1. Zwierciadlo.pl
  2. >
  3. Psychologia
  4. >
  5. Związek, żeby przetrwać, musi się rozwijać. Nie bójmy się zmian!

Związek, żeby przetrwać, musi się rozwijać. Nie bójmy się zmian!

Pewne wzorce i zachowania w każdym związku dopełniają się i nadchodzi czas na nowe. (fot. iStock)
Pewne wzorce i zachowania w każdym związku dopełniają się i nadchodzi czas na nowe. (fot. iStock)
Zobacz galerię 3 Zdjęć
Pracując psychoterapeutycznie z parami szybko nabiera się poczucia, że każdy związek stanowi o wiele więcej niż tylko sumę dwóch osób – jest też podmiotem samym w sobie. I każdy jest niepowtarzalny, z własną charakterystyczną atmosferą, historią… i potrzebami.

Aby związki były szczęśliwe muszą się – tak jak jednostki – przekształcać, zmieniać, realizować swój potencjał. Sztuką jest umiejętność rozpoznawania nie tylko własnych pragnień, ale również potrzeb całej relacji. I jest to zadanie na wiele lat!

Często występuje przekonanie, że wartością związku jest jego niezmienność. I że celem relacji jest realizacja dążeń i planów obojga partnerów. Ale wiele par, z perspektywy lat, patrząc na to, co ich łączy, stwierdza, że ich relacja przybierała różne, często zaskakujące formy i odpowiadała na potrzeby, z których istnienia nie zdawali sobie wcześniej nawet sprawy.

Gdyby relacje nie potrzebowały się przekształcać to wystarczałoby raz określić „jak ma być” i gwarantowałoby to powodzenie związku. A przecież wszyscy wiemy, że to, co satysfakcjonowało nas kilka lat temu, już teraz tego nie czyni. Pewne wzorce i zachowania w każdym związku dopełniają się i nadchodzi czas na nowe. I to jest krytyczny moment w rozwoju relacji.

Większość z nas boi się zmian. Dlatego na nowe wyzwania, jakie stawia przed ludźmi związek reagują oni początkowo obronnie. Reakcje te zwykle opierają się na różnych – często zawoalowanych – próbach zmuszania drugiej osoby, aby to ona zmieniła się wedle naszych oczekiwań. Postawienie sobie pytania: „jakie zmiany we mnie i w nas jako całości są teraz potrzebne?” jest trudne i czasami bolesne. Bardzo często pokazuje nasze delikatne miejsca, niemożności, zranienia.

Więc dopóki wierzymy w możliwość utrzymania własnego status quo powstrzymujemy zmiany i nie interesujemy się ich naturą.

W związku przychodzi jednak czas, kiedy staje się jasne, że zmiany są już nieuniknione, ich dalsze powstrzymywanie jest niemożliwe - nawet rozpaczliwe próby obrony swojej pozycji nie przynoszą satysfakcjonującego rozwiązania. Czasami te wyzwania przerastają możliwości danej relacji i związek się rozpada. Na szczęście jednak często dzieje się wręcz przeciwnie – następuje moment, kiedy naprawdę otwieramy się na drugą stronę i wartość, jaką stanowi nasza więź.

Pojawia się wtedy swoista kapitulacja, zrozumienie, że coś już „nie żyje” i nie da się tego przemocą czy fortelem utrzymać. I kiedy ludzie naprawdę chcą być sobie bliscy i walczyć o związek robią miejsce na obserwację i zadawanie pytań: „Co właściwie się dzieje?” „W jakim kierunku prowadzą zmiany?” „Dlaczego są dla nas tak trudne do przyjęcia?”

Partnerzy mogą wtedy odkryć, przed jakimi indywidualnymi wyzwaniami stają, a przed jakimi – jako para. I kiedy ta nowa ścieżka zaczyna się wyłaniać pojawia się też przestrzeń na dialog, na decyzje, na podmiotowe traktowanie siebie i partnera: idziemy razem tą drogą czy każdy z nas wybiera inną?

Jak podkreślała Marion Woodman, kanadyjska pisarka, poetka, psycholożka analityczna: „Mawiamy z Rosem, że przeżyliśmy już wspólnie cztery małżeństwa.”

Kolejne „małżeństwa”, które ludzie wspólnie przeżywają stanowią wyraz potencjału ich relacji. Jednocześnie dostarczają okazji dla każdego z partnerów do ich indywidualnego wzrostu –  żywe zaangażowanie w związek jak nic obnaża nasze wewnętrzne konflikty, pokazuje nasze zasoby i obszary rozwoju.

Warto podkreślić, że to nie jest jednorazowy proces – rozwój relacji obejmuje wiele transformacji. Podczas każdej z nich można utknąć, ale też bardzo dużo się nauczyć o sobie i o naszej drugiej połowie. I im więcej takich „cykli” się razem przeszło tym większego nabiera się zaufania do związku. Pojawia się ciekawość: do czego nas on zaprowadzi? Powoli zaczynamy wierzyć, że zmiany będą dobre, że nie są wymierzone przeciwko nam, że nie musimy próbować wszystkiego kontrolować. Z czasem dokonuje się to szybciej i w atmosferze większej otwartości, a nawet ekscytacji.

Agnieszka Serafin i Mikołaj Czyż są psychoterapeutami Instytutu Psychologii Procesu, założycielami Centrum Rozwoju dla Par, w którym wspólnie prowadzą terapię par.

ZAMÓW

WYDANIE DRUKOWANE E-WYDANIE
  • Polecane
  • Popularne
  • Najnowsze
  1. Psychologia

Czy wierzysz w przeznaczenie?

W chińskiej filozofii istnieje określenie, według którego do przeznaczenia odwołujemy się wtedy, kiedy nie rozumiemy, dlaczego jest tak jak jest.  (Fot. iStock)
W chińskiej filozofii istnieje określenie, według którego do przeznaczenia odwołujemy się wtedy, kiedy nie rozumiemy, dlaczego jest tak jak jest. (Fot. iStock)
Zobacz galerię 1 Zdjęć
Wiara w przeznaczenie tłumaczy to, co niezrozumiałe, zwalnia z odpowiedzialności. Jest przeciwwagą dla racjonalizmu. A jednak się jej poddajemy. Dlaczego? Z Tomaszem Teodorczykiem rozmawia Agata Domańska.

Czy z punktu widzenia psychologii istnieje coś takiego, jak przeznaczenie? Psychologia patrzy na wiarę w przeznaczenie inaczej: nie pyta „czy jest”, ale „czemu służy, jaką spełnia funkcję”. Z punktu widzenia psychologa, przekonanie: „przeznaczenie istnieje” – nie różni się od: „pod skórką jest najwięcej witamin”. Jedno i drugie jest próbą wyjaśnienia, jak działa świat. Większość ludzi tego potrzebuje. Należałoby jednak odróżnić odkrywanie ukrytego porządku zjawisk od wiary w przeznaczenie.

Jak? Najbardziej podoba mi się określenie zaczerpnięte z chińskiej filozofii: do przeznaczenia odwołujemy się wtedy, kiedy nie rozumiemy, dlaczego jest tak jak jest. Bo kiedy człowiek styka się z czymś, czego nie rozumie, czuje się bardzo niekomfortowo. Takie pogubienie się w życiowych wydarzeniach i ich znaczeniu powoduje utratę nad nimi kontroli, a to z kolei zaburza poczucie bezpieczeństwa. I człowiek ląduje w chaosie. W takiej sytuacji jak tonący chwyta się brzytwy – szuka jakiegokolwiek wytłumaczenia. A najprostsze jest co prawda nieco magiczne i niewytłumaczalne, ale poprawia komfort psychiczny. I nieważne, czy ochrzcimy je Bogiem, ślepym losem, planem wszechświata, porządkiem rzeczy czy przeznaczeniem właśnie – odwołujemy się do siły wyższej, która mniej lub bardziej determinuje życie.

Czy to źle? Nie, co więcej, czasem wiara w przeznaczenie jest psychologicznie bardziej korzystnym  rozwiązaniem niż podejście: „jestem kowalem swojego losu”, które nierzadko pociąga za sobą myślenie typu: „jeżeli zachorowałem na raka, to moja wina, bo tak działają moje myśli”. To pozwala nam wprawdzie z powrotem umieścić kontrolę wewnątrz nas, tylko że do zagubienia i chaosu dokłada poczucie winy, równie destrukcyjne jak samo zagubienie.

Od czego zależy, czy wierzymy w przeznaczenie? W dużej mierze od kultury, która nas ukształtowała. Kultura Zachodu uczy myślenia racjonalnego i dualistycznego, czyli według schematu „albo–albo”: albo coś jest dobre, albo złe. Inaczej reagują ludzie Wschodu, mniej hołdujący indywidualizmowi i uważający, że dobrych rozwiązań może być więcej niż jedno. Ich zdaniem istnieje jakiś porządek świata i człowiek może się do tego porządku dopasować lub nie, ale wtedy tylko się umęczy. Jednak niezależnie od „macierzystej” kultury, przeznaczenie jest jak wentyl bezpieczeństwa: dzięki wierze w jego interwencję uchodzi z nas napięcie – a przynajmniej jakaś jego ilość. Ten wentyl znakomicie się sprawdza, gdy osiągamy masę krytyczną, czyli przekraczamy poziom tolerancji na ilość chaosu i niewiedzy w życiu. Dla każdego ten poziom jest inny. Jedni długo są przekonani, że to, co się dzieje w ich życiu, jest sensowne. A przynajmniej wytłumaczalne. To typowe dla ludzi, którzy mają większe poczucie własnej wartości i lepszy obraz samego siebie. Innych znaki zapytania dopadają dużo częściej.

Wierzymy w przeznaczenie, kiedy nie mamy zaufania we własne siły? Tak, ale też wtedy, kiedy nasze działania są mniej skuteczne, gdy mamy niższe poczucie tego, że coś od nas zależy. Dlatego też myślenie w kategoriach przeznaczenia będzie częściej występować u ludzi starszych. Są oni zazwyczaj fizycznie słabsi, mniej elastyczni i żywotni. Młodzi zwykle mają wyższe poczucie sprawstwa i mniejszą wyobraźnię, więc rzadziej odwołują się do sił magicznych.

Czyli im bliżej spraw ostatecznych, tym bardziej ufamy w interwencję sił wyższych? Niewiedza i niepewność w naturalny sposób kierują nas ku aspektom magicznym, religijnym lub duchowym, które pomagają ukoić strach. Choć to tylko część obrazu. Ludzie, którzy zdążyli już niejedno przeżyć, mają świadomość, że nie na wszystkie rzeczy mieli wpływ. To otwiera ich na myśl, że być może życiem rządzi coś jeszcze, oprócz naszej woli.

W psychologii istnieje coś, co nazywamy myśleniem narracyjnym, sposobem polemiki z tym, co przeżyliśmy, metodą na „uporządkowanie materiału”. Oczywiście ktoś, kto przeżył 70 lat ma tego materiału więcej niż 20-latek. A patrząc wstecz zaczynamy dostrzegać, że pewne fakty z naszego życia miały logiczne i często znaczeniowe połączenie z innymi, że się nawzajem uzupełniały i z siebie wynikały. Jesteśmy więc skłonni przypisywać to przeznaczeniu – łączyć w jakiś ogólny plan: „boski”, „diabelski”, „naturalny”...

W jakich jeszcze sprawach zwykliśmy zwracać się ku temu boskiemu planowi? Oczywiście w miłości. Chcielibyśmy, by miała wydźwięk nie tylko biologiczny, reprodukcyjny, ale znaczyła coś więcej niż tylko popęd płciowy czy lęk przed samotnością. Jeżeli dodamy do niej element przeznaczenia, staje się wtedy niemal święta, cudowna, magiczna. Nasza kultura bardzo dużo zainwestowała w mit miłości romantycznej, tym bardziej więc mamy skłonność zwiększać jej wagę – także odwołując się do przeznaczenia. Ma ono funkcję uprawomocniania decyzji trudnych, nietrafionych czy niepoprawnych politycznie. Jeżeli biorę sobie za partnera kogoś, kogo nie aprobuje moja rodzina i świadomie robię to wbrew jej woli, wolę nazwać to przeznaczeniem, by się usprawiedliwić, także przed samym sobą. Gdybym nazwał rzecz po imieniu, mówiąc np.: „robię na złość rodzinie” albo „chcę się wyrwać spod tyranii bliskich” – nie czułbym się już tak dobrze, musiałbym też pewnie skonfrontować się z niewygodną dla siebie rzeczywistością.

Joanne Rowling, autorka sagi o Harrym Potterze, powiedziała kiedyś: „przeznaczenie to określenie, nadawane przez nas w retrospekcji wyborom, które miały dramatyczne konsekwencje”. Dużo w tym racji. Do wiary w przeznaczenie odwołujemy się, gdy doznajemy poważnych strat, nie tylko materialnych. Jeżeli na przykład zaniedbamy coś i ucierpi na tym nasze dziecko, powiemy sobie „to przeznaczenie” i zwolnimy się z poczucia winy, które inaczej zjadłoby nas w całości. Ta wiara bywa naszym plastrem na rany: sprawia, że przez chwilę mniej boli. Gdy mężczyzna porzuca kobietę, ona ma dwa wyjścia: może pogrążyć się w poczuciu winy („to przeze mnie zawalił się ten związek”) lub odwołać do przeznaczenia („tak było nam pisane”). Oczywiście drugie wyjście jest tu lepsze od depresji, ale na dłuższą metę nic nie rozwiąże. Nie jest nośnikiem postępu, nie jest rozwojowe, bo zraniona kobieta niczego w ten sposób się nie nauczy. To może pomóc na początku, złagodzić napięcie, poprawić samopoczucie – ale ważne, by się na tym nie zatrzymywać. Przeczekać pierwszy ból, a potem zacząć pracować z sytuacją. Zrozumieć, w jaki sposób służy naszemu dobru, co ważnego może wnieść w życie, dziś i w przyszłości. Dopiero wtedy odkryjemy, że każde zdarzenie ma sens i będziemy umieli je odkryć.

I przestaniemy unikać brania odpowiedzialności za własne wybory. Często winnych szukamy na zewnątrz, mówiąc: „to mi się nie udało, bo on coś zrobił” lub „nie dałem sobie z tym rady, bo ona mi nie pomogła”... Nie chodzi o to, by obarczać się winą, ale wziąć odpowiedzialność za konsekwencje naszych decyzji czy zaniedbań. Bo może nie mamy wpływu na suszę w Etiopii, ale na jakość komunikacji w naszym związku – tak. Dobrze to zrozumieć, by samemu kształtować zdarzenia zamiast oddawać je we władanie przeznaczeniu.

Tomasz Teodorczyk psycholog i terapeuta. Jeden z założycieli Akademii Psychologii Zorientowanej na Proces. 

  1. Psychologia

„Zacznę wszystko od nowa!” - Gdy chęć zmiany jest tylko ucieczką...

Jeśli nowe ma być progresem, a nie regresem, musisz wejść w nie z rozliczonym osobistym posagiem, z pełną świadomością, co chcesz w sobie zmienić (fot. iStock)
Jeśli nowe ma być progresem, a nie regresem, musisz wejść w nie z rozliczonym osobistym posagiem, z pełną świadomością, co chcesz w sobie zmienić (fot. iStock)
Zobacz galerię 2 Zdjęć
Kiedy tęsknota za nowym jest ucieczką od problemów, starych błędów i siebie? Wtedy właśnie, gdy czujemy, że chcemy zmienić wszystko. Bo to znaczy, że nie chcemy zmienić niczego. Zobacz, jak nie wpaść w pułapkę wiecznego zaczynania od nowa.

Kiedy słyszę: „Nigdy nie jest za późno, by zacząć wszystko od nowa”, przypomina mi się mój mały wnuk, który, jak każde dziecko, nie umie przegrywać. Gdy kolejny raz ma w ręku Czarnego Piotrusia, rzuca karty i woła: „To się nie liczy, gramy od początku”.

„To się nie liczy”, „Nieważne, co było”, „Wymazujemy przeszłość” – każdy z nas czasami odczuwa taką pokusę. Chcemy wierzyć, że w dorosłym życiu także uda nam się wymazać stare błędy, wytrzeć gumką myszką porażki, zapomnieć o niepowodzeniach. Zacząć od nowa, z czystą kartą. Ja to pragnienie rozumiem, przestrzegam tylko przed wpadnięciem w pułapkę kompulsywnego resetowania starej wersji życia.

Życie na próbę

Przeciętny ośmiolatek co tydzień ma nową pasję: najpierw pływanie, potem konie, tenis, rower… Do dziś psychologowie rozwojowi nie są zgodni w kwestii, czy pozwalać na to, czy zabraniać. Zwolennicy uważają, że próbując, dziecko ma szansę lepiej poznać siebie, swoje talenty, predyspozycje. Obawiam się, że to próbowanie życia to jakaś epidemia. Ostatnio do mojego gabinetu trafia coraz więcej 30-, 40-latków, którzy ciągle są na etapie prób i błędów, i to w bardzo istotnych obszarach swojego życia. Jak Iza, 33 lata i 7 prac na koncie. – Będę zmieniać pracę dotąd, aż trafię na zajęcie mojego życia – mówi podczas pierwszej wizyty. Cel szczytny, ale… Iza wcale nie szuka pracy szytej na miarę, tylko dobrego szefa – ojca, bo swojego biologicznego nie zna, a żaden dotychczasowy szef nie był wystarczająco wspierający, motywujący i dbający.

Co roku w styczniu, w lutym, a nawet jeszcze w marcu pojawiają się u mnie pacjenci chcący pracować nad swoimi noworocznymi postanowieniami, które z roku na rok są coraz bardziej globalne: „Chcę zmienić wszystko w moim życiu”, a to „wszystko” to m.in. schudnięcie 30 kg, rzucenie palenia, zmiana pracy i partnera, zerwanie relacji z rodzicami… i to najlepiej wszystko naraz. Trafiają też do mnie tacy, którzy od progu mówią: „Słyszałam, że pani nie grzebie się w przeszłości. To mi pasuje. Poprzedni terapeuci ciągle wypytywali mnie o mamusię i tatusia, a je zerwałam z przeszłością i chcę zacząć wszystko od nowa. Dziś jestem zupełnie kimś innym”. Świetnie – mówię wtedy. Jeśli masz pełną świadomość tego, kim jesteś, jaki jest twój mit życiowy, masz rozliczoną i zamkniętą przeszłość i wiesz, co chcesz zrobić ze swoim życiem – będziemy pracować nad tym, co tu i teraz. Jeśli trafnie oceniasz swoje możliwości i czujesz, że jesteś gotowa do zmiany – to doskonale. Ale by zmiana była naprawdę zaczęciem wszystkiego od nowa, a nie jedynie ucieczką od starego, musisz wiedzieć, kto chce się zmienić, kto chce zacząć jeszcze raz. Nawet jednak wtedy nowe nie kasuje starego, nie wymazuje twoich genów, nie zmienia temperamentu, nie zwalnia cię z konsekwencji popełnionych błędów. Jeśli nowe ma być progresem, a nie regresem, musisz wejść w nie z rozliczonym osobistym posagiem, z pełną świadomością, co chcesz w sobie zmienić. Nowe bez bilansu starego bardzo szybko zacznie przypominać stare.

Pokolenie fast

„Czy jesteś gotowa do zmiany całego swojego życia?” – to jedno z ważniejszych pytań podczas rozmów kwalifikacyjnych. Chcesz być na topie, nie wypaść z obiegu – odetnij swoje korzenie, bądź jak wirtualna roślina, która wszędzie się przyjmie, na chwilę, a potem zobaczymy co dalej. Konsekwencje? Powszechnie panujący lęk przed bliskością, nieumiejętność budowania i podtrzymywania więzi. I przede wszystkim potworny stres, bo zaczynanie wszystkiego od nowa to dla organizmu konieczność ogromnej mobilizacji i wydatkowania energii, którą trudno rozładować, będąc w ciągłym biegu i czujności, czy za chwilę znowu nie trzeba będzie powtórzyć tego od początku.

Ilona ma wspaniałą pracę, nowoczesne mieszkanie i cudowną rodzinę. Pół roku temu jej mąż stracił zatrudnienie. Choć ma bardzo wysokie kwalifikacje, od miesięcy nie może znaleźć pracy na porównywalnym poziomie. Tydzień temu poinformował rodzinę, że wyjeżdżają z Polski, bo nie ma zamiaru tyrać za grosze. „Zaczniemy wszystko od początku gdzieś, gdzie ludzi nie traktuje się jak wyrobników” – powiedział Ilonie. – A co z twoją pracą, szkołami dzieci, przyjaciółmi, no i starzejącymi się rodzicami? – zapytałam. – Nie będę się teraz nad tym zastanawiać – odpowiedziała. – Takie jest życie, zmiany są jego nieodłącznym elementem. Cały świat emigruje za pracą.

Nowa praca, nowy związek, nowi przyjaciele, kolejna przeprowadzka do nowego mieszkania – proszę bardzo. A wszystko w zawrotnym tempie, żeby zdążyć, nie przegapić szansy życia. To nic, że bez namysłu, bez refleksji, czasami na wariackich papierach, byle do przodu, byle nie wypaść z rynku, nie dać się wyprzedzić.

Wszystko dookoła zmienia się jak w kalejdoskopie, a wewnętrzna odporność na zmiany została okrzyknięta największym gwarantem sukcesu.

Progres czy regres?

Niektórzy twierdzą, że jeśli w naszym życiu pojawia się propozycja nowego, to oznacza postęp, no i naszą gotowość do zmian. Jednak całkiem często zdarza się, że diabeł kusi nas w chwilach słabości, utknięcia w martwym punkcie. Pojawia się oferta nowej pracy, a ty… No cóż, nie myślałaś o zmianie miejsca zatrudnienia, ale ostatnio nie jesteś w najlepszej formie, brakuje ci energii, wszystko cię nudzi, czujesz się ogólnie zniechęcona – jednym słowem drobny kryzys. A tu taka propozycja – grzech nie skorzystać. Myślisz: a może tego mi właśnie potrzeba? Po co naprawiać stare, skoro pojawia się nowe?

Poczucie braku spełnienia i sensu życia rodzi pokusę, by zacząć wszystko od nowa. Łudzisz się, że trzeba koniecznie zmienić otoczenie, żeby życie zmieniło się na bardziej ekscytujące, rozwijające, odkrywcze. Czujesz, że zmiana zawsze oznacza jakiś progres, powiew świeżości, daje nową energię. Zgoda, to działa, dopóki nie straci statusu nowości. Ale zaczynanie od nowa, bez refleksji nad tym, co masz tu i teraz, oraz domknięcia przeszłości jest jak kupno nowych butów w starym (za małym) rozmiarze. Stare cię cisnęły, ale ty wierzysz, że nowe, przez sam fakt nowości, na pewno będą w sam raz.

Życie według scenariusza fast nakłania nas do szybkich zmian, ale te zmiany mają drugie, niezbyt chlubne dno. Młodych odciążają z poczucia odpowiedzialności: „Pobierzmy się, a jak nam się nie uda, to się najwyżej rozwiedziemy”. Starszym dają iluzję pozbycia się lęku przed śmiercią: „Dopóki mogę zacząć wszystko od początku, starość i śmierć mnie nie dotyczy”. Pokusa zaczynania wszystkiego od nowa w dowolnym momencie życia to często ucieczka od problemów, popełnianych błędów (stale tych samych) i od uczuć, czyli od samego siebie.

Zacznij od zmiany nawyków

Przyjrzyj się niemowlęciu, które leży na podłodze i próbuje sięgnąć po grzechotkę. Jest maksymalnie skupione, ale nie usztywnione w ruchach, konsekwentne, cierpliwe, gotowe do wielu prób. Gdy przyjrzysz się uważnie, odkryjesz dzięki niemu, że po grzechotkę można sięgnąć na bardzo wiele sposobów. To właśnie ten moment rozwojowy, kiedy spontanicznie, kierowani ciekawością, próbujemy życia. Obserwacja niemowlęcia jest bazą do metody Feldenkraisa, czyli poszerzania świadomości własnego ciała. Główną tezą metody jest: „Rób to samo inaczej i w konsekwencji odkryj najlepszą wersję siebie”.

Na początku może to brzmieć skomplikowanie. Chodzi o to, by wyjść ze swoich nawyków. Zamiast zaczynać stale od nowa całe swoje życie, prościej i bardziej bezpiecznie jest zacząć od zmiany drobiazgów: przez tydzień myć zęby inną ręką niż zwykle albo wracać z pracy do domu każdego dnia nową drogą, a po tygodniu wybrać tę, która najbardziej ci pasuje. To prawda, że mamy nieograniczoną ilość możliwości i to nie tylko w świecie zewnętrznym, ale przede wszystkim we własnych ciałach, a dokładnie w możliwościach ruchowych. Analizowanie sposobu, w jaki zwykle wstajesz z krzesła, i próba wykonania tej czynności powoli, tak by wydatkować jak najmniej energii – to w efekcie ogromna zmiana, na dodatek o wiele bardziej efektywna niż nagłe rzucenie wszystkiego i wyjechanie na drugi koniec świata.

Jesteśmy nawykowcami w ruchach, myślach i czuciu. To są właśnie te stare, niewygodne buty, które powodują, że tu strzyka, tam łamie, w pracy nudy, w relacji obojętność, a diabeł kusiciel tylko na to czeka.

Nie musisz zmieniać wszystkiego, zrób to samo tylko inaczej, a efekty będą niewyobrażalne. Nie satysfakcjonuje cię związek, w jakim jesteś? Zamiast oczekiwać, że partner się zmieni, albo zmienić partnera – zmień swoje zachowanie w relacji, a wcześniej przeanalizuj wasz skrypt relacyjny, który, choć nie działa, ty stale powtarzasz.

Moshe Feldenkrais, twórca metody, powiedział: „Jeśli wiesz (masz świadomość), co robisz, wszystko, co robisz, jest dobre”.

Ewa Klepacka-Gryz: psycholożka, terapeutka, autorka poradników psychologicznych, trenerka warsztatów rozwojowych dla kobiet.

  1. Psychologia

Kiedy boimy się bliskości i zaangażowania?

Konflikt psychiczny, związany z bliskością, często uaktywnia się przy osobach, które są dla nas interesujące (fot. iStock)
Konflikt psychiczny, związany z bliskością, często uaktywnia się przy osobach, które są dla nas interesujące (fot. iStock)
Zobacz galerię 3 Zdjęć
Czy wspólna codzienność może przerażać? Czy życie dzień po dniu z drugą osobą może być czymś tak trudnym, że aż niewykonalnym? Czy zaangażowania można się bać i przed nim uciekać? Na ile zjawisko singli jest wynikiem przemian społecznych i świadomych wyborów, a na ile to oznaka wzrastającej niezdolności ludzi do bycia ze sobą?

Decydująca jest tak naprawdę motywacja, dla której wybieramy życie w pojedynkę. Można żyć samemu z miejsca wyboru, ale można również dlatego, że nie potrafi się inaczej.

Co dzieje się w przypadku, kiedy mamy do czynienia z dysfunkcją emocjonalną? Osoby, które wpisują się w taką charakterystykę, doświadczają wewnętrznego zapętlenia, konfliktu sprzecznych uczuć – chcą być z kimś blisko i jednocześnie obawiają się tego. Sytuacja wejścia w pełnowymiarową relację kojarzy im się z czymś niezwykle groźnym: z utratą tożsamości, mentalnym zniknięciem, zatraceniem siebie. Związek oznacza dla nich pozbawienie kontroli, sprawczości, integralności wewnętrznej. I nie jest to jedyne zagrożenie. Lękiem napawa również możliwość odtrącenia, odrzucenia. To, że osoba, którą obdarzę uczuciem, której zaufam i którą zaproszę do swojego świata powie – nie chcę cię, nie chcę cię takiego, jakim jesteś. - Tego typu konflikt psychiczny dosyć często uaktywnia się wobec osób w jakiś sposób dla nas interesujących. Właśnie ich atrakcyjność jest czynnikiem wyzwalającym lęk. A pochodzi on z przeszłości.

Gdy zabrakło akceptacji

Ci, którzy lękiem reagują na potencjalną bliskość, prawdopodobnie doświadczyli zranienia w ważnej relacji. Zwykle dotyczy to wczesnego okresu życia, kiedy kształtuje się psychika. Najczęściej chodzi o relację z rodzicem, opartą przykładowo na dominacji i nadmiernej symbiozie. W takim układzie autonomia dziecka nie jest szanowana, natomiast funkcjonuje wzorzec niezdrowej zależności, kiedy rodzic jest przekonany, że potrzeby dziecka i jego są tożsame. Wówczas niezbędny etap oddzielania się córki czy syna traktuje jako zagrożenie względem siebie, nie zauważa odrębności małego człowieka. Czym to skutkuje dla dziecka? - Ktoś taki, jako dorosły, może bać się tego, żeby zbliżyć do partnera. Będzie rządził nim lęk, że nie zdoła się obronić, tak jak kiedyś przed rodzicem.

Równie trudne są konsekwencje wybiórczej akceptacji, doświadczonej w dzieciństwie. To tak naprawdę manipulacja emocjonalna, kiedy rodzic daje siebie w ramach nagrody za spełnienie czegoś, co uważa za słuszne. Jeśli dziecko nie spełnia jego oczekiwań, wycofuje się – emocjonalnie, mentalnie czy fizycznie – w ramach kary. Nie ma tu miejsca na akceptację dziecka takiego, jakie ono jest. Później skutkuje to lękiem przed odrzuceniem, który na nowo przeżywamy w relacjach, gdzie dwie strony co jakiś czas się wycofują.

Działania „zamiast”

Jak wyglądają relacje osób, które boją się bliskości? To spotkania przelotne, okazyjne, dotyczące tylko życia zawodowego czy hobby. Zwykle oparte są na jakiejś zależności, na przykład tylko na seksie, przynależności do grupy, wspólnym biznesie. Właśnie takie pozwalają utrzymywać relację na pewnym poziomie powierzchowności, na zaangażowaniu ograniczonym jedynie do wybranej sfery, wycinka życia. Ktoś, kto funkcjonuje w taki sposób, porusza się w obrębie konwecji, dającej bezpieczne ramy. Są to zabiegi „zamiast”, pozwalające nie schodzić na taki poziom relacji, który jest zagrażający, a jednocześnie pozwalają ukryć trudność, usprawiedliwić przed samym sobą wycofanie.

Ten sposób radzenia sobie, kompensowania rzeczywistości ma bardzo wiele twarzy. Wspinamy się na skałki, podróżujemy, działamy w fundacjach, pracujemy zbyt ciężko, wchodzimy w wiele relacji i znikamy z nich. Jesteśmy osobami niosącymi pomoc, realizującymi wspólne pasje, buntującymi się, odgrywamy role, wypełniamy czas. Po co to wszystko? Po to, aby ochronić się przed pełnym napięcia stanem emocjonalnym, kiedy obawa przed zatraceniem tożsamości miesza się lękiem przed brakiem akceptacji, byciem odrzuconym.

Znikający punkt

Czy wycofywanie się z relacji jest złe? Na pewno jest to mocno rozbudowany mechanizm obronny i zastępczy, czasami jednak nie należy go zwalczać czy omijać. Człowiek może mieć potrzebę doświadczania go i stosowania, po to, aby zbudować w sobie podwaliny poczucia bycia niezależną, integralną jednostką. Zasadnicza jest tutaj świadomość własnych motywacji, samowiedza na temat: co mną kieruje.

Można nie wchodzić w relację z powodu strachu. Można również dlatego, że wszystkie znane sposoby radzenia sobie z problemami, które w nich zwykle występują, zawodzą i potrzeba tak radykalnego rozwiązania jak odejście, aby się obronić. Ten drugi przypadek to rozwój, budowanie siebie. Tego typu niedostępność, bycie świadomym „znikającym punktem” prowadzi do klarowania się wewnętrznego przekonania, że w pokonywaniu problemów nie jest się kimś bezsilnym, bezwolnym, zdanym jedynie na zewnętrzny wpływ. To wzrastające przekonanie pozwoli w przyszłości nie sięgać do ostatecznych rozwiązań polegających na unikaniu.

Paradoksalnie, zrozumienie i świadoma zgoda na to, co jest (czyli w tym momencie zgoda na dysfunkcję) pozwala na pójście dalej, transformuje, umożliwia funkcjonowanie w bardziej zaawansowanych formach współzależności. Podążanie w takim kierunku stopniowo przewartościowuje stan bliskości z zagrożenia w doświadczenie wzbogacające. Relacja coraz bardziej staje się okazją do zaspokojenia ciekawości drugim człowiekiem, odbierania go w rzeczywistym wymiarze, czucia się z kimś dobrze, dzielenia chwilą, codziennym życiem, byciem obok, wzajemnej wymiany. Kolejne dni kojarzą się z więzią, a nie z uwięzieniem.

Jarosław Józefowicz, psycholog, psychoterapeuta, seksuolog. Prowadzi terapie indywidualne, par i małżeństw, pracuje z dziećmi, rodzinami, grupami, organizacjami. Prowadzi treningi psychologiczne, grupy i warsztaty, zajęcia rozwojowe. 

  1. Psychologia

Kobiety w stałych związkach - czego zazdroszczą singielkom?

Na co, poza nierównym podziałem domowych obowiązków, narzekają mężatki? Otóż lista zażaleń w długoletnich związkach nie jest aż taka długa. (fot. iStock)
Na co, poza nierównym podziałem domowych obowiązków, narzekają mężatki? Otóż lista zażaleń w długoletnich związkach nie jest aż taka długa. (fot. iStock)
Zobacz galerię 2 Zdjęć
Koniec wolności, rutyna, ograniczenia – owszem, to grozi każdemu związkowi. Ale będąc z kimś „na dobre i złe”, wiesz też pewnie, że to dobre wynagradza zwykle to złe. Psycholog Ewa Klepacka-Gryz ma kilka wskazówek dla rozczarowanych żon i partnerek.

Od zawsze wiedziałaś, że będziesz mieć dom, męża, dzieci. W twojej rodzinie tak było od pokoleń. Wspólne mieszkanie, dzieci, wspólne konto – tak żyli twoi rodzice, dziadkowie… Kiedy nadszedł twój czas, wybrałaś tego Jedynego, w głębi duszy wierząc, że wasz związek będzie wyjątkowy. Mijają lata, między wami bywa różnie; raz lepiej, raz gorzej, jak to w życiu. A wokół ciebie mnóstwo singielek, które idą przez życie same, bez mężczyzny, i twierdzą, że to ich świadomy wybór.

„Wolę być sama niż samotna” – usłyszałaś niedawno na babskim spotkaniu. „Jeśli mam ochotę napić się wina, nie muszę kupować całej winnicy” – to głos koleżanki z pracy, pożeraczki męskich serc i łowczyni cudzych mężów. Roześmiałaś się w duchu na myśl o tym, co by powiedział na to twój mąż, ale ziarenko niepewności zakiełkowało i w głowie pojawiły się niepokojące pytania: Jak bardzo musiałam zrezygnować z siebie dla naszego związku? Czy samej byłoby mi lepiej? Czy on dotrzymał obietnic, które mi składał? Skoro się kochamy, to dlaczego czasami czuję się taka samotna?

Zdaniem małżeńskich terapeutów po roku, dwóch albo trzech latach nawet w najlepszym związku pojawia się poczucie rozczarowania, opuszczenia, odrzucenia. – Jeśli jesteś z kimś w związku, to prawdopodobieństwo tego, że będziesz czasami doznawała stanów dojmującej samotności jest większe, niż kiedy żyjesz sama – twierdzi Zofia Milska-Wrzosińska, psycholożka, psychoterapeutka. – Bo kiedy wchodzisz w bliską relację, otwiera się obszar związany z twoimi pragnieniami, tęsknotami, oczekiwaniami i nadzieją, że zranienia z przeszłości zostaną opatrzone, a to, co bolesne i trudne – ukojone. A to jest niemożliwe.

Czy lepiej żyć razem, czy w pojedynkę? Czy na to pytanie można w ogóle dać jednoznaczną odpowiedź? Czego tak naprawdę zazdrościsz koleżankom – singielkom? Jakie gorzkie prawdy sobie przyswoiłaś?

„Małżeństwo to koniec wolności”

Kochana, odkryłam cudowne SPA na Mazurach, może wybierzemy się tam w weekend? – rzuciła od niechcenia koleżanka. To kusząca propozycja, ale… kiedy ostatni raz po babskim spotkaniu zdecydowałaś się przenocować u przyjaciółki, twój ukochany nie był zachwycony. Nie robił ci wyrzutów, ale wiesz, że nie lubi, kiedy spędzasz noce poza domem. On jest typowym domatorem, nawet razem rzadko wychodzicie. Przyzwyczaiłaś się do tego, ale czasami z sentymentem wspominasz, że kiedyś byłaś duszą towarzystwa; uwielbiałaś imprezy, spontaniczne wyprawy za miasto, a dziś? Przecież w satysfakcjonującym związku życzenia, potrzeby i dobre samopoczucie partnera powinny być dla ciebie tak samo ważne jak twoje własne.

Przypomnij sobie, dlaczego przed laty zdecydowałaś się zrezygnować, a może bardziej – ograniczyć swoją wolność? Może dlatego, że poczucie bezpieczeństwa, wsparcia, zrozumienia, a także pragnienie dzielenia wspólnych planów i pasji, czyli część MY, stały się dla ciebie ważniejsze niż część JA? Twoja koleżanka singielka w każdej chwili może wyruszyć na koniec świata, nie pytając nikogo o zgodę, ale gdy ma problem, to do ciebie dzwoni w środku nocy. A kiedy, po wysłuchaniu jej szlochów, wracasz do łóżka, złodziej twojej wolności z miłością obejmuje cię ramieniem i zaspany pyta: „Wszystko w porządku?”. Zależy ci na tym wyjeździe do SPA? Może powiedz mu o tym? Małżeństwo to nie więzienie. To od was zależy, ile dacie sobie nawzajem wolności.

„Małżeństwo to zabójca miłości”

Nawet największa miłość kończy się po okresie miodowym – tak twierdzą przeciwniczki trwałych związków. Mówią: „romans – tak, małżeństwo – nie, bo każdy facet zmienia się po ślubie”. Cóż, jest w tym trochę racji. Codzienna rutyna to zabójca pożądania. Nie kochacie się już tak często i z taką namiętnością jak w pierwszych miesiącach po ślubie. Bywają między wami ciche dni. No i twój mąż nie jest już tym dzielnym rycerzem, który nosił cię na rękach. To prawda, ale ty też nie jesteś już tą zakochaną w nim bez pamięci dziewczyną, która spijała z jego ust każde słowo. Specjaliści od terapii par przyznają, że w miarę trwania związku zmienia się dynamika miłości. W miejsce namiętności i intymności – najbardziej „apetycznych” składników – pojawiają się przyzwyczajenie i zaangażowanie. A zakochanie przechodzi w etap dojrzałej miłości.

Obecnie coraz więcej par deklaruje pragnienie funkcjonowania w tzw. wolnym związku, który podobno nie zabija wolności, niezależności, możliwości samorozwoju, i trwa dopóty, dopóki nie wygaśnie „płomienna” miłość. Takie pary trafiają do mojego gabinetu i nierzadko okazuje się, że pod seksualną i emocjonalną swobodą kryje się lęk przed bliskością lub przed odrzuceniem, a także niewyrażona tęsknota za poczuciem stabilności, spokoju i bezpieczeństwa. Małżeństwo nie jest stanem, lecz procesem, w którym pojawiają się okresy bliskości, ale też dystansu, kryzysy, rozczarowania i problemy. Na przestrzeni wspólnego życia zmienia swój kształt, zmienia się intensywność, intymność i motywacja do bycia razem. Obydwoje się zmieniacie, rozwijacie się jako para, ale także każde z osobna. Bywa, że na jakiś czas przestajecie się rozumieć, zamykacie jedno na drugie – po to, by znów wrócić do siebie „z” i „dla” miłości. Kreujecie wspólny świat, doświadczając go jednak osobno – bo miłość łączy, ale czasami też dzieli.

Zamknij oczy i spróbuj wyobrazić sobie życie bez niego – mężczyzny, którego wybrałaś „na dobre i złe”. Jak się z tym czujesz?

„Małżeństwo to wybór na całe życie”

Skąd mam wiedzieć, że nie spotkam mężczyzny, w którym się zakocham bardziej niż w moim narzeczonym? – to najczęstsze pytanie, które zadają mi kobiety tuż przed decyzją o ślubie. Niestety, nikt ci nie da takiej gwarancji. Być może, będąc mężatką, właśnie tego najbardziej zazdrościsz singielkom – spotkania miłości życia. Choć w dzisiejszym świecie kolejne małżeństwa wcale nie należą do rzadkości, czasami okazuje się, że drugie czy trzecie również kończy się rozwodem. Zdarza się również, że wybór życia w pojedynkę jest właśnie konsekwencją kolejnej nieudanej próby. A pozamałżeńskie romanse są chwilową ucieczką od owego wyboru na całe życie. No cóż, satysfakcjonujący związek wymaga dojrzałości obydwojga partnerów. A dojrzałość to przede wszystkim umiejętność dokonywania wyboru określonej drogi życia i wykluczenie pozostałych możliwości. Wybór tego jedynego partnera wyklucza wszystkich innych, i rzeczywiście nie jest to łatwe. Bez względu na to, czy w waszym małżeństwie panuje sielanka, czy akurat macie kryzys, wasza relacja, w odróżnieniu od np. przyjaźni, opiera się na wiążącej umowie, której zasady powinniście ustalić na początku. Niestety, partnerzy kierowani impulsem zakochania naiwnie wierzą, że „wszystko się samo ułoży”. Zależność, wierność, lojalność czy podporządkowanie – to nie są kajdany, ale kwestie do ustalenia.

Kiedy trafia do mnie para na terapię, pierwsze zadanie, jakie mają do wykonania, to narysować siebie i partnera w postaci kółek. Ważne jest, w jakiej odległości kółka znajdują się od siebie, czy się przecinają i co jest zawartością każdego z nich oraz części wspólnej. W niej mieszczą się wspólnie wypracowane zasady dotyczące wolności, niezależności, wspierania się, indywidualnych wyborów, prawa do dystansu i samorealizacji, czyli to wszystko, czego zazdrościsz singielkom.

  1. Styl Życia

Randki w pandemii

 Dr Olga Kamińska,
Dr Olga Kamińska, "#Love. Jak kochać w XXI wieku?”
Zobacz galerię 3 Zdjęć
Gdzie spotykają się teraz pary? Czego tak na prawdę szukamy w miłości? Czy potrafimy budować relacje? Zastanawia się dr Olga Kamińska psycholog eksperymentalny, badaczka autorka książki „#Love. Jak kochać w XXI wieku?”.

Gdzie spotykają się teraz pary? Czego tak na prawdę szukamy w miłości? Czy potrafimy budować relacje? Zastanawia się dr Olga Kamińska psycholog eksperymentalny, badaczka, autorka książki „#Love. Jak kochać w XXI wieku?”.

Dla singli to wyjątkowo trudny czas, tylko w sieci mogą kogoś poznać. Tinder, Sympatia, Badu i inne aplikacje są coraz bardziej popularne. Ale nawet, ci którzy mają wprawę w poznawaniu tam kandydatów do randkowania, mają problem. Przed pandemią po etapie rozmów na aplikacjach, pierwsze spotkania w realu odbywały się choćby w kawiarni, czy w klubie. No a teraz? Są dwa scenariusze, pierwszy, że od razu po zapoznaniu się na aplikacji dla singli dochodzi do bardzo intensywnego kontaktu w realu, czyli do spotkania w mieszkaniu jednego z nowych znajomych. Ale nie jest to bezpieczne, radziłabym zachować ostrożność. Internet, to przestrzeń, w której nie możemy zweryfikować tego, kim jest ta druga osoba. Zwłaszcza, że choć mamy tak skąpe przesłanki, jak zdjęcie i krótki opis, to i tak na tej podstawie, tworzymy w umyśle reprezentacje tej drugiej osoby, czyli wyobrażamy sobie, jaki ten człowiek jest! A to jaki jego obraz w naszym umyśle powstanie, zależy również od naszych oczekiwań. W covidowej rzeczywistości nasza tęsknota za bliskością jest tak silna, że umysł może ten obraz idealizować. Przekładać swoje marzenia, swoje intencje na to, co widzimy. Może nie potraktować poważnie sygnałów ostrzegawczych. Samotność, silne dążenie do spotkania się z kimś, do seksu, może sprawić, że mechanizm, który pomaga nam dostrzegać sygnały zagrożenia, zostaje osłabiony.

Tęsknota za bliskością jest jak różowy zniekształcający filtr? Nie ma co zaprzeczać temu, że czujemy się samotni, czy pragniemy bliskości, a nawet, że nasze libido krzyczy o seks. Trzeba uznać, że tak jest, bo to naturalne. I po prostu pamiętać, że te potrzeby będą kierować naszą uwagę na to, co potwierdzi to czego byśmy chcieli od tego człowieka. Przed pierwszą randką w realu weźmy więc pod uwagę, że możemy mieć wyidealizowany obraz osoby, z którą się mamy spotkać. Warto też wiedzieć, że możemy działać irracjonalnie. Teoria dysonansu mówi, że kiedy nie ma spójności w naszych zachowania i myślach będziemy odczuwać dyskomfort z tym związany i często będziemy dążyć do jego rozładowania – na przykład uzasadniając racjonalnie całkiem bezsensowne zachowania. No bo myślący rozsądnie człowiek, któremu powiemy, żeby poszedł do mieszkania obcego człowieka na pierwszą randkę, powie, że to nie jest w pełni bezpieczne. Ale kiedy jest w emocjach, na głodzie bliskości, to znajdzie jakiś powód, aby to zrobić.

Warto więc mówić o tym otwarcie – mamy libido, potrzebę bliskości mogą być one być po tylu miesiącach kompletnie niezaspokojone. Przed pandemią single odwiedzały kluby, miały „one night stans”, czyli przygody tylko na jedną noc, co nie było obarczone tak dużym ryzykiem jak dziś. Było łatwiej choć na chwilę poczuć bliskość z drugą osobą. Teraz sytuacja wymaga wejścia na aplikacje i umówienia się z kimś, kogo nie znamy.

Jest pani naukowcem. Jak z tej perspektywy podeszła by pani do problemu pierwszej randki w realu? Właśnie od strony dążenia do bliskości i zaufania. Z moich poprzednich badań wynika, że aktywność mózgu, która odpowiada za przetwarzanie twarzy (N-170), jest wrażliwa na kontekst. Jeśli więc mężczyzna na portalu napisze do nas coś miłego, a potem zobaczymy jego zdjęcie, to są duże szanse, że dostrzeżemy w nim pozytywne cechy.   

Co możemy zrobić, żeby nasz mózg zauważył, jeśli coś z tym mężczyzną będzie nie, tak? Zanim zdecydujemy się na randkę w domu, porozmawiajmy z nowym znajomym przez kamerkę. Widząc się na żywo, mamy znacznie więcej możliwości, by rozeznać, kim ten człowiek jest niż wtedy, gdy tylko piszemy i patrzymy na zdjęcia. Bo nawet gdy ktoś umie kłamać, to na ułamek sekundy na jego twarzy będzie widać prawdziwe emocje, które znacznie łatwiej będzie nam wyłapać niż w okienku czatu. I przy spotkaniu face to face nawet na poziomie intuicji i przeczucia (nie zawsze w pełni świadomego), mózg te prawdę wychwyci, gdyż jest wyczulony na sygnały społeczne.

Robin Durbar, amerykański antropolog, uważa, że mózg człowieka ewoluował właśnie ze względu na relacje społeczne, na potrzebę komunikacji w grupie. Patrząc więc z tej perspektywy- jesteśmy stworzeni do tego, aby budować relacje, komunikować się, odczytywać sygnały płynące od innych ludzi.

To bardzo ciekawe, bo Bóg w chrześcijaństwie jest w trzech postaciach jak się pisze - właśnie po to, aby podkreślić relacyjny charakter duchowości. Dodam jeszcze od siebie, komentując Durbara, że ludzka miłość także kształtuje się w relacji, w spotkaniu, w rozmowie. Ale my współcześnie jak sugeruje Eva Illouz mamy problem z głębszą relacją, która będzie prawdziwym spotkaniem z drugim człowiekiem. Chciałam bardzo, żeby wybrzmiało w mojej książce, że powodem naszych problemów jest to, że zaczynamy traktować miłość zbyt indywidualistycznie, jak café latte, modny ciuch czy półmaraton. Zamykamy się w swojej bańce doświadczania dopaminowej przyjemności. Ma nam być dobrze, mamy szybko zaspokajać swoje pragnienia i potrzeby, doświadczać przyjemności, ekstazy, a kiedy pojawią się trudności, odpuścić i się wycofać. Mamy trudności w seksie? To znaczy, że miłość się skończyła i trzeba poszukać tej prawdziwej”. No nie! Karmieni takimi hedonistycznymi mitami samorealizacji, jednocześnie zostajemy sami z naturalnymi ludzkimi potrzebami: relacyjności i bliskości, do realizacji których potrzebny jest nam drugi człowiek! Odczuwamy więc wewnętrzną pustkę, którą staramy się wypełnić - zgodnie z instrukcją konsumpcją dóbr, między którymi jest seks - oderwany od miłości, a nawet od relacji… Co oczywiście nie znaczy, że samo szukanie przyjemności w seksie jest ryzykowne. Bardziej chodzi o wzorzec budowania relacji.

Dziś jesteśmy bardzo hedonistycznie nastawione do związków. Czyli dopóki my coś z tych związków dostajemy, dopóki one nam przynoszą przyjemność, dopóty nich trwamy. Prowadzimy wiec wciąż kalkulacje zysków i strat Ale z drugiej strony coraz więcej jest takich głosów ze przechodzenie przez trudne momenty jesteśmy w stanie wytrzymać tylko w rodzinie. W relacjach intymnych mamy tendencje do wycofywania się, w tych bardziej wymagających momentach.  Powodem jest to skoncentrowanie na sobie, na swoim zadowoleniu oraz konsumpcjonizm. Fromm o tym pisał w „Mieć czy być”. Moim zdaniem niezwykle ważne jest przywrócenie roli trudności w związku, nie cierpienia, ale właśnie wspólnego pokonywania trudności

No więc zanim seks, pogadajmy przez kamerkę, idźmy na spacer? Najpierw zdzwońmy się, spotkajmy przed kamerką, a potem można iść na spacer. Dajmy sobie szanse na stopniowe poznanie tego człowieka. Rozmowa choćby przez telefon jest bardzo ważna, bo dzięki ewolucji naszego mózgu, która jak już mówiłam, odbywała się w interakcjach społecznych, bardzo dobrze odczytujemy emocje drugiego człowieka na poziomie samego dźwięku. Z tonu głosu, tembru, wysokości, jesteśmy w stanie odczytać niezwykłą ilość informacji o tym, co czuje ten drugi człowiek. Umiemy odróżnić nawet rozdrażnienie od złości i wiele innych bardzo dyskretnych stanów. No, ale niestety, sprawa nie jest taka łatwa jak mogłoby się wydawać, bo współcześni 20., 30. latkowie odczuwają wręcz lęk przed rozmową. Zazwyczaj więc po poznaniu się na aplikacji randkowej długo czatują, a skaczą od razu na głęboką wodę i na przykład spotykają się w mieszkaniu. Rekomenduje jednak przełamać się i porozmawiać. A potem spotkać przed kamerką, w dynamicznej interakcji z żywą osobą możemy zaobserwować mowę ciała, styl rozmowy, mimikę twarzy oraz bezpośrednią reakcję na nasze słowa. To wszystko daje nam mnóstwo informacji o tym drugim człowieku.

Przykład nieudanych randek, po szybkim „tak” na aplikacji, pokazuje choćby serial „Facet na święta”. Bohaterka umawia się na randki przez aplikacje, na siłowni (spinning rowerkowy), w saunie – gdzie spotyka rodziców! A co gorsza żaden z tych mężczyzna nie jest zainteresowany tym, czego ona chce. Kiedy się umawiamy z nowopoznanym na imprezie u znajomych chłopakiem to zazwyczaj przeszedł on już przez pewne sito weryfikacji i jest większa szansa, że będziemy do siebie podobnie. A w związkach to ważne. A jak poznajemy kogoś z Tindera to ten proces nie zachodzi. Nawet jeśli skorzystamy z portali wyspecjalizowanych dla konkretnych grup, których pojawia się na coraz więcej, na przykład, portal dla osób religijnych czy poszukujących męża, to też różnice między tymi którzy szukają męża, czy są wierzący naprawdę mogą być ogromne. Zdajemy się na aplikacje, a one mogą nas bardzo zawieść, choć wydaje się, że algorytmy w komputerze tyle o nas wiedzą, obserwując nasze ruchy i wybory w sieci. Nie oznacza to, że odradzam aplikacje randkowe. Raczej sugerowałabym, żeby więcej znajomości szybko weryfikować a nie spędzać kolejnych dni na klawiaturze.

No i na koniec porozmawiajmy o seksie w stałych związkach w czasach pandemii, czy jest inny? Czy będzie dużo tzw. covidowych dzieci, poczętych z nudów i izolacji? To tak nie działa, nie zaobserwowaliśmy wzrostu liczby urodzeń w porównaniu z zeszłym rokiem. Mamy najniższą ich liczbę od kilkunastu lat. Dlaczego? Lęk obniża libido, te dwa systemy, są przeciwstawne. Przewlekły stres sprawia, że czujemy się mniej wydolni oraz odczuwamy mniejszą ochotę na seks. Znaczenie ma też fakt, że niemal przez cały czas jesteśmy razem. Pożądamy tego co nas ekscytuje, co jest nieoczywiste, świeże. No a jak mamy sobie dostarczyć ekscytacji chodząc cały dzień w dresach? Trudniej się nam zmobilizować do seksu leżąc drugą godzinę na kanapie przed Netfiksem niż wtedy, gdy wracamy z pracy, gdzie było wiele pobudzających bodźców, ale też, gdzie mogliśmy odczuć tęsknotę za partnerem. A w kwarantannie nie mamy przestrzeni, żeby od siebie odpocząć, a co dopiero zatęsknić. Warto sobie zdać z tego sprawę i iść samemu na spacer...Często też kumulują się w nas trudne emocje względem partnera, czy naszej sytuacji w obliczu pandemii. Dobrze ilustruje to model turbulencji w związku, w którym poziom satysfakcji ze związku spada w obliczu trudności (w naszym przypadku jest to doświadczenie zbiorowe - pandemia), i wiele par się rozstanie, ale te, które przez te trudy przejdą będą miały szanse na pogłębienie swojej bliskości, co przekłada się na wyższy poziom satysfakcji ze związku.. I to kolejna teoria, która potwierdza, że warto zadawać sobie trud w budowanie prawdziwych, głębokich relacji z drugim człowiekiem.

Dr Olga Kamińska, '#Love. Jak kochać w XXI wieku?” Dr Olga Kamińska, \"#Love. Jak kochać w XXI wieku?”