Kłamstwo przejawia się w naprawdę subtelnych, ledwie dostrzegalnych sygnałach ciała, których laik nie jest w stanie wychwycić. Są jednak ludzie, którzy przez lata szkolą się w ich dostrzeganiu i interpretacji. Studiując uważnie najczęstsze zachowania kłamców, są w stanie wyłapać mikrogesty i tiki, na które normalnie nie zwracamy uwagi. Które z nich warto poznać, aby zdemaskować kłamcę?
Mówi się, że nie ma zbrodni doskonałej. A czy istnieje kłamstwo doskonałe? Scott Taylor, były agent FBI wierzy, że nie, a u oszusta zawsze można dostrzec drobny szczegół, który go zdradza. Specjaliści tacy jak on pobierają nauki z zakresu rozpoznawania mikroekspresji twarzy, zachowań manipulacynych oraz analizy wypowiedzi, po których można wnioskować, że ktoś mija się z prawdą. To podstawowa wiedza niezbędna agentowi podczas prowadzenia śledztwa, przesłuchań świadków i podejrzanych.
Taylor postanowił podzielić się wiedzą, jak zdemaskować kłamcę na podstawie 6 najłatwiejszych do dostrzeżenia sygnałów ciała. Specjalista zastrzega jednak, że nie powinniśmy podejrzewać kogoś o kłamstwo bazując tylko na jednym lub dwóch z nich. Zaznacza on, że o kłamstwie świadczy obecność kilku z poniższych sygnałów jednocześnie. Ponadto radzi on, by zwracać uwagę na nagłe i szybkie zmiany nastroju u podejrzanej osoby. Brak konsekwencji w tym zakresie, np. przechodzenie od pozornej obojętności do zdenerwowania, a nawet agresji, mogą świadczyć o tym, że „coś jest na rzeczy”.
Jakie jeszcze symptomy fizyczne sugerują, że ktoś nas oszukuje?
Scott Taylor tłumaczy, że w normalnych warunkach człowiek mruga około 12-14 razy na minutę. U kłamcy ta częstotliwość znacząco rośnie. Specjalista tłumaczy, że to efekt działania stresu.
Możliwy jest jednak także inny, trochę rzadszy scenariusz. Kłamca może mrugać dużo rzadziej, wręcz nienaturalnie rzadko. To też powinno cię zaalarmować – zwłaszcza, jeśli po chwili, gdy już nie patrzy ci w twarz, nagle zaczyna mrugać częściej. To znak, że już wypowiedział kłamstwo, a więc przestał się skupiać na rzadszym mruganiu i nastąpił u niego efekt kompensacji.
Gdy ktoś oszukuje, to zwykle rośnie u niego też poziom stresu, a wraz z nim zwiększa się poziom kortyzolu w organizmie. Hormon ten wysusza jamę ustną oraz spowalnia produkcję śliny. Dlatego właśnie u kłamców można dostrzec ciężkie przełykanie (czasem nawet z towarzyszeniem głośniejszego dźwięku) oraz oblizywanie ust.
Należy przy tym zaznaczyć, że suchość w ustach to naturalny objaw stresu, który może mieć wiele przyczyn, więc nie można przypisać tego objawu tylko do kłamania. Tak jak zastrzegał specjalista – powinniśmy zwracać uwagę na kilka sygnałów jednocześnie.
Każde zachowanie czy gest, które sugeruje nieprzystępność oraz zamykanie się na drugą osobę, również może być sygnałem kłamstwa. Kiedy ktoś oszukuje, to nieświadomie może chcieć odseparować się oraz ochraniać ciało przed ciosem – to mechanizm obronny pozostający poza naszą kontrolą.
Scott Taylor radzi zwrócić uwagę na takie gesty jak: odsuwanie się, odwracanie się klatką piersiową w bok, opuszczanie brody, zaciskanie ust, odwracanie wzroku.
Warto mieć też oko na nietypowe zachowania, które mają podłoże nerwowe, np. dotykanie twarzy, drapanie się po żuchwie albo po czole. Tu należy jednak zaznaczyć, że są osoby, które takie gesty wykonują naturalnie gdy mówią – w takim przypadku nie są one podejrzane. Czujność powinna wzbudzić sytuacja, w której znana nam osoba nagle zaczyna drapać się po czole gdy z nami rozmawia, choć nigdy tak nie robiła.
Jak zostało wspomniane już wcześniej – najbardziej powinny nam dawać do myślenia nagłe zmiany w zachowaniu oraz gesty, które dla danej osoby wydają się nienaturalne.
Dość nieoczywistym sygnałem kłamstwa może być też używanie dość oficjalnego języka, który nie pasuje do naszego rozmówcy. Powinnaś zwiększyć czujność, jeśli ktoś niespodziewanie zaczyna do ciebie mówić jak spiker w telewizji albo adwokat w sądzie. Może na przykład wypowiadać w poważnym tonie, używać formalnych słów oraz nie stosować skrótów i potocznych zwrotów, które w luźnej, codziennej rozmowie są powszechne.
To sygnał, że komuś może nieświadomie zależeć na tym, aby jego komunikat był klarowny i spójny – ponieważ myśli on, że w ten sposób uwiarygodni swoje kłamstwo.
– Ci, którzy mówią prawdę, przekazują ją. Kłamcy próbują do niej przekonać – mówi były agent FBI. Scott Taylor chce przez to dać do zrozumienia, że oszust wkłada przesadnie duży wysiłek w to, aby przekonać innych do swojej wersji wydarzeń. Charakterystyczne może być to, że daje ci zapewnienia, o które nawet nie prosiłaś albo z góry uprzedza twoje wątpliwości i tłumaczy się na zapas. Może też używać słów, które sugerują daleko idącą pewność, na przykład: „absolutnie”, „oczywiście”, „zdecydowanie”, „w stu procentach”, „nigdy przenigdy” itd.
Usilnym przekonywaniom towarzyszą też często sygnały ciała mające na ciebie emocjonalnie wpłynąć – przykładem może być intensywne wpatrywanie się prosto w oczy. Kłamcy może wydawać się, że gdy nawiąże z tobą silny kontakt wzrokowy, łatwiej mu uwierzysz i pozostaniesz pod jego wpływem. Oszust może też nieproporcjonalnie długo bronić swojej racji albo tłumaczyć ci jedną rzecz przez godzinę – to także powinno wydać ci się podejrzane. Ktoś, kto mówi prawdę, nie powinien czuć aż tak wielkiej potrzeby przekonywania cię do niej. Nadgorliwość jest zawsze powodem, aby przyjrzeć się komuś krytycznie i z dystansem.
Artykuł opracowany na podstawie: A. Fike, 5 Signs Someone Might Be Lying to You, According to a Former FBI Agent, vice.com [dostęp: 07.10.2026].