Czy miejsce zamieszkania może wpływać na ryzyko demencji? Badanie obejmujące dane blisko 41 milionów osób w Anglii sugeruje, że tak, choć wniosek jest mniej oczywisty, niż mogłoby się wydawać, a część ekspertów przestrzega przed jego nadinterpretacją.
Naukowcy z Uniwersytetu Cambridge sprawdzili dane blisko 41 milionów mieszkańców Anglii z lat 2011–2023. Wynik zaskakuje: najwięcej osób umierało z powodu demencji nie w zatłoczonych miastach i nie na wsi, lecz na przedmieściach i w innych okolicach pośrodku tej skali. Badacze oceniali przy tym miejsca nie tylko po tym, jak gęsto są zaludnione. Brali pod uwagę także zarobki mieszkańców, jakość mieszkań, dostęp do usług, wykształcenie i zatrudnienie.
Z wyliczeń zespołu wynika, że gdyby w najbardziej zaniedbanych społecznościach poprawić dostęp do usług i jakość terenów na zewnątrz, można by zapobiec nawet 10,5% zgonów z powodu demencji. Skąd taki związek? Już w 2017 roku komisja „The Lancet” wskazała dziewięć czynników ryzyka, na które da się wpłynąć, między innymi otyłość, ubytek słuchu i izolację społeczną. Badacze przypuszczają, że to właśnie nakładanie się takich czynników może tłumaczyć wyniki z okolic o średniej gęstości zamieszkania.
Przedmieścia mogą łączyć wady miasta i wsi naraz, ale eksperci ostrzegają przed pochopnymi wnioskami
Pierwszy trop to dostęp do opieki. – Czas dotarcia na przykład do audiologa w warunkach miejskich ogromnie różni się od tego na wsi – mówi Arman Fesharaki-Zadeh z Yale School of Medicine.
Alvaro Pascual-Leone z Harvard Medical School dodaje, że mieszkańcy miast częściej trafiają na badania przesiewowe w kierunku problemów metabolicznych, od wysokiego cholesterolu po cukrzycę. Z drugiej strony powietrze w miastach bywa gorsze, a tłum za oknem nie oznacza bogatszego życia towarzyskiego. – Niestety poczucie samotności i izolacji społecznej jest o wiele większe – mówi.
Badacze podejrzewają więc, że przedmieścia mogą mieć wady obu krańców skali: obciążenia środowiskowe bez skupiska usług, jakie daje centrum, i bez dobrodziejstw natury, które daje wieś.
Nie wszystkich ten wniosek przekonuje. Emer MacSweeney, konsultantka w dziedzinie neuroradiologii i dyrektorka generalna Recognition Health, przypuszcza, że rozwiązanie może być prostsze: osoby z pierwszymi objawami zaburzeń poznawczych po prostu się przeprowadzają. – Pewnie wybieraliby kompromis w postaci okolic półwiejskich, zwłaszcza jeśli przenoszą się do domu opieki, który w dużym mieście może być bardzo drogi – tłumaczy. I dodaje:
– Trudno byłoby mi uwierzyć, że samo to, gdzie akurat mieszkamy, jest ważniejsze od tego, jak żyjemy.
Jak przeciwdziałać demencji bez względu na miejsce zamieszkania
Jordan Weiss z Optimal Aging Institute przy NYU Grossman School of Medicine podkreśla, że potrzeba więcej badań.
– Okolica nie jest osobną ścieżką, to coś, co „ustawia dawkę” wszystkich tych znanych czynników ryzyka – mówi.
Szacuje się przy tym, że nawet 45% przypadków demencji dałoby się zapobiec, zajmując się czynnikami ryzyka podlegającymi zmianie. Czy to znaczy, że czas pakować walizki? Niekoniecznie. Oto, co możesz zrobić niezależnie od adresu:
- Przebadaj słuch. – Jeśli chcesz zrobić jedną rzecz, przebadaj słuch – mówi Weiss. Nieleczony ubytek obciąża mózg i sprzyja wycofywaniu się z kontaktów, a oba te mechanizmy mogą przyczyniać się do demencji.
- Ruszaj się. MacSweeney uważa ruch za najważniejszy pojedynczy czynnik ograniczający ryzyko, bo pomaga w walce z otyłością, nadciśnieniem i depresją.
- Jedz dietę śródziemnomorską i wysypiaj się. Ekspertka poleca ograniczać cukier oraz odpowiednią ilość snu.
- Nie licz na gry trenujące mózg. – Dowody na ich skuteczność są raczej słabe. Zwykle po prostu stajesz się lepsza w samej grze, ale to lepsze niż brak stymulacji – ocenia Weiss.
- Spotykaj się z bliskimi. Zauważą pierwsze oznaki pogorszenia funkcji poznawczych i namówią na badania. – Samo spędzanie razem czasu i dobra zabawa mogą zrobić ogromną różnicę – dodaje Fesharaki-Zadeh.
Źródło: Katie Wright, „Your Neighborhood Could Influence Your Dementia Risk”, Nationalgeographic.com [dostęp: 07.11.2026]