Na logikę i zdrowy rozsądek zaburzenia lękowe nie są czymś, czego można by komukolwiek zazdrościć. A jednak bywa, że osoby zmagające się z przewlekłym niepokojem stawiane są za wzór do naśladowania. Jak to możliwe? Okazuje się, że lęk nie zawsze prowadzi do popadania w życiowe tarapaty. Czasem objawia się w znacznie mniej oczywisty sposób.
Określenie „wysoko funkcjonujący” jest dość problematyczne. Bo czy płacenie na czas podatków, wywiązywanie się ze służbowych obowiązków i pojawianie się na rodzinnych uroczystościach rzeczywiście można uznać za oznakę dobrostanu, jeśli za tą pozorną stabilnością kryje ciągły dyskomfort? Podobnie jest w przypadku dzieci – co jeśli przynoszą do domu same szóstki, ale gdy nikt nie widzi, rozpamiętują stare błędy i drżą na myśl o porażce?
Jak tłumaczy na portalu Parents.com dr Rachel Delany: „Wysoko funkcjonujący lęk nie jest osobną diagnozą, ale określeniem używanym wobec osób, które doświadczają znacznego poziomu wewnętrznego napięcia, a jednocześnie są postrzegane jako odnoszące sukcesy i osiągające wysokie wyniki. Ich lęk pozostaje głównie w sferze psychicznej i nie przejawia się wyraźnymi życiowymi trudnościami”. Często nie patrzymy tam, gdzie powinniśmy, i nie dostrzegamy, że ktoś nam bliski – albo my sami – potrzebuje pomocy. W końcu każdy czasem się martwi i rozważa różne scenariusze. Łatwo więc stwierdzić, że to jeszcze nie „zaburzenie”. Jeśli napięciu nie towarzyszą prawdziwe kłopoty w codziennym życiu, bezsenność, drażliwość czy ataki paniki, często machamy ręką na ewentualne problemy.
Są jednak pewne nieoczywiste sygnały, które dobrze jest monitorować. Jakie potrafią być wysoko funkcjonujące osoby z zaburzeniami lękowymi?
„Na zewnątrz wysoko funkcjonujące osoby lękiem wyglądają na pewne siebie, opanowane i profesjonalne. Często są też najlepsze w swojej klasie lub dziedzinie” – podkreśla dr Rachel Delany.
Chętnie angażują się w dodatkowe projekty czy wolontariat, a otoczenie zwykle podziwia ich zapał. Ponieważ cechy takie jak ambicja czy zorganizowanie powszechnie uznawane są za pożądane, mało kto zastanawia się, co znajduje się za tą idealną fasadą. Jak zauważa prowadząca popularnonaukowy kanał na YouTube psycholożka dr Julie Smith, tacy ludzie „odczuwają silny niepokój, ale to właśnie on popycha je do działania”. To dzięki niemu spełniają oczekiwania innych i sprawiają wrażenie osób, które mają wszystko pod kontrolą. Mało kto widzi jednak, ile stresu kosztuje ich ta gra pozorów.
W życiu zawodowym mogą zasługiwać na tytuł „pracowników miesiąca”. Przychodzą pierwsi, nawet przed czasem, i zawsze jako ostatni gaszą za sobą światło. Wszędzie chodzą z kalendarzem pod pachą i „dowożą” projekty na czas, a na spotkaniach stawiają się z grubym plikiem notatek. Podobnie w szkole – zawsze mają wzorowo odrobioną pracę domową, są przygotowani do sprawdzianu, nie zapominają stroju na WF. Problem pojawia się często dopiero wtedy, gdy nadchodzi moment odpoczynku. Zdaniem dr Smith osoby mierzące się z przewlekłym lękiem mogą mieć trudność z zatrzymaniem się i zwolnieniem tempa. Z boku mogą wyglądać wręcz na pracoholików. W końcu muszą jednak zdać sobie sprawę, że w dłuższej perspektywie taki tryb życia sprzyja wypaleniu.
Są wszędzie tam, gdzie ktoś potrzebuje pomocy. Zjawiają się na rodzinnych uroczystościach, odbierają telefony o późnej porze, przejmują dodatkowe obowiązki od współpracowników i bardzo rzadko mówią „nie”. Znajomi i rodzina postrzegają ich jako osoby niezawodne i zawsze gotowe do działania. W rzeczywistości taka postawa nie zawsze wynika wyłącznie z życzliwości czy otwartości. Często stoi za nią silna potrzeba spełniania oczekiwań innych oraz strach przed rozczarowaniem otoczenia.
Jak pisze psycholożka Arlin Cuncic, specjalizująca się w tematyce zaburzeń lękowych, wysoko funkcjonujące osoby z lękiem „często pomagają innym, ponieważ obawiają się, że w przeciwnym razie zostaną odebrane jako źli przyjaciele, partnerzy czy pracownicy”. Na pierwszy rzut oka wydają się towarzyskie i wyluzowane – żartują, dużo się uśmiechają, sprawiają wrażenie spokojnych i opanowanych. Tymczasem pod tą mylącą maską może chować się napięcie i ciągłe analizowanie tego, jak zostali ocenieni przez innych.
Z zaburzeniami lękowymi zwykle utożsamiamy takie fizyczne symptomy jak drżenie rąk, wzmożona potliwość, trudności ze snem czy kołatanie serca. O ile bólu w klatce piersiowej raczej nikt by nie zlekceważył, o tyle dolegliwości związane z brzuchem czy głową często bywają traktowane po macoszemu. W końcu zawsze można napić się naparu z mięty, połknąć tabletkę przeciwbólową albo zrzucić wszystko na zmianę pogody lub zbyt ciężki posiłek. Tymczasem nawet „zwykły” ból brzucha czy głowy może być sygnałem, że organizm od dłuższego czasu działa w stanie przeciążenia.
Nie warto też lekceważyć drobnych nawyków, takich jak obgryzanie paznokci, skubanie skóry, strzelanie palcami czy bawienie się włosami. Choć wydają się niegroźne, to warto mieć na uwadze, że wiele osób próbuje tak rozładować napięcie, które nie znajduje ujścia w inny sposób.Często robią to automatycznie, nawet nie zauważając, jak dużo stresu kumuluje się w ich wnętrzu.
Oczywiście każda z tych cech może być po prostu elementem osobowości i nie musi od razu oznaczać zaburzeń lękowych. Warto jednak spojrzeć na nie szerzej. Być może za wizerunkiem wzorowego ucznia, pracownika „na medal” czy przyjaciela z sercem na dłoni kryją się trudności, których na pierwszy rzut oka wcale nie widać.
Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje konsultacji z wykwalifikowanym specjalistą. W przypadku problemów emocjonalnych, psychicznych lub trudności w codziennym funkcjonowaniu, zalecamy kontakt z psychologiem, terapeutą lub lekarzem.
Artykuł opracowany na podstawie: Kimberly Zapata, „How to Recognize High-Functioning Anxiety in Children”, parents.com; @DrJulie/ YouTube; Arlin Cuncic, „The Characteristics of High-Functioning Anxiety”, verywellmind.com [dostęp: 21.05.2026]