Zdrowie psychiczne coraz wyraźniej staje się jednym z najważniejszych wyzwań współczesnego świata. Z najnowszego badania opublikowanego w czasopiśmie „The Lancet” wynika, że w 2023 roku niemal 1,2 mld osób na świecie żyło z zaburzeniami psychicznymi. Oznacza to wzrost aż o 95,5 proc. w porównaniu z 1990 rokiem.
Autorzy analizy przyjrzeli się trendom dotyczącym 12 zaburzeń psychicznych w 204 krajach i terytoriach. Badanie oparto na danych z projektu Global Burden of Diseases, który od lat mierzy wpływ chorób, urazów i czynników ryzyka na zdrowie ludzi na całym świecie. Przedsięwzięcie jest prowadzone przez instytut badawczy działający przy Uniwersytecie Waszyngtońskim i należy do największych tego typu projektów badawczych na świecie.
Największy wzrost dotyczył zaburzeń lękowych i depresji, które w 2023 roku należały też do najczęściej występujących problemów psychicznych. Liczba przypadków zaburzeń lękowych wzrosła od 1990 roku o 158 proc., a liczba przypadków depresji zwiększyła się o 131 proc. Badacze uwzględnili również między innymi chorobę afektywną dwubiegunową, schizofrenię, zaburzenia ze spektrum autyzmu, ADHD, anoreksję, bulimię, dystymię i zaburzenia zachowania.
Dr Damian Santomauro, główny autor badania i profesor nadzwyczajny w School of Public Health na Uniwersytecie w Queensland w Australii, przyznał w rozmowie z CNN, że skala zjawiska była dla niego zaskakująca. Jak powiedział, był „szczerze zszokowany” rozmiarem problemu. Dodał też, że na wzrost liczby zaburzeń wpływa wiele czynników, które trudno od siebie oddzielić, dlatego odpowiedź na ten kryzys wymaga „globalnego, wspólnego przywództwa”.
Młodzi ludzie są najbardziej narażeni na problemy psychiczne
Szczególnie niepokojące są dane dotyczące młodych ludzi. Z badania wynika, że zaburzenia psychiczne coraz częściej stają się jedną z głównych przyczyn życia z niepełnosprawnością, a najbardziej dotknięte są kobiety oraz osoby w wieku od 15 do 39 lat. Po raz pierwszy w historii analiz GBD największe obciążenie odnotowano w grupie nastolatków w wieku od 15 do 19 lat. Dr Santomauro podkreślił, że wcześniej szczyt ten zwykle przypadał na wiek średni.
Eksperci zwracają uwagę, że okres dorastania i wczesnej dorosłości ma kluczowe znaczenie dla rozwoju mózgu, relacji społecznych i kompetencji emocjonalnych. Dr Robert Trestman, szef psychiatrii i medycyny behawioralnej w Virginia Tech Carilion School of Medicine, wyjaśnił, że zakłócenia w tym czasie mogą mieć długofalowe konsekwencje.
Na wzrost liczby diagnoz wpływa także większa świadomość społeczna. Dr Trestman zauważył, że stygmatyzacja chorób psychicznych znacząco się zmniejszyła, dlatego ludzie częściej mówią o swoich trudnościach, zamiast cierpieć w milczeniu. Podobnie dr Arthur Evans, dyrektor generalny Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego, wskazał, że z czasem poprawiły się także wykrywanie i diagnozowanie problemów psychicznych.
Nie oznacza to jednak, że wzrost można tłumaczyć wyłącznie lepszą diagnostyką. Eksperci wymieniają wiele czynników, które mogą pogarszać kondycję psychiczną ludzi na całym świecie. Należą do nich niestabilność ekonomiczna, trauma, konflikty zbrojne, przemoc w relacjach, brak dostępu do opieki zdrowotnej, samotność, dyskryminacja, presja związana z wyglądem, zagrożenia środowiskowe i osłabienie więzi społecznych. Dr Trestman podsumował, że jeśli spojrzy się na warunki, w jakich żyją dziś ludzie, wzrost liczby zaburzeń „niestety nie jest zaskakujący”.
Badanie pokazuje również, że pandemia COVID-19 nie była początkiem problemu, ale mogła go wyraźnie pogłębić. Wskaźniki depresji i zaburzeń lękowych rosły już wcześniej, jednak w czasie pandemii depresja wzrosła i nie wróciła do poziomów sprzed kryzysu. Zaburzenia lękowe osiągnęły szczyt i utrzymywały się na wysokim poziomie także w 2023 roku.
Autorzy badania podkreślają, że rosnącej skali problemu nie towarzyszy proporcjonalny rozwój usług z zakresu zdrowia psychicznego. W ich ocenie odpowiedź na potrzeby globalnej populacji, zwłaszcza osób najbardziej narażonych, nie powinna być traktowana jako wybór, lecz jako obowiązek.
Eksperci przypominają, że osoby zmagające się z pogorszeniem samopoczucia powinny, jeśli to możliwe, porozmawiać ze specjalistą o dostępnych formach wsparcia, w tym terapii, leczeniu farmakologicznym i innych metodach pomocy. Znaczenie mają także codzienne czynniki, które wspierają odporność psychiczną, takie jak sen, ruch, relacje społeczne, dieta, hobby i równowaga między pracą a życiem prywatnym.
Źródło: Kristen Rogers, „Nearly 1.2 billion people worldwide are living with mental disorders. The number has been growing”, edition.cnn.com [dostęp: 26.05.2026]