Navanethem „Navi” Pillay, południowoafrykańska prawniczka i wieloletnia obrończyni praw człowieka, została laureatką Pokojowej Nagrody Nobla 2026. Przez lata angażowała się w walkę z dyskryminacją i na rzecz ochrony podstawowych praw człowieka. Pełniła również funkcję Wysokiej Komisarz ONZ ds. Praw Człowieka.
Navanethem „Navi” Pillay została tegoroczną laureatką Pokojowej Nagrody Nobla. Norweski Komitet Noblowski docenił jej „działania na rzecz pokoju i prawa międzynarodowego”, co podkreślono w oficjalnym uzasadnieniu wyróżnienia. Południowoafrykańska prawniczka zapisała się w historii międzynarodowego wymiaru sprawiedliwości jako jedna z osób zaangażowanych w ściganie sprawców najpoważniejszych zbrodni. Orzekała m.in. w trybunale ds. ludobójstwa w Rwandzie, a jej praca przyczyniła się do rozwoju międzynarodowego prawa karnego.
Navanethem Pillay urodziła się 23 września 1941 roku w Durbanie w Republice Południowej Afryki, w rodzinie indyjskiego pochodzenia. Dorastała w czasach apartheidu, systemu segregacji rasowej, który przez dekady pozbawiał większość mieszkańców kraju podstawowych praw.
W 1967 roku rozpoczęła praktykę adwokacką. Broniła osób prześladowanych przez władze, w tym przeciwników apartheidu, a także zajmowała się sprawami dotyczącymi tortur i praw więźniów. Była pierwszą kobietą prowadzącą praktykę adwokacką w prowincji Natal, a później pierwszą czarnoskórą kobietą powołaną na stanowisko sędzi Sądu Najwyższego w tej prowincji. Jej działalność nie ograniczała się jednak do południowoafrykańskiego wymiaru sprawiedliwości. Z czasem Pillay zaczęła odgrywać istotną rolę w rozwoju międzynarodowego prawa karnego.
W 1995 roku została sędzią Międzynarodowego Trybunału Karnego dla Rwandy, a w latach 1999–2003 pełniła funkcję jego przewodniczącej. Trybunał zajmował się osądzaniem osób odpowiedzialnych za ludobójstwo w Rwandzie w 1994 roku. Jedną z najważniejszych spraw rozpatrywanych przez tę instytucję była sprawa Jeana-Paula Akayesu.
W 1998 roku zapadł przełomowy wyrok, który uznał, że przemoc seksualna może stanowić akt ludobójstwa, jeśli jest popełniana z zamiarem zniszczenia określonej grupy. Orzeczenie stało się ważnym punktem odniesienia dla rozwoju międzynarodowego prawa karnego i ochrony ofiar przemocy. W 2003 roku Pillay została sędzią Międzynarodowego Trybunału Karnego w Hadze.
W latach 2008–2014 pełniła funkcję Wysokiej Komisarz ONZ ds. Praw Człowieka. W tym czasie zajmowała się m.in. reagowaniem na naruszenia prawa międzynarodowego, ochroną ludności cywilnej i przeciwdziałaniem dyskryminacji. Pillay angażowała się również w działania na rzecz praw kobiet i dziewcząt. Współtworzyła organizację Equality Now, która walczy z dyskryminacją ze względu na płeć i wspiera ochronę praw kobiet na całym świecie. W 2013 roku zainaugurowała kampanię UN Free & Equal (Wolni i równi), której celem jest przeciwdziałanie przemocy i dyskryminacji osób LGBT+ oraz promowanie równego traktowania.