1. Zwierciadlo.pl
  2. >
  3. Psychologia
  4. >
  5. Czy kocha się tak samo, gdy pojawia się dziecko? Rozmowa z Wojciechem Eichelbergerem

Czy kocha się tak samo, gdy pojawia się dziecko? Rozmowa z Wojciechem Eichelbergerem

Dzieci nie są zagrożeniem dla miłości rodziców – dzieci są, by rodziców uczyć miłości. (Fot. iStock)
Dzieci nie są zagrożeniem dla miłości rodziców – dzieci są, by rodziców uczyć miłości. (Fot. iStock)
Nasze babcie mawiały, że dziecko ratuje małżeństwo. Dziś słyszymy, że mu zagraża, bo to mniej czasu, mniej wolności i ogromne koszty. Statystyki potwierdzają, że trudy macierzyństwa bywają zapowiedzią rozstania, a szczęśliwsze są pary bezdzietne. Czy to naprawdę groźne dla miłości zamienić uczucie do drugiego człowieka w miłość do rodziny?

Jesteś autorem książki „Jak wychować szczęśliwe dzieci”, którego myśl przewodnią streściłabym w zdaniu: to mogą tylko szczęśliwi ludzie. Dla wielu jednak szczęście to za duże wyzwanie, gdy na ich barki spadają trudy rodzicielstwa...
…to trochę inaczej: by wychować szczęśliwe dzieci, trzeba być w miarę szczęśliwym rodzicem, czyli notorycznym nosicielem absurdalnego, wręcz zawstydzającego poczucia szczęścia mimo wszystko. A wracając do tematu, zadziwia mnie teza, że dzieci mogą przeszkadzać w miłości. Spodziewałbym się, że korzystnie wpłyną na więź rodziców. Choćby przez to, że poszerzają obszar wspólnych spraw, planów, wyzwań i problemów, czyli wspólnych doświadczeń. A to mocne spoiwo. Skoro jednak statystyki są takie, jak mówisz, to zastanówmy się, co za tym stoi. Narzuca się przypuszczenie, że coraz większa liczba ludzi ma dzieci, zanim zdąży dorosnąć do rodzicielstwa. Bez względu na to, czy zdecydowali się na dziecko, czy zostali rodzicami mimo woli, nie są w stanie unieść jego trudów. Bo też do tego potrzeba solidnego fundamentu, silnej uczuciowej, mentalnej i fizycznej więzi między kobietą a mężczyzną. Decydujmy się więc na dzieci, jeśli choć raz, patrząc z zachwytem na drugą połowę, pomyśleliśmy: chcę mieć z nim, z nią dziecko. Warto się też upewnić, czy nasza druga połowa doświadczyła podobnego rozbłysku w ciele, umyśle. Taka obopólna potrzeba dobrze wróży. Mamy więc odpowiedź na pytanie: Co robić, by związek przetrwał mimo dzieci? Decyzję o ich posiadaniu podejmować z potrzeby serca i brzucha, czyli świadomie, odpowiedzialnie i… radośnie.

Statystyczna Polka rodzi pierwsze dziecko dopiero około trzydziestki, a więc chyba już świadomie.
Dojrzałość nie zawsze jest związana z wiekiem. Wiele wskazuje też na to, że młodzi ludzie mentalnie dojrzewają dzisiaj później, szczególnie mężczyźni. Prawie 30 proc. z nich do trzydziestki mieszka z mamą, nie ma pracy albo bardzo mało zarabia. Brakuje im więc pieniędzy na to, by zacząć niezależne i odpowiedzialne życie. Z drugiej zaś strony – monotonne gromadzenie dóbr i pieniędzy przerywane wczasami all-inclusive i grillowaniem także nie sprzyja dojrzewaniu. Sprzyja mu gromadzenie, ale doświadczeń, podejmowanie ryzyka, kontakty (w realu!) z ludźmi w różnym wieku, offowe podróże, czytanie trudnych książek, obcowanie z tzw. wyższą kulturą, świadome, nierytualne uczestniczenie w wybranej formie życia duchowego. Dojrzałość wyraża się wówczas w poczuciu autonomii i w optymistycznej wierze w przyszłość i dlatego daje szansę graniczącą z pewnością, że bez względu na sytuację materialną rzucimy się z wiarą, nadzieją i determinacją w groźne, acz piękne odmęty rodzicielstwa. Skoro decyzję o zawarciu małżeństwa można uznać za szalony akt wiary – nie tyle w dobrą przyszłość, co w to, że damy sobie radę bez względu na to, jaka ta przyszłość się okaże – to decyzja o posiadaniu dzieci tym bardziej nim jest.

Aktem wiary w znaczeniu: dał Pan Bóg dzieci, da i na dzieci?!
Tak, lecz nie traktujemy tego dosłownie. Życie to w istocie egzamin dojrzałości. Ale taki, na który nie wniesiemy ściąg. Dlatego wystarczającym aktem wiary, by zostać odpowiedzialnymi rodzicami i szczęśliwymi partnerami, jest ugruntowane przekonanie, że w każdych okolicznościach damy radę, że jakoś, ale będzie. Nie jesteśmy w stanie przewidzieć, co nas spotka, lecz wiemy, że w każdej chwili – naszymi decyzjami, wyborami, przekonaniami, myślami, uczuciami i działaniami – piszemy scenariusz przyszłości. Powiedzenie: Bóg dał dzieci, da i na dzieci, sprawdza się w tym, że pojawienie się dziecka mobilizuje rodziców do pracy na rzecz stworzenia bezpiecznego gniazda.

Co ukrywa się za rodzicielskim aktem wiary? Jakie potrzebne są predyspozycje, jaką pracę nad sobą mamy wykonać?
Przede wszystkim doświadczyć życiowej lekcji pokory. Niełatwo nam ją przyjąć, bo jest radykalnie kontrkulturowa. W megailuzji konsumpcyjnego szczęścia kluczową rolę odgrywa mit gwarantowanego, kontrolowanego życia, kariery i finansów. Współczesna mitologia każe nam wierzyć, że szczęście jest w zasięgu ręki, jeśli tylko się wystarczająco postaramy. Ale dojrzałość i mądrość to zgoda na to, że życie da się kontrolować tylko w niewielkim stopniu, że to równanie o ogromnej liczbie niewiadomych. Na co dzień wolimy o tym nie pamiętać, ale też najważniejsze życiowe decyzje podejmujemy jak ryzykanci. Zakochujemy się, zaczynamy razem żyć, mimo że nie wiemy, co się stanie ani z nami, ani z naszym partnerem. Pokora to wiedza, że ryzyko jest nieuniknione, i radosne życie mimo tej wiedzy. A nawet dzięki niej, bo ona uwalnia od obsesji kontroli i bezpieczeństwa. Z niej rodzi się wiara. Pokora, wolność i wiara pozwalają nam podejmować tak ryzykowne decyzje jak małżeństwo i rodzicielstwo. Przyszłym rodzicom doradzam więc nie skupiać się na budowaniu bezpieczeństwa i komfortu, lecz przyłożyć się do treningu zdolności pokornego i pogodnego przyjmowania nieuniknionych zmian i podążania za nimi.

A więc pokora, która jest niezbędna, by zostać szczęśliwymi rodzicami i małżonkami, to…
…rezygnacja z wielkościowych iluzji na własny temat, niekaranie siebie za to, że los sobie kpi z naszych planów. Mówienie: „Jak ja mogłem do tego dopuścić! Jak to się mogło stać!” – to przejawy pychy, cierpi z jej powodu niepotrzebnie wielu ludzi. Dojrzałość wyraża się w nieboksowaniu się z losem, może wyglądać jak granicząca z szaleństwem niedojrzałość w oczach tych, którzy są niewolnikami obsesyjnego planowania, kontroli i osiągania wyznaczonych celów za wszelką cenę. Życiowy egzamin dojrzałości zdają jednak ci, którzy zrozumieli, że podejmując decyzje i dokonując życiowych wyborów, w większości przypadków praktykują wiarę. Tańczą z losem, wiedząc, że to los ich w tym tańcu prowadzi.

No to bach! Uwierzyli i mają dziecko. I teraz ona nie widzi poza nim świata, więc jej mężczyzna czuje się odrzucony i zaczyna popijać.
Jeśli oboje nie zdążyli dojrzeć, może tak być. Lepiej nie zapraszać na świat dzieci, gdy sami nie przestaliśmy nimi być. Przedtem spróbujmy choćby zaopiekować się psem, coś jeszcze przeżyć: być na kilku weselach i pogrzebach, przyjrzeć się, jak innym rodzą się dzieci, przeczytać kilka książek o wychowywaniu dzieci i o możliwych komplikacjach w związku młodych rodziców, i o tym, jak nasze doświadczenia z bycia wychowywanymi przez rodziców przenoszą się na relacje z własnymi dziećmi. Chociaż tyle, a wtedy przyszły ojciec będzie przygotowany na to, że trafi na boczny tor, że jego kobieta nie będzie się już nim opiekować, a nawet zacznie oczekiwać, że to on się nią zaopiekuje. Jeśli nie zdąży do tego dojrzeć, to może nie wytrzymać i ucieknie do mamy. I to zadziwiające, jak niedojrzali mogą być dorośli ludzie, skoro prawie 25 proc. amerykańskich ojców po urodzeniu pierwszego dziecka zazdrościło mu, że może ssać z piersi matki mleko. Szczególnie wobec synów przeżywane przez tatusiów katusze były tak wielkie, że część matek odmawiała dzieciom piersi, by uratować związek. Najwyraźniej owi tatusiowie nieświadomie decydowali się na związek, by mieć zastępczą młodszą wersję mamy. Szanse, by zdali test z dojrzałości i szczerze pokochali potomka, są niewielkie.

Gdyby byli dojrzali, zazdrość o pierś żony byłaby niemożliwa?
Nigdy nie jesteśmy całkowicie przygotowani na pierwsze dziecko. Wiele nas zadziwi i zaskoczy. Ale zazwyczaj, gdy chcemy być i jesteśmy przy porodzie, przeżywamy radość, zachwyt, zdumienie, wdzięczność i w pełni uzasadnione poczucie uczestniczenia w cudzie. A wówczas nawet ci, którym dziecko się przydarzyło, krzyczą na cały świat: „Gdybym tego nie doświadczył, zmarnowałbym życie!”. Oczywiście, ponoszą ich emocje i nie są obiektywni. Życie bez dzieci nie musi być zmarnowane, bywa twórcze i pożyteczne. Ale jest też taki wymiar doświadczenia rodzicielstwa, którego trudno zaznać w innych relacjach. Chodzi o uwalniające i zachwycające przeżycie absolutnej, bezwarunkowej miłości do dziecka, które natychmiast rozgaszcza się w naszym sercu i w naszym życiu, zmieniając je całkowicie. Podpisanie się pod tym niesamowitym spektaklem wszechświata byłoby przejawem egotycznej pychy. A jeśli nasze serce i umysł nie otworzyły się na cud narodzin, to dziecko obdaruje nas zachwytem i miłością, jakich możemy tylko od niego doświadczyć. Bo dziecko bezwarunkowo kocha rodziców! Nie wolno nam zawłaszczyć tej miłości – przypisać jej wyłącznie sobie. Dziecko kocha i zachwyca się życiem i światem, a więc nami. Jeśli jednak rodzice dostrzegają tę jego miłość, zostaną zainspirowani, by odpłacić dziecku takim samym czuciem. Gdy obcujesz ze swoim dzieciakiem, widzisz, że jemu jest absolutnie wszystko jedno, czy masz pieniądze, pozycję, wykształcenie, jak wyglądasz, jak jesteś ubrany. Z punktu widzenia dziecka to kompletnie nieistotne. Możesz być uznawany za obciach i klęskę, uzależniony od trzech różnych substancji i źle mówić po polsku, a dziecko i tak patrzy na ciebie z miłością i zachwytem. Widzisz wtedy w jego oczach spojrzenie Boga, który wszystko o tobie wie i z góry ci wybaczył. Jeśli przyjmiesz to spojrzenie, ta miłość nigdy cię nie opuści. Nawet jak będziesz chciał ją zabić, możesz najwyżej zmienić ją w sercu dziecka w żal i gniew za to, że w swoim zaślepieniu nie potrafiłeś się na nią otworzyć. Dzieci nie są więc zagrożeniem dla miłości rodziców – dzieci są, by rodziców uczyć miłości.

Co jednak robić, gdy dziecko pojawiło się, a my nie jesteśmy przygotowani, a do tego nasz związek się sypie?
Szukać fachowej pomocy, zrobić katalog spraw, które mamy do przerobienia, by ratować związek i zapewnić dobre życie dziecku. Gorzka rezygnacja z własnego szczęścia, czyli tzw. poświęcenie się dla dziecka, prowadzi do tego, że staje się ono kozłem ofiarnym dla rodziców, którzy – świadomie lub nie – obciążają je odpowiedzialnością za to, że muszą się ze sobą męczyć. Wtedy lepiej ułożyć sobie życie z kimś innym, pod warunkiem że to ktoś na tyle dojrzały, by nie swoje dziecko zaakceptować i pokochać…

Czy przypadkowa ciąża nie może być początkiem miłości, dobrego związku?
Absolutnie nie można tego wykluczać. Bywa, że między przypadkowymi rodzicami buduje się zażyłość, solidarność, lojalność i szacunek, a to może zaowocować dojrzałą miłością. Testem są narodziny. Jeśli przypadkowego ojca stać na to, by towarzyszyć przypadkowej matce podczas porodu, to z tej mąki może być chleb. Czasem nie odczuwamy więzi z drugim rodzicem, ale silną miłosną więź z dzieckiem. Wtedy dobrze jest pamiętać, że nasze dziecko pojawiło się na świecie również za sprawą tego drugiego z rodziców, kocha oboje i ma do tego święte, przyrodzone prawo. Jeśli nie będziemy mu utrudniać tego kochania, to jest nadzieja na pozytywną więź z drugim rodzicem, nawet gdy nie wiedziemy wspólnego życia.

Skoro dziecko tak wiele może dla miłości, to pozostaje mi tylko spytać: Jak kochać na zawsze bez dziecka?!
Przede wszystkim uważać, by jedno z partnerów nie weszło w rolę dziecka, a drugie rodzica. Taka sytuacja – jak każda iluzja – jest dla obu stron niekorzystna, blokuje proces wewnętrznego dojrzewania. Jeśli uda się tego uniknąć, to zyskamy ogromne zasoby energii, swobody i wolnej przestrzeni. Wtedy w naturalny sposób pojawi się pytanie: Co może być naszym wspólnym dzieckiem? Jaki obszar życia, jaką pasję będziemy wspólnie kultywować? W co zaangażujemy nasze serca? To bardzo twórczy i piękny proces, z którego może wyniknąć wiele dobrego.

Wojciech Eichelberger - psycholog, psychoterapeuta i trener, autor wielu książek, współtwórca i dyrektor warszawskiego Instytutu Psychoimmunologii; www.ipsi.pl

ZAMÓW

WYDANIE DRUKOWANE E-WYDANIE
  • Polecane
  • Popularne
  • Najnowsze
  1. Psychologia

Jak wychować jedynaka?

To, jaki jedynak będzie jako dorosły, zależy od jego indywidualnych cech, a przede wszystkim od tego, czy rodzice mądrze i rozważnie pokierują jego rozwojem. (Fot. iStock)
To, jaki jedynak będzie jako dorosły, zależy od jego indywidualnych cech, a przede wszystkim od tego, czy rodzice mądrze i rozważnie pokierują jego rozwojem. (Fot. iStock)
Nie trzymaj go pod kloszem, zadbaj o kontakt z rówieśnikami i daj prawo do popełniania błędów.

Tata trzyletniego Karola: – Długo czekaliśmy na synka. Od kiedy się urodził, jesteśmy przeszczęśliwi. Jedno tylko nam tę wielką radość mąci – że nie będzie miał rodzeństwa. Chuchamy na niego i dmuchamy, ale staramy się też uczyć współpracy z innymi dziećmi, dzielenia się zabawkami, co – przyznam – jest bardzo trudne, bo w domu ma przecież wszystko dla siebie. Choć wcześniej nie planowaliśmy posyłać synka do przedszkola, bo jest chorowity, teraz poważnie się nad tym zastanawiam. Uważam, że w przedszkolu mógłby się uspołecznić, nauczyć współpracy z dziećmi. Moim zdaniem, dom mu tego nie zapewni. Żona uważa jednak, że tego wszystkiego możemy go sami nauczyć.

Mama i tata na wyłączność

Coraz więcej rodzin w Polsce ma – z różnych powodów – tylko jedno dziecko. Możemy wręcz mówić o pokoleniu jedynaków. I choć wydawałoby się, że wychować jedno dziecko jest łatwiej niż dwoje czy troje, to rzeczywistość pokazuje, że sprawa jest bardziej skomplikowana, a problem – jak zwykle – tkwi w rodzicach, a konkretnie w ich dobrych chęciach.

Być jedynakiem to znaczy dostawać w rodzinie wszystko, co najlepsze. Także większą niż dzieci z rodzin wielodzietnych możliwość rozwijania swoich pasji i talentów. Rodzice mogą zapewnić jedynakowi to, czego potrzebuje. Dzięki temu ma lepszy start w dorosłe życie. Posiada też na wyłączność ich miłość, uwagę i czas. Ponieważ częściej przebywa z rodzicami, szybciej zdobywa wiedzę o świecie, ma lepszy kontakt z dorosłymi i jest odważniejszy. A to z kolei wpływa na szybsze dojrzewanie intelektualne, co wprawdzie nie zawsze znaczy także społeczne i uczuciowe. Niby wszystko pięknie, ale sytuacja bycia jedynakiem ma również pewne wady.

Zagrożenia

Rodzice mają wobec jedynaka wielkie oczekiwania. Dają mu bardzo wiele, ale także dużo od niego wymagają, co sprawia, że dziecko żyje w ciągłym stresie i ogromnej odpowiedzialności – nie tylko za siebie, ale też za rodziców, za ich samopoczucie, a na starość – za opiekę nad nimi, której nie ma z kim dzielić. Bez rodzeństwa trudniej także poznać samego siebie. Jedynak skupia się na sobie, a to często prowadzi do egocentryzmu. Dziecko, które nie musi z nikim dzielić się tym, co ma, wokół którego wszystko się kręci, może mieć w przyszłości  problem z poświęcaniem uwagi innym, a nawet wyrosnąć na narcyza lub przejawiać skłonność do zachowań aspołecznych.

Jedynacy mają też z reguły większe, niż dzieci wychowujące się z rodzeństwem, problemy z rywalizacją i rozwiązywaniem konfliktów. Gorzej dostosowują się do reguł zarówno w zabawach, jak i pracy. Chcą grać pierwsze skrzypce w grupie, dlatego bywają odrzucani przez rówieśników. Zdarza się, że przyzwyczajeni do uprzywilejowanej pozycji w rodzinie, potrafiący wymóc na rodzicach respektowanie swojej woli, narzucają ją później rówieśnikom.

I jeszcze coś: o wiele trudniej przychodzi im oddzielenie emocjonalne od mamy i taty. Z jednej strony mają więc łatwiej niż dzieci z rodzin wielodzietnych, z drugiej – trudniej, zwłaszcza w sferze emocji: wiele z nich tłumią, ponieważ żyją w przekonaniu, że nie mogą wypaść z roli, jaką wyznaczyli im rodzice, oraz częściej doświadczają samotności.

Bez zbytniego lęku i nadziei

– Rodzice jedynaka są w sposób szczególny zainteresowani jego wychowaniem – mówi psycholog Aleksandra Godlewska. – Mają tylko jedno dziecko i pokładają w nim wszystkie swoje nadzieje. Jeśli rodzice kilkorga dzieci przeżywają jakiś kłopot, niepowodzenie czy zawód związany z jednym, mogą to sobie rekompensować satysfakcją i radością z zachowania pozostałych. Dla mamy i taty jedynaka każdy sukces jest stuprocentowy, a każde niepowodzenie – całkowite.

Chcąc dla dziecka jak najlepiej, nieświadomie popełniają wiele błędów, takich na przykład, jak:

  • „Chcesz – masz”. Skoro ukochane dziecko domaga się natychmiastowego spełnienia życzenia, dla świętego spokoju mu ulegają. 
  • „Daj, pomogę ci”. Roztaczają nad nim opiekuńczy parasol nawet wtedy, gdy samo mogłoby sobie poradzić.
  • „To mi się podoba, to nie”. Nieustannie je oceniają: krytykują albo chwalą, zachwycają się nim albo pouczają.
  • „Co zamierzasz zrobić z…?”. Ingerują w każdą sferę jego młodzieńczego życia.
  •  „Chcesz jedno – dostaniesz dwa”. Aby mu wynagrodzić to, że nie ma rodzeństwa, starają się dać mu w zamian jak najwięcej – bywa więc, że dziecko skrzętnie to wykorzystuje i manipuluje nimi.
  •  „Tylko nas troje”. Trzymają je pod kloszem, izolują od świata, a to powoduje, że ma mniejsze szanse na zetknięcie się z innymi wartościami i postawami niż te, które zna z domu.
  •  „Tak się o ciebie martwię”. Towarzyszy im permanentny lęk o dziecka: bezpieczeństwo, zdrowie, naukę, przyszłość… Mają ogromne trudności z emocjonalnym oddzieleniem się od niego. Rozstanie z synem czy córką, np. z powodu wyjazdu na wakacje, studia czy stworzenia z kimś związku – bywa, zwłaszcza dla matki, bardzo bolesne. Jak sobie i dziecku tego wszystkiego oszczędzić?

Więcej swobody

Jedynactwo nie musi bynajmniej stanowić przeszkody w relacjach dziecka z otoczeniem ani negatywnie wpływać na jego umiejętności społeczne. Pod warunkiem, że jego rodzice pogodzą się z myślą, że mają... więcej (!) obowiązków niż sąsiedzi z czwórką hałaśliwych latorośli.

Wychowanie jedynaka wymaga – wbrew pozorom – większych starań i zabiegów. Rodzeństwo zwykle samo, w sposób naturalny, często poza kontrolą dorosłych, uczy się współpracy i rozwiązywania konfliktów, czyli zdobywa bardzo ważną umiejętność życia w grupie. Jedynakowi także można stworzyć do tego warunki.

Na pewno jedno trzeba sobie powiedzieć: jedynak nie musi być skoncentrowany na sobie, nie ma prawa więcej oczekiwać niż dawać, nie musi wyrosnąć na człowieka zależnego. To, jaki będzie jako dorosły, zależy od jego indywidualnych cech, a przede wszystkim od tego, czy rodzice mądrze i rozważnie pokierują jego rozwojem. O co więc powinni zadbać?

Stopniowe oddalanie

Psycholog Marta Maruszczak uważa, że najważniejsze jest to, żeby rodzice zapewnili dziecku liczne i częste kontakty z rówieśnikami. I to już od najmłodszych lat – bez względu na częstotliwość kontaktów z dorosłymi. Relacje z rodzicami, ciociami, wujkami nie mogą wypełniać jedynakowi całego życia. To robienie na siłę z dziecka dorosłego. Ono ma prawo do dziecięcych zajęć, zabaw i zachowań.

Nie można też wyręczać go we wszystkich obowiązkach. Dziecko powinno mieć zadania do wypełnienia, ale nie musi ich wykonywać perfekcyjnie. Dobrze jest pozostawić mu trochę swobody i nie oczekiwać, że będzie nam ciągle we wszystkim towarzyszyć. Trzeba też przyznać mu prawo do popełniania błędów, do wyboru kolegów, zainteresowań oraz sposobu spędzania wolnego czasu.

Marta Maruszczak apeluje do rodziców jedynaków: – Nie dopuście, żeby dziecko było dla was całym światem. Dbajcie o inne sfery swojego życia, rozwijajcie własne pasje, tak by wypełnić czas, gdy maluch się usamodzielni. Nie należy podtrzymywać relacji zależności za wszelką cenę. Dla dobra i emocjonalnego zdrowia dziecka, pozwólcie mu się stopniowo od siebie oddalać.

Warto przeczytać:

Kümpel, „Jedynak”, Wydawnictwo Lekarskie PZWL 2004, Pitkeathley, D. Emerson, „Jedynacy”, Czarna Owca 2007, Encyklopedia „Rodzice i dzieci”, Wydawnictwo Park 2002, Kasten, „Rodzeństwo. Ideały, rywale, powiernicy, Springer PWN 1997. 

  1. Materiał partnera

Co zabrać ze sobą do szpitala dla siebie i dziecka?

Fot. materiał partnera
Fot. materiał partnera
Wyprawka dla mamy i dziecka do szpitala powinna zawierać tylko niezbędne rzeczy. Zalecane jest, aby spakować się na 2–3 dni. Gdyby hospitalizacja z jakiegoś powodu przedłużyła się, dodatkowe ubrania i środki higieniczne może dostarczyć bliska osoba. Zobacz, co zabrać ze sobą do szpitala dla siebie i dziecka.

Kiedy przygotować wyprawkę do szpitala?

Wiele przyszłych mam zastanawia się, kiedy zacząć przygotowywać torbę do szpitala. Należy to zrobić odpowiednio wcześnie, aby w razie potrzeby wcześniejszej hospitalizacji wszystkie rzeczy były pod ręką. Pozwala to także zaoszczędzić dodatkowego stresu ciężarnej i jej partnerowi.

Uważa się, że wyprawka do szpitala powinna być gotowa nie później niż na 4 tygodnie przed spodziewanym terminem porodu. Jednak wiele przyszłych mam zaczyna ją kompletować zdecydowanie wcześniej – nawet już na początku 7 miesiąca ciąży. Nie jest to złe rozwiązanie, zwłaszcza gdy kobieta lubi być przygotowana na wszystkie sytuacje.

Co powinno znaleźć się w torbie do szpitala dla dziecka?

Torbę do szpitala należy podzielić na dwie części. W jednej z nich muszą znaleźć się rzeczy dla dziecka, a w drugiej dla mamy. Takie działanie pozwala uniknąć bałaganu oraz utrudnień związanych ze znalezieniem rzeczy, która jest akurat potrzebna.

Wyprawka dla noworodka do szpitala obejmuje:

  • 3 zestawy ubranek (body, pajacyk, czapeczka, skarpetki),
  • 2 ręczniki do kąpieli,
  • 5 pieluszek tetrowych,
  • 15 sztuk jednorazowych pieluszek,
  • maść na odparzenia,
  • ciepły kocyk i rożek.
Niektóre szpitale zapewniają kosmetyki do pielęgnacji maluszka oraz jednorazowe pieluszki. Warto wcześniej dowiedzieć się, czy konieczne jest posiadanie swoich. Taką informację można znaleźć na stronie internetowej danej placówki.

Warto przygotować w domu ubranko na wyjście ze szpitala. Powinno być ono dostosowane do pory roku. Nie trzeba go zabierać ze sobą do szpitala. Bliska osoba może dostarczyć je wraz z fotelikiem samochodowym w dniu wypisu.

Wyprawka do szpitala dla mamy

Wyprawka do szpitala dla mamy powinna być podzielona na dwie części: rzeczy do porodu i rzeczy na pobyt. W pierwszym przypadku są to:
  • luźna koszula,
  • skarpetki,
  • kapcie,
  • szlafrok,
  • duży ręcznik,
  • chusteczki nawilżające.
Rzeczy dla mamy na pobyt w szpitalu to:
  • 2 koszule nocne,
  • ręcznik do kąpieli,
  • klapki do kąpieli,
  • przybory higieniczne,
  • używane kosmetyki do pielęgnacji,
  • 2 biustonosze (zapinane z przodu),
  • wkładki laktacyjne,
  • 2 paczki grubych podpasek,
  • 6 par siateczkowych majtek,
  • mała poduszka do karmienia,
  • przedmioty umilające czas wolny (np. książka, czasopisma, odtwarzacz muzyki).
Dobrym pomysłem jest zabranie ze sobą zgrzewki wody mineralnej, a także chusteczek nawilżających. W domu należy przygotować ubrania na wyjście ze szpitala oraz laktator. Dzięki temu w razie potrzeby bliska osoba będzie mogła je dostarczyć.

Każda przyszła mama musi pamiętać, aby do torby szpitalnej włożyć niezbędne dokumenty. Mowa nie tylko o dowodzie osobistym, ale także o wynikach badań, które zostały przeprowadzone w ciąży. Najlepiej zebrać je wszystkie w jednej teczce lub segregatorze.

  1. Psychologia

"Przyjdzie wilk i cię zje". Do czego może prowadzić wychowanie oparte na strachu?

Wychowanie oparte na strachu to ogromna pokusa dla rodziców. Przynosi wprawdzie natychmiastowy skutek, ale w dłuższej perspektywie przybywa strat. (Fot. iStock)
Wychowanie oparte na strachu to ogromna pokusa dla rodziców. Przynosi wprawdzie natychmiastowy skutek, ale w dłuższej perspektywie przybywa strat. (Fot. iStock)
Rodzice straszą dzieci z wielu powodów: z braku czasu, lepszych pomysłów, dlatego, że ich też w dzieciństwie straszono… Wydaje się to niegroźne, a jest krzywdą i wychowawczą porażką. 

Wielu dorosłych uważa, że autorytet należy budować na strachu. W związku z tym wiele dzieci jest grzecznych tylko wtedy, gdy mama i tata patrzą… Używanie straszaków to bardzo skuteczna metoda wychowawcza – oczywiście jeśli chce się wychować człowieka posłusznego, i nic poza tym. Jeśli jednak nade wszystko pragniesz, by twoje dziecko było mądre, pewne siebie, spokojne i szczęśliwe, nie idź tą drogą. Prowadzi może i na skróty, ale donikąd.

Poczekaj, aż tata się dowie…

Cygan, dziad z worem, diabeł, Baba Jaga… Tradycja, w tym znakomita większość bajek, stworzyła wiele postaci służących do straszenia dzieci. Są wprawdzie nierealne, ale właśnie w tym tkwi ich wielka siła oddziaływania na wyobraźnię. Dlaczego straszenie abstrakcyjnymi postaciami jest tak skuteczne? Bo dziecko samo wymyśla swój strach. W zależności od wieku wybierze też, czego ma się bać – czy samego spotkania, czy porwania, a może zjedzenia…

Do straszenia idealnie „nadają się” też realne, konkretne osoby („poczekaj, pan sąsiad cię zabierze”), ale najskuteczniejsze i najbardziej obciążające psychikę dziecka jest straszenie członkami rodziny („jak tatuś wróci…”, „no, jak powiem babci…”). Zawieszasz głos i nie precyzujesz, co się wtedy właściwie stanie. A dziecko w swojej wyobraźni tworzy dalszy scenariusz. Tylko że podczas, gdy ty już dawno o tym zapomnisz, ono nadal będzie nosiło w sobie strach i podświadomie czekało na wymierzenie kary. Gdy tato wraca i nic się nie dzieje, maluch wcale nie odczuwa ulgi i nie dochodzi do wniosku, że mama użyła straszaka, bo była bezradna – ono cały czas się boi.

Dzieci nie rozumieją, że to było powiedziane tak sobie, na niby, dla żartu. Boją się naprawdę. A dorośli się potem dziwią, dlaczego maluch wpada nagle w histerię czy zaczyna się nieracjonalnie zachowywać. Nie kojarzą wybuchów paniki, nocnego moczenia, kłopotów ze zdrowiem czy problemów z nauką z tym, że kiedyś go nastraszyli.

Przestanę cię kochać

Elementarną potrzebą emocjonalną każdego dziecka jest poczucie bezpieczeństwa i bycie kochanym. Dlatego aby najskuteczniej nastraszyć dziecko, wystarczy zagrozić mu, że to utraci. Odbieranie miłości to niezwykle uniwersalny straszak, bo można go zastosować zarówno do bieżących zachowań („umyj zęby, bo będzie mi smutno”), jak i do tych bliżej niesprecyzowanych („nie po to tyle się staram, żebyś wyrósł na byle kogo”).

Warto wiedzieć, jakie skutki wywołuje mówienie do dziecka np.:

„To przez ciebie jestem smutna/y”. W konsekwencji za każdym razem, gdy rodzic ma gorszy nastrój, dziecko obarcza siebie za to winą. A ponieważ nie umie wymyślić, co takiego zrobiło, dręczą go nieuzasadnione wyrzuty sumienia. W skrajnym przypadku, gdy mama czy tata poważnie zachorują, dziecko może żyć w przekonaniu, że to przez nie, bo za mało się starało.

„Denerwujesz mnie”. W tym komunikacie brak jakichkolwiek konkretów i dlatego jest on tak skuteczny. Dziecko musi samo odgadnąć, co ma robić, żeby rodzic przestał się gniewać. Zamiast na nauce czy zabawie skupia się więc na zadowalaniu mamy czy taty. Jest rozdrażnione, płaczliwe, ma kłopoty z koncentracją i nie może pozwolić sobie na naturalne zachowanie, ponieważ wciąż się kontroluje, żeby rodzice byli z niego zadowoleni.

„Piotruś jest grzeczniejszy niż ty”. Każde dziecko, które to usłyszy, pomyśli, że mama albo tata już go nie chcą, nie kochają. Maluchy bardzo długo nie rozumieją, że między rodzicami a dzieckiem istnieje silna biologiczna więź, więc żarty w rodzaju „wymienię cię, nie chciałam takiego dziecka, wezmę sobie inne” – traktują z całkowitą powagą. Poza tym w wyniku takich komunikatów przestają lubić dzieci, które podejrzewają o to, że mogą być ich konkurentami o względy rodziców, bo są np. grzeczne, dobrze się uczą...

„Mam już dość takiego zachowania”. Pierwsza myśl dziecka jest taka: „mama/tata chce mnie zostawić”. Gdy rodzic wychodzi i ma zostać samo, choćby na krótko – wpada w panikę. Boi się, bo nigdy nie wie, kiedy groźba zostanie zrealizowana. Nie może znieść chwili bez mamy czy taty. Groźba, że je zostawią, może przetrwać w dziecku nawet kilka lat i być przyczyną tego, że – już jako nastolatek – nie będzie chciało np. jechać na kolonie.

„Jeśli coś zrobisz/czegoś nie zrobisz, będę bardzo zła/y”. Dziecko, które ciągle słyszy taki komunikat, w przyszłości może podejmować życiowe wybory opierając się na strachu, stosując kryterium braku kary, a nie wewnętrznej satysfakcji.

Robi to, co mu każą

Czymkolwiek lub kimkolwiek dziecko jest straszone, wcześniej lub później zrozumie, że dorośli mówili mu bzdury. Baba Jaga nie istnieje, w piwnicy nie ma wilka, od brudnych zębów czy jedzenia cukierków przed obiadem się nie umiera, mama nigdy mnie nie zostawi, bo jestem sensem jej życia, a to, czy mam porządek na biurku, nie przełoży się na mój sukces zawodowy. Wkrótce i tak dziecko zweryfikuje słowa rodziców, a ci bezpowrotnie stracą swój autorytet.

Poza tym jeśli maluch słyszy jedynie groźby, zamiast  racjonalnych powodów, to nie wie, dlaczego właściwie powinien coś robić. Myć zęby, jeść marchewkę, mówić prawdę albo być uczciwym czy miłym wobec innych. Nie widzi i nie rozumie korzyści płynących z przestrzegania zasad współżycia społecznego. Dziecko straszone umie robić to, co mu w danej chwili każą. Tylko czy o to chodzi?

Wychowanie oparte na strachu to ogromna pokusa dla rodziców. Przynosi wprawdzie natychmiastowy skutek, ale w dłuższej perspektywie przybywa strat. Jest wyrazem braku cierpliwości dorosłych i ich bezradności. Nie straszmy zatem dzieci, bo to po prostu wychowawcza porażka.

Zamiast straszaka

  • Gdy czytasz dziecku bajkę, w której pewnych postaci maluch może się bać, daj mu jednoznaczną informację, że to tylko literacka fikcja. Powiedz np.: „Jak to dobrze, że Baba Jaga istnieje tylko w bajkach, a my nigdy jej nie spotkamy”.
  • Nigdy nie żartuj, że przynosi ci zawód, że je zostawisz. Raczej mów mu, jakie chcesz, żeby było – bez komentarza, co się stanie, gdy takie nie będzie.
  • Poświęcaj mu czas, wykaż się cierpliwością, tłumacz wszystko, co tylko się da. Dzieci słuchają osób, z którymi są głęboko związane.
  • Nie zmuszaj do robienia czegoś tylko dlatego, że ty tak chcesz. Nie myl sukcesu wychowawczego z posłuszeństwem.
  • Nie pozwalaj, by inni straszyli twoje dziecko – nawet gdy jest nieposłuszne, niegrzeczne. Jeśli o czymś takim usłyszysz, zawsze mów, że to tylko żart, nieprawda, że tak nie jest. Dziecko doceni twoją szczerość. Nawet za cenę konfliktu z dziadkami czy nauczycielką broń dziecko przed strachem.

  1. Psychologia

Moje dziecko jest nieśmiałe

Nieśmiałość to jedna z najmniej pożądanych cech u dzieci. Większość rodziców chce wychować otwarte, energiczne, przebojowe dziecko. Tymczasem pod wieloma względami nieśmiali mają lepiej. (Fot. iStock)
Nieśmiałość to jedna z najmniej pożądanych cech u dzieci. Większość rodziców chce wychować otwarte, energiczne, przebojowe dziecko. Tymczasem pod wieloma względami nieśmiali mają lepiej. (Fot. iStock)
Boisz się, że zawsze będzie miało pod górkę? A przecież może radzić sobie lepiej niż przebojowy rówieśnik… Rada – wzmacniaj w nim poczucie własnej wartości. 

Z dziećmi nieśmiałymi jest tak samo jak trzydzieści lat temu z leworęcznymi – z jakichś powodów wszyscy koniecznie chcą im pomóc się zmienić. Bo nieśmiałość to jedna z najmniej pożądanych cech u dzieci. Większość rodziców chce wychować otwarte, energiczne, przebojowe dziecko. Tymczasem pod wieloma względami nieśmiali mają lepiej.

Plusy bycia nieśmiałym

Jest ich bardzo wiele. W porównaniu z wygadanymi, otwartymi i asertywnymi – nieśmiali:
  • Są mniej narażeni na agresję ze strony innych osób, bo rzadziej wchodzą w interakcje w miejscach publicznych, takich jak ulica, bar, sklep, pociąg, dyskoteka.
  •  Rzadziej stają się obiektem plotek, bo zachowują się bardziej powściągliwie i nie ściągają na siebie powszechnej uwagi.
  • Mają bogate życie wewnętrzne – wspaniałą wyobraźnię, są oczytani, mają najróżniejsze, ćwiczone latami umiejętności. Ponieważ ich życie towarzyskie nie jest zbyt bogate, mają więcej czasu dla siebie.
  •  Są bardziej wrażliwi w kontaktach międzyludzkich, rzadziej ranią innych, popełniają mniej faux pas.
  • Potrafią słuchać, mają wielkie zdolności wspierające i są cenieni jako oddani przyjaciele.
  • Przeżywają mniej życiowych frustracji i rozczarowań, bo zwykle nie marzą o wielkich sukcesach, z tego samego powodu doświadczają też mniej zawiści.
  • Są znakomitymi fachowcami w swej dziedzinie, ponieważ nie rozpraszają ich bodźce ze świata zewnętrznego.
  • Mają zwykle taryfę ulgową – wywołują u innych odczucia opiekuńcze. Wzrasta także tolerancja na ich dziwaczne zachowania.
Dlatego warto nabrać przekonania, że światu potrzebni są zarówno ci przebojowi, jak i ci spokojni. Nie możemy przecież wszyscy być jednakowi. Co nie znaczy, że nieśmiałe dziecko trzeba pozostawić samemu sobie. Wprost przeciwnie, możesz mu pomóc w stawianiu czoła światu, podbudowując i ucząc nowych umiejętności. Najpierw jednak musisz zrozumieć, na czym polega natura nieśmiałka.

Od buntownika do pracusia

Młodzi nieśmiali bardzo różnią się między sobą. Swoje problemy i lęki maskują w rozmaity sposób, najchętniej przyjmując określone społeczne role:

Buntownika – to dość popularna maska, pod którą nastolatkowie skrywają swoją nieśmiałość. Agresywna postawa, nadmierny tupet...– to wszystko ma na celu pokazanie, jak bardzo nie przejmują się tym, co inni o nich pomyślą i jak ich ocenią. W ten sposób zaprzeczają temu, czego w sobie nie akceptują.

Konformisty – nieśmiałość szczególnie ciąży w grupie rówieśniczej, gdzie wszyscy bez ustanku poddawani są ocenie i porównaniom. Młody człowiek chętnie przyłącza się do najróżniejszych grup, band, zespołów – żeby mieć w swoim otoczeniu ludzi oswojonych i takich, którzy za niego realizują kontakty ze światem zewnętrznym. Postawa: „wystarczy, że nie będę się wychylał, a mnie zaakceptują” to wielka pokusa wszystkich nieśmiałych nastolatków.

Nieobecnego – ucieka ze szkoły, czasem już z przedszkola, opuszcza zajęcia zwłaszcza wtedy, gdy wiadomo, że będzie zastępstwo lub pojawi się ktoś nieznany. Bardzo szybko uczy się omijać wszelkie sytuacje, w których jest narażony na kontakt z rówieśnikami lub gdzie może zdarzyć się coś nieoczekiwanego. Nieśmiali często uciekają w chorobę i wymuszają indywidualny tok nauczania.

Pracusia – zaangażowanie się w naukę to wspaniałe alibi dla nieśmiałków. Tym bardziej, że jest poparte wielkim uznaniem społecznym. Rodzice są dumni z takiego dziecka, ale wyalienowanie społeczne nieśmiałego rośnie. To bardzo powszechne zjawisko, zwłaszcza u nastolatków.

Uwaga – narcyzm!

Niezależnie od maski, pod jaką twoje dziecko zdecydowało się ukrywać nieśmiałość, jego największym cierpieniem jest narcyzm. To cecha absolutnie typowa dla każdego dziecka i nastolatka. Tyle że u tych nieśmiałych przyjmuje niewyobrażalne rozmiary. Poczucie, że oczy całego świata są zwrócone na mnie, że wszyscy skupiają się tylko na tym, co robię – owocuje, zwłaszcza u nastolatka, panicznym strachem, żeby tylko nie stać się ofiarą negatywnej oceny. Na dodatek ma świadomość, że jej przyczyną może być nieśmiałość, którą wyolbrzymia do granic rozsądku. Z wiekiem czuje się coraz bardziej napiętnowany tą „złą cechą”, rejestruje każdy śmiech w swoim otoczeniu i zastanawia się, czy to aby nie z niego się śmieją. Nieśmiali nie mają łatwego życia

Ale przyroda nie bez przyczyny preferuje maksymalną różnorodność. Wyobraźmy sobie, że wszyscy jesteśmy asertywni, pewni siebie, otwarci i odważni. Co by to było? Nieśmiali są równie potrzebni jak ludzie przebojowi, ale czasem warto im nieco ulżyć w tej niedoli.

Tylko delikatnie

Zanim skupisz się na pomocy, upewnij się, czy twoje dziecko na pewno jest nieśmiałe, czy wycofanie nie jest może jego wyborem. Niektóre dzieci lubią być same, nie potrzebują licznego grona kolegów i wcale nie marzą o codziennym przebywaniu na podwórku. Podjęcie działań wspierających ma sens tylko wtedy, kiedy dziecko cierpi, chce się zmienić, bo nienawidzi nieśmiałości w sobie.

Wspomaganie nieśmiałego dziecka:

  • Staraj się przyjaźnić z rodzicami, którzy mają dzieci w jego wieku. Zgadzaj się na wspólne wyjazdy, noclegi i zabawy.
  • Inicjuj zabawy symboliczne, czyli zabawy w coś (sklep, stacja benzynowa, lekarz, szkoła). To da dziecku możliwość przećwiczenia różnych stylów zachowania.
  • Staraj się, żeby w waszym domu było wesoło. Nieśmiałe dziecko żyje w ogromnym napięciu, a śmiech znacznie je obniża.
  • Praw mu komplementy i słuchaj, co na nie odpowiada.
  • Nie zadręczaj się tym, że twoje dziecko jest nieśmiałe. Nie szukaj winy ani w sobie, ani w nikim innym. Dziecku w niczym nie pomoże wiedza, dlaczego takie jest.
  • Nie wypominaj mu, że nie zadbało o siebie i np. nie starczyło dla niego tortu urodzinowego na przyjęciu. Albo że nie dość mocno walczyło i dlatego nie dostało roli w szkolnym przedstawieniu. W ten sposób przysparzasz mu tylko cierpienia.
  • Nie rozpamiętuj porażek dziecka, nie przypominaj mu, że ominęła go fajna zabawa. Zwracaj raczej uwagę na to, że jeszcze będzie podobna okazja.
  • Nigdy nie karz dziecka za nieśmiałość, nawet jeśli zawiodło twoje oczekiwania – to nie wynika z jego złej woli.
  • Wciąż powtarzaj sobie zdanie: „Ono ma prawo być nieśmiałe”.

Wspomaganie nieśmiałego nastolatka:

  • Wprowadź go w środowisko, w którym robi się coś konkretnego. Radzenie sobie w szkole jest takie trudne, bo dzieci nie mają jasno określonych zadań. Gdy chodzą na modelarstwo, harcerstwo, chór, sport, robią gazetkę szkolną – jest inaczej. To idealne otoczenie i warunki do tego, by nieśmiały nastolatek nawiązał znajomości.
  • Kup mu psa. Oczywiście, to na ciebie spadną wszelkie obowiązki, ale i tak będzie warto. Po pierwsze, twoje dziecko zacznie częściej wychodzić z domu – psa trzeba przecież wyprowadzać kilka razy dziennie. A po drugie, podczas spaceru z psem w całkiem naturalny sposób nawiąże kontakty z rówieśnikami w swojej dzielnicy.
  • Koniecznie zachęć go do uprawiania sportu. Dobra kondycja, tężyzna, możliwość polegania na swoim ciele pomagają pozbyć się napięcia, poprawiają samoocenę i wzmacniają pewność siebie.
  • Opowiadaj o sytuacjach, w których ty się czegoś wstydzisz lub boisz, i pokazuj, jak się do nich przygotowywać (np. że wszystko trzeba mieć wcześniej sprawdzone, zarezerwowane, napisane).
  • Jeśli jutro czeka go jakaś ważna rozmowa, wypiszcie dziś pytania, które może podczas niej usłyszeć, i przygotujcie najlepsze odpowiedzi.
  • Rozmawiajcie na różne, także poważne, tematy. Chwal go za mądre uwagi, stoicyzm czy tolerancję.
  • Zachęć, by przeczytał jakąś książkę na temat nieśmiałości. W tym wieku wiedza, jak wiele osób ma ten sam problem, jest bardzo pomocna.
  • Pomóż mu zrozumieć, że nie jest dziwakiem, że jego zachowania są podyktowane właśnie nieśmiałością.

  1. Psychologia

Często, gdy zostajemy rodzicami, zapominamy o swoich uczuciach z dzieciństwa

„Kto nie pamięta dokładnie swojego dzieciństwa, ten jest złym wychowawcą” – stwierdziła już w XIX wieku austriacka pisarka Marie von Ebner-Eschenbach. (fot. iStock)
„Kto nie pamięta dokładnie swojego dzieciństwa, ten jest złym wychowawcą” – stwierdziła już w XIX wieku austriacka pisarka Marie von Ebner-Eschenbach. (fot. iStock)
Czego Jaś doświadczył na własnej skórze, z tego Jan może korzystać. Nasze przeżycia z dzieciństwa to kapitał, z którego warto czerpać, gdy sami zostajemy rodzicami. Niestety, wielu z nas o nich zapomina.

„Chcielibyśmy wierzyć, że cierpienie w dzieciństwie może na coś się przydać. Ale tak nie jest” – przeczytałam w numerze „Sensu”. Ale nie uwierzyłam. I nie tylko dlatego, że nie chcę. Na własne oczy widzę, że ci, którzy mają za sobą tak zwane trudne dzieciństwo, często mają z tego jakieś zyski. Ciągle ich coś uwiera, zmuszając do poszukiwania rozwiązań własnych problemów. A kto szuka, ten znajdzie, czasem nawet więcej niż się spodziewał.

Podróże w głąb siebie i do przeszłości mogą prowadzić do bardziej świadomego życia. Do zrozumienia nie tylko tego, co nam się przydarzyło, ale także tego, o co dziś w życiu nam chodzi. Jeśli przetrwaliśmy trudne dzieciństwo, znamy swoją siłę. Wiemy, że możemy się na sobie oprzeć. To pomaga w konfrontacji z trudną dorosłością. Ale czy to dorosłość jest trudna?

Wbrew powszechnie obowiązującym mitom, dzieciństwo to chyba najtrudniejszy czas w życiu człowieka. Nawet jeśli najwcześniejsze lata były dla niektórych beztroskie, to nie istnieje młodość pozbawiona cierpień. Bóle wzrostowe psychiki są równie nieuchronne jak bóle kości. Wystarczy przypomnieć sobie szkolne czasy. Czy pamiętacie, jak mocno przeżywa się lęk przed klasówką? Przegraną w zawodach, w których byliśmy faworytami? Zdradę przyjaciółki, która nagle przesiadła się do innej ławki? Nigdy potem uczucia nie są już tak intensywne, a my wobec nich tak bezradni. I jeszcze to poczucie niezrozumienia przez dorosłych.

„Kto nie pamięta dokładnie swojego dzieciństwa, ten jest złym wychowawcą” – stwierdziła już w XIX wieku austriacka pisarka Marie von Ebner-Eschenbach. I ta myśl nic a nic się nie zestarzała. Wszyscy byliśmy dziećmi. Na własnej skórze zbieraliśmy doświadczenia, które mogą pomóc przeprowadzić nasze dzieci przez dzieciństwo. Mogą, ale tylko wtedy, jeśli z nich skorzystamy.

Iza, matka piętnastolatki, przyszła na spotkanie roztrzęsiona. Przeczytała pamiętnik swojej córki. Okazało się, że Ania wypisuje tam straszne rzeczy. Iza chciała o nich opowiedzieć, ale ją zatrzymałam: „Poczekaj! Jakbyś się czuła, gdyby ktoś przeczytał twój pamiętnik?”. Świetnie znała odpowiedź na to pytanie. Kiedyś ojciec przeczytał jej pamiętnik. Nie odzywała się do niego przez pół roku. Nigdy więcej nie napisała słowa.

Nie chodzi mi o to, że nie należy czytać cudzych pamiętników. Jasne, że nie należy, i mam nadzieję, że wszyscy to wiedzą. Chodzi o to, jak łatwo zapominamy o swoim dzieciństwie, gdy zostajemy rodzicami. Ci, których spotykam najczęściej, dzielą się z grubsza na dwie kategorie. Jedni nie są pewni niczego, wciąż dręczą ich nowe pytania. Drudzy nie mają żadnych wątpliwości, doskonale wiedzą, jak wychowywać, jak gdyby tę wiedzę wyssali z mlekiem matki. I rzeczywiście, przejęli ją z domu. Postępują zgodnie z tym, jak sami byli wychowywani, nawet jeśli w dzieciństwie czuli się źle traktowani przez rodziców. Odcinają się od własnych dziecięcych przeżyć i przechodzą na drugą stronę barykady – z troski o dziecko, z poczucia odpowiedzialności za jego wychowanie robią rzeczy, które im robiono, choć wcale im nie służyły. „Jak to nie służyły? Mnie ojciec bił i wyrosłem na porządnego człowieka”. No właśnie. Problem z nimi jest taki, że zawsze mają rację, tylko nie wiadomo, dlaczego ich dziecko sprawia kłopoty.

Wśród rodziców niepewnych prym wiedzie Ela, matka ośmioletniego Alka. „Co mam mówić, kiedy Alek krytykuje w domu nauczycielkę? Albo gdy pobił się z kolegami? Nauczycielka niepokoi się, że on rysuje szubienice. Czy mam mu tego zabronić? Czy pozwolić mu na zajęcia sportowe, jeśli za mało się uczy?...”. Choć lista pytań Eli jest znacznie dłuższa, przerywam jej: „Elu, a co będzie, jak odpowiem na wszystkie twoje pytania?”. „Będę wiedziała, co robić” – mówi. „Nie” – bezlitośnie rozwiewam jej złudzenia. „Wtedy pojawią się następne pytania. Alek ugryzie kogoś w ucho, będzie przeszkadzał na lekcji rysunków, nie będzie chciało mu się rano wstać. Znów nie będziesz wiedziała, co robić. Czy nie lepiej zacząć pytać siebie?”.

W grupie dla rodziców przygotowujemy listę zachowań dobrego dorosłego. Żeby ją zrobić, trzeba sięgnąć do własnych wspomnień. Przypomnieć sobie te sytuacje, w których mieliśmy poczucie, że dorośli są w porządku. Co sprawiało, że czuliśmy się dobrze na świecie, a przynajmniej sprawiedliwie traktowani? Dlaczego chciało nam się starać? Każdy miał innych rodziców i nauczycieli, a jednak w każdej grupie dochodzi do podobnych ustaleń. Dobry dorosły okazuje zainteresowanie, umie słuchać, wprowadza jasne reguły, jest konsekwentny, jego decyzje nie zależą od nastroju, umie okazywać akceptację, może być surowy, byleby był sprawiedliwy. Daje prawo do swobody i do błędów. A czego dobry dorosły na pewno nie robi? Nie upokarza, nie inwigiluje, nie wrzeszczy, nie poucza bez przerwy... Każdy z nas może stworzyć własną listę, czyli podręczny poradnik dobrego rodzica. Można zaglądać do niego, gdy nie wiemy, co zrobić, a także wtedy, gdy nie mamy żadnych wątpliwości. I to jest bezsprzeczna korzyść nawet z najtrudniejszego dzieciństwa. Skoro udało nam się przeżyć, to coś dobrego musiało nas spotkać.

No i świetnie wiemy, czego nie warto robić swoim dzieciom.

A wracając do pamiętnika Ani, córki Izy. Czym mama była tak poruszona? Tym, co przeczytała o sobie. Że jest wścibska, że ciągle kontroluje, że jest gruba, a nosi mini, że... „Po co tam zaglądałaś?” – zapytałam. „Chciałam wiedzieć, co ona przede mną ukrywa”. „No to już wiesz. Ukrywa swój normalny w tym wieku krytycyzm. Może po to, by cię nie ranić?”.

Dzieci również mają prawo do prywatności. Jeżeli chcemy lepiej poznać własne dziecko, dbajmy o jak najlepszy z nim kontakt. Nie podglądajmy, spójrzmy czasem na świat z jego perspektywy. Trudne dzieciństwo nie usprawiedliwia, lecz zobowiązuje. Przynajmniej do tego, żeby rozumieć swoje dzieci lepiej, niż nas rozumieli rodzice.