju demencji w perspektywie wieloletniej. Z kolei z badania opublikowanego w 2023 roku w „Alzheimer’s & Dementia” wynikało, że wyższe poziomy sumienności, ekstrawersji i pozytywnego afektu (m.in. radość, entuzjazm zadowolenie) wiążą się z lepszymi funkcjami poznawczymi, podczas gdy neurotyczność i negatywny afekt (m.in. smutek, lęk, wstyd) z ich pogorszeniem.
Jednak najbardziej poruszające wnioski przyniosło badanie opublikowane w październiku 2025 roku w „The American Journal of Geriatric Psychiatry”. Wykazało ono, że osoby deklarujące silne poczucie sensu i celu w życiu miały aż o 28% niższe ryzyko zaburzeń poznawczych, nawet jeśli obciążone były genetycznym ryzykiem choroby Alzheimera.
Choć mogłoby się wydawać, że poczucie sensu jest kwestią charakteru lub życiowych okoliczności, badania pokazują coś zupełnie innego. Naukowcy zauważają, że poczucie celu potrafi zmieniać się nawet z dnia na dzień. A to oznacza, że jest to stan, który można wzmacniać i to świadomie. „Jednym ze sposobów, jak sugerują badania, jest wyznaczanie sobie celów i ich konsekwentna realizacja” –podkreśla ekspert.
Dr Perlmutter wskazuje kilka praktyk, które realnie wspierają budowanie sensu życia:
1. Wolontariat
Działanie na rzecz innych znacząco podnosi poczucie sensu, a przy okazji sprzyja większemu optymizmowi. Nawet niewielkie zaangażowanie ma znaczenie.
2. Świadome wybieranie autorytetów
Obserwowanie osób, które podziwiamy, a przy tym próba wdrażania elementów ich stylu życia, pomaga porządkować własne wartości i cele.
3. Praktyki duchowe lub religijne
Udział w spotkaniach wspólnotowych, medytacja czy modlitwa mogą wzmacniać poczucie przynależności i sensu istnienia.
4. Mentoring
Dzielenie się doświadczeniem, wiedzą lub umiejętnościami z innymi, szczególnie młodszymi, buduje głębokie poczucie celu.
5. Regularna refleksja i wdzięczność
Proste praktyki, takie jak zapisywanie tego, za co jesteśmy wdzięczni, pomagają dostrzegać sens nawet w codzienności.
Jak podkreśla doktor Perlmutter, dbanie o psychiczne fundamenty zdrowia nie powinno zastępować diety czy ruchu, ale uzupełniać je w holistycznym podejściu do zdrowia mózgu.
Źródła: 1) A. Perlmutter, „This Psychological State Could Help Prevent Dementia”, psychologytoday.com; 2) „Optimism and the Risk of Developing Dementia”, pmc.ncbi.nlm.nih.gov; 3) „Personality predictors of dementia diagnosis and neuropathological burden: An individual participant data meta-analysis”, alz-journals.onlinelibrary.wiley.com; 4) „Life Purpose Lowers Risk for Cognitive Impairment in a United States Population-Based Cohort”, ajgponline.org; 5) „Purpose in Daily Life: Considering Within-Person Sense of Purpose Variability”, pmc.ncbi.nlm.nih.gov; 6) „Life Crafting as a Way to Find Purpose and Meaning in Life”, pmc.ncbi.nlm.nih.gov (dostęp: 20.01.2026).