Nie chodzi już tylko o to, by dożyć setki. Prawdziwym wyzwaniem współczesnej medycyny jest sprawić, byśmy jak najdłużej zachowali zdrowie, siłę, sprawność umysłową i niezależność. Czy mamy na to wpływ? Zdecydowanie tak. Znaczenie mają nasze codzienne decyzje, warunki, w których żyjemy i pracujemy, oraz dostęp do profilaktyki i leczenia – przekonywali eksperci podczas spotkania poświęconego premierze książki „Długowieczność w sprawności”.
Żyjemy coraz dłużej. Rozwój medycyny, skuteczniejsze leczenie chorób i coraz lepsza diagnostyka sprawiają, że potrafimy radzić sobie z problemami zdrowotnymi, które jeszcze kilkadziesiąt lat temu oznaczały wyrok. Ale samo wydłużanie życia to tylko część sukcesu. Coraz ważniejsze staje się inne pytanie: jak długo będziemy mogli żyć w zdrowiu, zachowując sprawność fizyczną i intelektualną, samodzielność oraz możliwość realizowania własnych planów? Innymi słowy – jak zmniejszyć dystans między długością życia (lifespan) a długością życia w zdrowiu (healthspan)?
To właśnie wokół tego zagadnienia koncentrowała się dyskusja „Co naprawdę pomaga żyć dłużej w sprawności? Od codziennych nawyków do nowoczesnego leczenia”, która odbyła się podczas spotkania autorskiego z okazji premiery książki „Długowieczność w sprawności”. W panelu zorganizowanym pod patronatem „Zwierciadła” udział wzięli współautorzy publikacji: prof. dr hab. n. med. Justyna Domienik-Karłowicz, kardiolożka, rektorka Wyższej Szkoły Nauk Medycznych w Warszawie, przewodnicząca Rady Naukowej LUX MED, dr n. med. Dariusz Sołdacki, immunolog kliniczny, specjalista chorób wewnętrznych, dyrektor medyczny Longevity Center i dyrektor programowy Longevity Academy, Or Hever, fizjoterapeuta i założyciel EVOLVE Health Hub oraz dermatolożka dr n. med. Agnieszka Bańka-Wrona.
Wspólny mianownik ich wypowiedzi? Długowieczność nie jest pojedynczym celem ani projektem realizowanym dopiero na emeryturze. To suma procesów biologicznych, warunków środowiskowych i codziennych decyzji, które podejmujemy przez całe życie. A dobra wiadomość jest taka, że na wiele z nich mamy realny wpływ.
Jeśli mielibyśmy wskazać jeden obszar, od którego warto zacząć myślenie o długim życiu w zdrowiu, byłoby nim zdrowie metaboliczne. To ono w dużej mierze decyduje o tym, czy organizm funkcjonuje w równowadze, sprawnie wykorzystuje energię i potrafi radzić sobie z obciążeniami.
– Ochrona naszego metabolizmu jest banalnie prosta, banalnie nudna i banalnie żmudna, ponieważ wymaga konsekwentnego powtarzania tych samych czynności praktycznie przez całe życie: regularnych badań laboratoryjnych, aktywności fizycznej, dbania o dietę, sen i regenerację – podkreśla prof. Justyna Domienik-Karłowicz.
Nie ma tu miejsca na spektakularne skróty ani obietnice zawarte w cudownej tabletce. Podstawą jest kontrolowanie parametrów, które pozwalają ocenić kondycję organizmu: lipidogramu, poziomu glukozy, parametrów pracy wątroby, ciśnienia tętniczego, a także wydolności układu krążenia. Ważne są również masa ciała i obwód talii. To właśnie regularne monitorowanie tych wskaźników pozwala odpowiednio wcześnie zauważyć niepokojące zmiany i zareagować, zanim rozwinie się choroba.
Zdrowie metaboliczne ma jeszcze jeden wymiar – buduje rezerwę, z której organizm będzie korzystał w przyszłości. Można o niej myśleć jak o zabezpieczeniu na trudniejsze momenty życia. Im lepiej funkcjonuje nasz metabolizm, tym większa szansa, że organizm poradzi sobie z chorobą, urazem czy innym obciążeniem.
Ważnym elementem tej rezerwy jest masa mięśniowa. Podczas redukcji masy ciała możemy tracić również mięśnie. Trening oporowy pomaga je chronić. A to właśnie one są jednym z najważniejszych sprzymierzeńców zdrowego starzenia się. Z wiekiem często maleją siła i masa mięśniowa. U części osób rozwija się sarkopenia, która zwiększa ryzyko upadków i utraty samodzielności. Dlatego trening siłowy to nie moda, ale realne działanie w drodze ku długowieczności. – Współczesna fizjologia zmienia sposób postrzegania mięśni, nie są już one jedynie odpowiedzialne za ruch i generowanie siły, ale są ważnym narządem metabolicznym i endokrynnym, wpływają na gospodarkę hormonalną i wytwarzają m.in. miokiny – substancje uczestniczące w komunikacji między mięśniami a innymi tkankami, regulujące procesy metaboliczne i zapalne – tłumaczy Or Hever, fizjoterapeuta.
Dr Sołdacki zwraca uwagę, że regularny wysiłek fizyczny oddziałuje również na mózg. Aktywność fizyczna wspiera neuroplastyczność, czyli zdolność mózgu do tworzenia i modyfikowania połączeń między neuronami. W tych procesach uczestniczy m.in. białko BDNF.
– Ruch to zdrowie, ale dziś rozumiemy już także jego molekularne mechanizmy. Mięśnie nie służą wyłącznie do poruszania ciałem. Ich aktywność wpływa na regenerację tkanek i funkcjonowanie mózgu – podkreśla ekspert.
Jednym z największych wyzwań zdrowia publicznego jest dziś otyłość. Otyłość jest chorobą przewlekłą, która zwiększa ryzyko m.in. cukrzycy typu 2, chorób układu krążenia i niektórych nowotworów.
– Mamy epidemię otyłości. Ponad połowa dorosłych w Polsce ma nadwagę lub otyłość – przypomina prof. Justyna Domienik-Karłowicz. Zmniejszenie skali tego problemu jest jednym z warunków poprawy zdrowia społeczeństwa i wydłużania życia w sprawności.
Nieprzypadkowo więc podczas dyskusji dużo miejsca poświęcono nowoczesnym metodom leczenia otyłości, w tym lekom z grupy analogów GLP-1. Prof. Krzysztof J. Filipiak zwrócił uwagę, że w farmakologii coraz większe zainteresowanie budzą terapie, które mogą nie tylko leczyć konkretne schorzenia, ale również wpływać na procesy związane ze starzeniem i długością życia.
– Jedną z grup leków, które są dziś rozpatrywane w kontekście potencjalnego wydłużania życia, są analogi GLP-1, czyli leki stosowane w leczeniu otyłości. Ich działanie może wykraczać poza samą redukcję masy ciała – mówił prof. Filipiak.
To ważny kierunek badań, choć trzeba podkreślić, że potencjalny wpływ tych leków na długość życia pozostaje przedmiotem analiz naukowych. Nie należy traktować ich jako uniwersalnego preparatu na długowieczność. Ich znaczenie wynika przede wszystkim z możliwości skutecznego leczenia choroby, która zwiększa ryzyko wielu poważnych powikłań.
– Uważam, że te leki są olbrzymim wsparciem. Obserwuję to w gabinecie, zarówno u młodych pacjentów, jak i u osób po siedemdziesiątce, na przykład po zawale. Wielu z nich przez lata podejmowało próby odchudzania, doświadczało efektu jo-jo i traciło nadzieję. Pojawienie się nowych możliwości leczenia sprawia, że odzyskują poczucie, że mogą coś zmienić – mówiła prof. Domienik-Karłowicz.
Warunek jest jeden: leczenie powinno odbywać się pod kontrolą lekarza i być połączone z odpowiednim odżywianiem oraz aktywnością fizyczną. Sama utrata kilogramów nie jest bowiem celem ostatecznym. Ważne, by w procesie odchudzania chronić także masę mięśniową, która stanowi istotną część naszej rezerwy metabolicznej.
Kolejnym filarem zdrowego starzenia jest sprawnie działający układ immunologiczny. Jego rola nie ogranicza się do zwalczania infekcji. Uczestniczy w kontrolowaniu procesów zapalnych, rozpoznawaniu zagrożeń i utrzymywaniu równowagi w organizmie. – Wraz z wiekiem u części osób utrzymuje się przewlekły stan zapalny o niewielkim nasileniu. Może on sprzyjać rozwojowi chorób, które ograniczają sprawność – mówi dr Sołdacki.
Chodzi o tzw. inflammaging, czyli przewlekły, niskiego stopnia stan zapalny towarzyszący procesowi starzenia. Nie daje on zwykle tak wyraźnych objawów jak ostra infekcja, ale przez lata może niekorzystnie wpływać na funkcjonowanie tkanek i narządów. Jest wiązany m.in. z rozwojem chorób metabolicznych, sercowo-naczyniowych i neurodegeneracyjnych.
Na poziom przewlekłego stanu zapalnego wpływają między innymi nadmierna ilość tkanki tłuszczowej, nieprawidłowa dieta, brak ruchu, stres i niewystarczająca regeneracja. Dlatego dbałość o odporność nie polega na poszukiwaniu jednego suplementu, który ją wzmocni. To raczej konsekwentne wspieranie organizmu poprzez codzienne nawyki.
Możemy dobrze się odżywiać, regularnie ćwiczyć i wykonywać wszystkie zalecane badania, ale jeśli zaniedbamy sen, trudno mówić o kompleksowej trosce o zdrowie. – Sen regeneruje cały nasz organizm. Układ immunologiczny również potrzebuje odpoczynku. W nocy zachodzą procesy, które pozwalają mu prawidłowo funkcjonować – podkreśla dr Sołdacki. Ekspert zwraca także uwagę na konieczność zachowania równowagi między wysiłkiem a regeneracją. Trening, sauna czy inne intensywne aktywności są dla organizmu bodźcem, który uruchamia mechanizmy adaptacyjne. Ale jeśli dokładamy kolejne obciążenia, nie dając sobie czasu na odpoczynek, możemy osiągnąć efekt odwrotny do zamierzonego.
O starzeniu najczęściej myślimy przez pryzmat wyglądu. Zmarszczki, utrata jędrności i elastyczności skóry są widocznymi oznakami upływu czasu. Ale, jak wyjaśnia dr Agnieszka Bańka-Wrona, proces starzenia skóry jest znacznie bardziej złożony niż sam spadek produkcji kolagenu. Na kondycję skóry wpływają przewlekły stan zapalny, stres oksydacyjny, ekspozycja na promieniowanie słoneczne, dieta i aktywność fizyczna. Szczególnie niekorzystna może być dieta bogata w cukry proste, które uczestniczą w procesie glikacji białek. W jego wyniku kolagen i elastyna tracą część swoich właściwości, a skóra staje się mniej sprężysta.
Podczas spotkania wielokrotnie powracała myśl, że sprawność nie jest wyłącznie kwestią zdrowia fizycznego. To również kondycja psychiczna, sprawność poznawcza, relacje społeczne i poczucie sprawczości. Możemy mieć dobre wyniki badań, ale jeśli tracimy kontakt z innymi ludźmi, przestajemy być aktywni intelektualnie i nie mamy poczucia sensu, trudno mówić o pełnym dobrostanie.
Współczesne podejście do długowieczności coraz wyraźniej uwzględnia więc nie tylko biologię i parametry, ale także społeczne i psychologiczne warunki życia.
Jak podkreślała Anna Rulkiewicz, prezeska Grupy LUX MED, sprawność oznacza przede wszystkim niezależność i możliwość realizowania własnych marzeń.
– Nie chodzi o to, żebyśmy żyli jak najdłużej w chorobie, ale żebyśmy jak najdłużej byli niezależni i sprawczy. Sprawność polega na tym, że jesteśmy samodzielni, możemy realizować swoje marzenia i funkcjonować bez konieczności polegania na innych osobach – mówiła.
Ta perspektywa nadaje długowieczności zupełnie inny wymiar. Nie chodzi o rekordy, kolejne lata dopisane do metryki ani nieustanne optymalizowanie każdego parametru. Chodzi o zachowanie możliwości wyboru: dokąd pójdziemy, jak spędzimy dzień, czy będziemy mogli podróżować, spotykać się z bliskimi, rozwijać pasje i cieszyć się codziennością.
Właśnie budowaniu świadomości zdrowotnej służy książka „Długowieczność w sprawności”. Publikacja powstała pod redakcją naukową dr n. med. i n. o zdr. Anny Rulkiewicz oraz prof. dr hab. n. med. Justyny Domienik-Karłowicz. Książka zawiera 33 rozdziały merytoryczne przygotowane przez 36 autorów – lekarzy, naukowców i ekspertów z obszaru zdrowia publicznego, prawa, biznesu i polityki społecznej. Na 624 stronach wyjaśniają oni, od czego zależy zachowanie sprawności w kolejnych dekadach życia i co możemy zrobić, by jak najdłużej ją utrzymać.
Publikacja pokazuje długowieczność w szerokim ujęciu – nie tylko z perspektywy gabinetu lekarskiego, ale także profilaktyki, codziennych nawyków, środowiska i odpowiedzialności społecznej.
– Jako Grupa LUX MED od lat pracujemy nad tym, żeby opieką obejmować pacjenta całościowo. Chcemy docierać nie tylko do lekarzy, ale również do pielęgniarek, fizjoterapeutów, psychologów i przedstawicieli innych zawodów medycznych. Każdy z nich ma swoją rolę w inicjowaniu działań na rzecz zdrowia i kierowaniu pacjenta do odpowiednich specjalistów – podkreślała prof. Justyna Domienik-Karłowicz.
Bo choć medycyna coraz skuteczniej leczy choroby, wciąż zbyt często reagujemy dopiero wtedy, gdy pojawiają się ich konsekwencje. Tymczasem długowieczność buduje się znacznie wcześniej – w codziennych decyzjach.
Książka do kupienia na: dlugowiecznosc.edu.pl