Czy można wymazać człowieka z historii? W filmie „Człowiek z marmuru” Andrzej Wajda opowiada o pamięci, propagandzie i poszukiwaniu prawdy, tworząc film, który na zawsze odmienił polskie kino. To nie tylko poruszający dramat, ale również wciągająca historia śledztwa prowadzonego przez młodą reżyserkę, próbującą odkryć losy zapomnianego bohatera pracy.
(Fot. Materiały prasowe)
Akcja rozpoczyna się w drugiej połowie lat 70., kiedy Agnieszka, studentka szkoły filmowej, postanawia nakręcić film dyplomowy o Mateuszu Birkucie – legendarnym przodowniku pracy z czasów stalinowskich. Z biegiem czasu odkrywa jednak, że mężczyzna, którego jeszcze niedawno przedstawiano jako wzór do naśladowania, nagle zniknął z oficjalnej historii.
Rozpoczynając rozmowy z ludźmi, którzy znali Birkuta, bohaterka stopniowo odsłania kulisy jego spektakularnej kariery i równie nagłego upadku.
Poszukiwanie odpowiedzi szybko zamienia się w coś znacznie większego niż realizacja filmu dyplomowego. Każdy kolejny świadek przedstawia inną wersję wydarzeń, a Agnieszka przekonuje się, że prawda bywa znacznie bardziej skomplikowana niż oficjalne dokumenty czy archiwalne kroniki. Wajda prowadzi tę historię niczym reporterskie śledztwo, stopniowo budując napięcie i zachęcając widza do samodzielnego wyciągania wniosków.
(Fot. Materiały prasowe)
Jedną z największych sił filmu są wybitne kreacje aktorskie. W rolę Agnieszki wcieliła się debiutująca na dużym ekranie Krystyna Janda, dla której „Człowiek z marmuru” okazał się początkiem jednej z najważniejszych karier w historii polskiego kina. Mateusza Birkuta zagrał Jerzy Radziwiłowicz, a na ekranie towarzyszą mu również Tadeusz Łomnicki, Michał Tarkowski i Krystyna Zachwatowicz.
Na uwagę zasługuje także sposób prowadzenia narracji. Film płynnie łączy współczesne wydarzenia z archiwalnymi materiałami i wspomnieniami bohaterów, dzięki czemu stopniowo odsłania kolejne elementy układanki. Taka konstrukcja sprawia, że widz odkrywa historię razem z Agnieszką, a każda kolejna scena wnosi nowe informacje i zmienia sposób patrzenia na losy Birkuta.
(Fot. Materiały prasowe)
„Człowiek z marmuru” od momentu premiery wzbudzał ogromne emocje i do dziś uchodzi za jedno z najważniejszych osiągnięć Andrzeja Wajdy. Reżyser połączył osobistą historię z opowieścią o mechanizmach propagandy, pokazując, jak łatwo można wykreować bohatera, a później skazać go na zapomnienie. Nie był to przypadkowy temat – Wajda należał do pokolenia, którego młodość przypadła na lata stalinizmu, dlatego film stał się również próbą zmierzenia się z doświadczeniami własnej generacji.
Film zdobył liczne nagrody, w tym prestiżową Nagrodę FIPRESCI na festiwalu w Cannes, i na stałe wszedł do kanonu polskiej kinematografii.
Siłą filmu jest również sposób prowadzenia opowieści. Wajda nie podaje gotowych odpowiedzi ani nie ocenia swoich bohaterów – pozwala widzowi samodzielnie odkrywać kolejne fakty i stopniowo składać je w spójną całość. Dzięki temu „Człowiek z marmuru” przypomina nie tylko dramat historyczny, ale także wciągające śledztwo, w którym z każdą sceną pojawiają się nowe pytania.
Choć od premiery minęło niemal pół wieku, „Człowiek z marmuru” wciąż robi ogromne wrażenie. Nie tylko dzięki znakomitym rolom i przemyślanej konstrukcji, ale przede wszystkim dlatego, że stawia pytania o pamięć, odpowiedzialność i siłę prawdy. To film, który angażuje od pierwszych minut i jeszcze długo po seansie skłania do refleksji.
(Fot. Materiały prasowe)
Film jest dostępny na Netflix i Canal+.