„Zakuć, zdać i zapomnieć” to metoda, która nęciła nas za każdym razem, gdy mieliśmy do czynienia ze znienawidzonym szkolnym przedmiotem. Jednak choć zwykło się narzekać, że duża część podstawy programowej, którą jesteśmy zmuszeni przyswoić na przestrzeni lat, to „wiedza bezużyteczna”, tak naprawdę nigdy nie wiadomo, kiedy pozornie nieistotny strzępek informacji nam się przyda. I to nie tylko wtedy, gdy skusi nas udział w telewizyjnym teleturnieju. Co możemy zrobić, aby przestać wpuszczać fakty, teorie i ciekawostki jednym uchem, a wypuszczać je drugim? Oto kilka sprawdzonych metod, dzięki którym nauka przyniesie lepsze efekty.
1. Zastosuj technikę Feynmana
Jednym z najlepszych sposobów na poprawę pamięci jest sprawdzenie, czy... naprawdę rozumiesz to, co chcesz zachować na swoim „twardym dysku”. Jak to zrobić? Próbując wytłumaczyć to komuś innemu. Na tym właśnie polega technika amerykańskiego fizyka Richarda Feynmana. Jak wprowadzić ją w życie? Najpierw wybierz temat, który weźmiesz na warsztat. Następnie postaraj się przedstawić go tak prosto, jakbyś mówiła do pięciolatka. Możesz naprawdę zaangażować do tego zadania osobę, która nie ma pojęcia o danej dziedzinie lub jedynie wyobrazić sobie słuchacza. Jeśli w pewnym momencie zaczniesz się zacinać albo sięgać po skomplikowane definicje żywcem wyjęte z rozpraw doktorskich, powinnaś wrócić do źródła i spróbować lepiej zrozumieć zagadnienie. I tak do momentu, aż uzupełnisz wszystkie luki i zaczniesz mówić własnymi, łatwymi słowami.
2. Wypróbuj metodę powtarzania 2-7-30
Niestety nie obędzie się bez utrwalania raz przerobionego materiału. Jak tłumaczy neurobiolog Charan Ranganath z Uniwersytetu Kalifornijskiego: „Chociaż wierzymy, że możemy i powinniśmy pamiętać wszystko, co tylko chcemy, w rzeczywistości jesteśmy stworzeni do… zapominania”. Innymi słowy – nasze mózgi cały czas zacierają ślad po starych wspomnieniach, które jawią się jako mniej przydatne, aby zrobić miejsce na nowe. Badania pokazują jednakże, że możemy wpłynąć na ten proces, powtarzając informacje w określonych odstępach czasu. Jedna z popularnych reguł mówi o wracaniu do nich po 2,7 i 30 dniach. Dzięki temu wyślesz do swojego umysłu komunikat: „to jest ważne, przetrzymuj to w pamięci długotrwałej”.
3. Szukaj informacji w pamięci, zamiast tylko na nie patrzeć
Zapewne przed ważnym testem nieraz zdarzyło ci się nerwowo raz po raz przeglądać notatki i przerzucać strony w książce, zakreślając tu i ówdzie znaczące fragmenty markerem. Tymczasem lepszym sposobem zapamiętywania od wielokrotnego czytania teorii jest… aktywne przypominanie sobie informacji (tzw. active recall). Przestań więc biernie przeklikiwać się przez slajdy z wykładu i w kółko wpatrywać się w te same wykresy i schematy. Zamiast tego przygotuj sobie fiszki z najważniejszymi zagadnieniami, rozwiąż zadania z przykładowego arkusza egzaminacyjnego lub szybko spisz na kartce wszystko, co wiesz o danym temacie.
Eksperci zalecają łączenie kilku sposobów uczenia się. Nie ograniczaj się więc do samego czytania wyjaśnień czy oglądania filmików instruktażowych na YouTubie. Przekazanie zdobytych informacji dalej, tak jak ma to miejsce w technice Feynmana, lub zastosowanie ich w praktyce, na przykład poprzez wykonywanie ćwiczeń czy eksperymentów, porządkuje wiedzę w głowie i sprawia, że lepiej rozumiesz, skąd biorą się poszczególne zjawiska i zależności, dzięki czemu będziesz łatwiej w stanie do nich wrócić nawet po dłuższym czasie.
4. Pamiętaj o zasadzie Pareto
Zapewne nieraz zdarzyło ci się prokrastynować i odkładać naukę na ostatnią chwilę. Niestety upychanie w pamięci wielostronicowych rozdziałów tuż przed terminem rzadko przynosi dobre efekty. Z drugiej strony są też osoby, które ślęczą nad materiałami całymi dniami, a mimo to wyniki nie odzwierciedlają włożonego w nie wysiłku. Zwolennicy zasady sformułowanej na początku XX wieku przez włoskiego ekonomistę Vilfreda Pareta twierdzą, że problem często tkwi w złym podejściu do nauki. Zgodnie z tą regułą 80% celów można osiągnąć dzięki skupieniu się na 20% najważniejszych informacji. Zamiast więc próbować zapamiętać absolutnie każdy szczegół, lepiej zawczasu jasno określić priorytety. Gdy dobrze zrozumiesz kluczowe idee, wydarzenia czy pojęcia, które budują szerszy kontekst, często możesz otrzymać lepsze rezultaty niż wtedy, gdy próbujesz bez końca wkuwać drobiazgi.
5. Daj mózgowi czas na sen
Wkładanie książki pod poduszkę z nadzieją, że spisane tam słowa magicznie przenikną w nocy przez warstwę puchu prosto do naszej głowy, raczej nie przyniesie oczekiwanych efektów, ale sam sen może zdziałać cuda. Nikogo szczególnie nie powinno dziwić, że higiena snu działa na naszą korzyść, kiedy chcemy mieć lepszy dostęp do tego, co skrywa nasza pamięć. Badania potwierdzają, że warto zadbać o odpowiednią liczbę godzin nocnego wypoczynku nie tylko po nauce, ale także w dniu poprzedzającym ją, aby być pewnym, że sprawniej i na dłużej przyswoimy to, na czym nam zależy. Już jedna nieprzespana noc znacząco obniża aktywność hipokampa podczas zapamiętywania nowych informacji, co skutkuje gorszym późniejszym ich przypomnieniem. Jeśli więc zależy ci na byciu prawdziwym omnibusem, która sypie datami, nazwiskami i liczbami jak z rękawa, nie bagatelizuj zaleceń lekarzy i dobrze się wysypiaj.