Wychowujemy się w przekonaniu, że szczerość jest dobra, a kłamstwo jest złe. To założenie jest jednak zbyt proste, by mogło być w pełni prawdziwe – szczególnie gdy w grę wchodzi coś tak złożonego i delikatnego jak związek.
Gdyby zapytać przypadkowego przechodnia na ulicy, czy w związku warto kłamać, większość osób bez wahania odpowiedziałaby: nie. W powszechnym rozumieniu kłamstwo jest czymś, co niszczy relację, podkopuje zaufanie i prędzej czy później prowadzi do konfliktów.
Psychologia relacji pokazuje jednak, że rzeczywistość jest bardziej złożona. Nie wszystkie kłamstwa działają w związkach tak samo i nie każde z nich musi mieć destrukcyjny charakter.
Badacze zwracają uwagę, że istnieje jeden rodzaj kłamstwa, który w relacjach partnerskich bywa nie tylko nieszkodliwy, ale czasem wręcz potrzebny.
Psychologowie wyróżniają dwa podstawowe rodzaje kłamstw. Pierwszy to kłamstwa egoistyczne, które służą interesowi osoby kłamiącej. Mają chronić ją przed konsekwencjami, poprawić jej wizerunek albo pomóc uniknąć odpowiedzialności.
Drugi typ to kłamstwa prospołeczne. Ich celem nie jest ochrona siebie, lecz drugiej osoby: jej emocji, poczucia bezpieczeństwa lub dobrego samopoczucia. I to właśnie ten drugi rodzaj kłamstwa okazuje się w relacjach szczególny. Oto kilka przykładów:
- Mówisz przyjaciółce, że jej nowa fryzura wygląda świetnie, choć w rzeczywistości nie do końca ci się podoba. Wiesz jednak, że za chwilę idzie na ważne spotkanie i niczego nie da się już zmienić.
- Uspokajasz zestresowanego kolegę przed wystąpieniem publicznym, kłamiąc, że na sali wszyscy są bardzo zainteresowani tematem i że ktoś specjalnie przyszedł posłuchać właśnie jego prezentacji.
- Zapewniasz starszą osobę, że prezent, który ci podarowała, jest wspaniały, nawet jeśli zupełnie nie trafia w twój gust.
Takie drobne „białe kłamstwa” są znacznie bardziej powszechne, niż mogłoby się wydawać. Badania pokazują, że ludzie kłamią średnio w jednej na pięć interakcji społecznych
Duża część tych kłamstw ma właśnie charakter prospołeczny. Ich celem jest ochrona uczuć drugiej osoby.
I tu właśnie sedno problemu. Kłamstwo, które w relacji bywa wręcz pożądane, to takie, które wynika z empatii i troski. Ma zapobiec emocjonalnemu bólowi i nie jest napędzane egoizmem.
Co więcej, paradoksalnie może nawet wzmacniać relację. Dlaczego?
Nawet jeśli druga osoba z czasem domyśli się, że nie wszystko było w stu procentach prawdą, często ważniejsze okazuje się nie samo kłamstwo, lecz intencja, która za nim stoi.
Kłamstwo prospołeczne to sygnał, że ktoś chciał nas ochronić, wesprzeć albo sprawić, byśmy poczuli się lepiej. Dzięki niemu upewniamy się, że ten ktoś naprawdę nas kocha.
W takich sytuacjach na pierwszy plan wysuwa się więc nie poczucie bycia oszukanym, lecz doświadczenie życzliwości. A to z kolei wzmacnia poczucie, że druga osoba naprawdę troszczy się o nasze emocje i zależy jej na naszym dobrostanie.
Amerykański psycholog Mark Travers pisze:
„Gdy ktoś łagodzi trudną prawdę, powstrzymuje się od opinii, która mogłaby cię zranić, albo wyolbrzymia twoje osiągnięcia, aby dodać ci pewności siebie przed ważnym momentem, pokazuje coś istotnego: że twoje emocjonalne dobro jest dla kogoś ważniejsze niż bezwzględna szczerość”.
W relacjach nie zawsze chodzi o to, by powiedzieć wszystko dokładnie tak, jak jest. Chodzi, aby druga osoba czuła się przy nas bezpieczna.
Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje konsultacji z wykwalifikowanym specjalistą. W przypadku problemów emocjonalnych, psychicznych lub trudności w codziennym funkcjonowaniu zalecamy kontakt z psychologiem, terapeutą lub lekarzem.
Tekst opracowany na podstawie: Mark Travers, „The One Type Of Lie That’s Actually Good For Your Relationships”, opublikowanego w serwisie Forbes.com) [dostęp: 12.03.2026].