1. Zwierciadlo.pl
  2. >
  3. Psychologia
  4. >
  5. Wymyśliłam sobie ciebie

Wymyśliłam sobie ciebie

(Fot. iStock)
(Fot. iStock)
Zakochani idealizujemy partnera, a potem przeżywamy rozczarowanie. Czy tak musi być? Czy można od początku widzieć prawdziwego człowieka i uniknąć pomyłki? Co dzieje się z nami, kiedy minie faza zakochania, i jak należy wtedy postępować – zastanawia się Katarzyna Miller, psychoterapeutka.

Czasem, kiedy się rozstajemy, trudno nam powiedzieć, jaki właściwie był nasz partner. Bo zakochane stworzyłyśmy sobie jego wyidealizowany obraz. Tak daleki od oryginału, jakbyśmy wymyśliły sobie zupełnie innego człowieka niż ten żyjący obok nas. No a potem... ogromne rozczarowanie. Rozstanie albo życie obok siebie, a nie ze sobą. Co zrobić, żeby uniknąć takiego scenariusza?
Na tym właśnie polega czar zakochania, że nasz wybrany wydaje się nam rycerzem bez skazy. Wymyślamy sobie, jaki jest wspaniały, bo pierwszym etapem romantycznej miłości, podkreślam – romantycznej – zawsze jest idealizowanie! Zakładamy różowe, a nawet bardzo różowe okulary. Widzimy tylko zalety i lekceważymy wady. Czasem już samo to, że w naszym życiu singla po wielu nieudanych związkach lub bez związków zjawił się ktoś, uznajemy za niesamowite. A jeśli oboje przeżywamy ten rodzaj uniesienia, to nawzajem umacniamy się w tym, że nasze spotkanie jest cudem. Wynajdujemy wszystko, co w nas jest podobne. Oboje lubimy narty i czereśnie! Byliśmy w dzieciństwie chorzy na świnkę! Znajdujemy także dowody na to, że kieruje nami przeznaczenie, a nasza miłość ma jakiś wielki cel. Gdyby tego całego oczarowania i czarowania nie było, to byśmy się w ogóle ze sobą nie splątali...

Musimy odlecieć, żeby miłość mogła się narodzić?
Oczywiście! Spotykamy wielu ludzi, jednych lubimy mniej, innych bardziej. Dostrzegamy ich wady oraz zalety. Ale nie dostajemy przy nich amoku i nie latamy na randki, zapominając o przyjaciółkach czy pracy. Zakochani tak właśnie postępują, bo są w stanie kompletnego „oszołomstwa”. Endorfiny buzują. Większość ludzi uwielbia ten stan właśnie dlatego, że rzeczywistość wydaje się piękniejsza, wszystko jest możliwe! Nic nas wtedy nie martwi, bo nic nas nie obchodzi – oprócz tej jednej, jedynej osoby, o której tak naprawdę niewiele wiemy...

I tak sobie tylko latamy?
Parę miesięcy albo i ponad rok. Dłużej nie, choć gdy para widzi się tylko od święta, to taki stan może trwać i kilka lat. Ale kiedy zamieszkają razem, to te ich zachwyty niechybnie osłabną. No bo wtedy okaże się, że on otwiera okno, bo mu gorąco, a ona je zamyka, bo wciąż jej zimno! Ona kładzie się wcześnie, a on późno. Ona lubi mieć w domu kwiaty, a on mówi: „Po co naniosłaś tyle zielska?”. Ona proponuje: „Chodźmy w niedzielę na obiad do moich rodziców...”.

A on wścieka się i mówi, że nie pójdzie, bo wystarczy, że ona wciąż tam bywa!
Trafiła do mnie taka para, która po okresie zakochania zaczęła przeżywać ogromny konflikt z powodu jej przywiązania do rodziców i jego ogromnej niechęci do jego własnych. To, że ona prawie codziennie odwiedzała matkę, zaczęło mu przeszkadzać dopiero, kiedy zostali małżeństwem. Zapytał: „Co ty tak ciągle latasz do tych swoich rodziców?”. No, ale to nie pomogło, więc zaczął się irytować i nakręcać: „Wszystko, co jest w niej głupiego, to po nich! Jak nie będzie się z nimi spotykać, to będzie taka, jak sobie wymarzyłem! Taka, jak tego chcę!”.

A nie jest tak, że po wizycie u rodziców, teściów często dochodzi do kłótni?
Oczywiście, bo rozmaite problemy emocjonalne wynieśliśmy właśnie z rodzinnego domu. Ale przecież nie wystarczy tylko do rodziców „nie latać”, by te problemy zniknęły! Mój pacjent coraz bardziej się pieklił, a że nic z tego nie wynikało, to w końcu powiedział żonie: „Albo oni, albo ja!”. Postawił ją w strasznej sytuacji! I okazał się nieprawdopodobnie apodyktyczny. Tak jak był na początku nieprzytomnie w niej zakochany, tak potem stał się nieprzytomnie na nią wściekły.

Oboje byli sobą „rozczarowani”? Pomylili się, biorąc ślub, zwiodły ich różowe okulary?
Patrząc powierzchownie, można tak sądzić. Jednak tak naprawdę stało się dokładnie to, co miało się stać... Zacznijmy od tego, że nie przez przypadek zakochujemy się w tej właśnie osobie. Psychoanalityk Carl Gustav Jung powiedziałby, że do pełni swojego rozwoju każdy człowiek potrzebuje obu aspektów płci. Kobieta pierwiastka męskiego (siły, pewności, zimna, ciemności), mężczyzna – kobiecego (delikatności, czułości, ciepła, jasności). Dlatego kobieta zakochuje się w tym mężczyźnie, w którym dostrzega to, czego jej samej brakuje do pełni kobiecości. A mężczyzna zakochuje się w kobiecie, w której dostrzega to, czego jemu brakuje do pełni męskości.

Ale to psychologiczna wersja mitu o połówkach jabłka. A dziś chcemy być całymi jabłkami, bez uzupełniania się drugim człowiekiem!
Właśnie żeby być „pełnym jabłkiem”, czasem musimy coś przepracować, zyskać te braki psychiczne, których wychowanie nam nie dało. Jung widział powód naszego zakochania właśnie w tym pragnieniu dopełnienia siebie o nasze brakujące cechy. W naszym marzeniu o pełni.

Skąd zatem rozczarowanie zamiast „uzupełnienia”? Może to jednak nie było trafione zakochanie?
Absolutnie trafione! Jej był potrzebny niezależny i silny aspekt mocy, aby uniezależnić się od rodziców. A on tej niezależności miał aż nadto! Bo jemu właśnie brakowało umiejętności serdecznego bycia w rodzinie. Ten mężczyzna nienawidził swojego ojca, a na matkę był wściekły, bo go nie broniła przed agresją ojca. I dlatego ze swoją rodziną zerwał kontakty. Był niezależny, samodzielny i silny. Wierzył, że samo niekontaktowanie się z nimi wystarczy, aby uwolnić się od dziedzictwa wyniesionego z domu, wystarczy, by być innym niż jego ojciec tyran. Dlatego od żony także oczekiwał zerwania z rodziną. I ona się w nim zakochała, bo potrzebowała właśnie więcej niezależności od rodziny. Ale dokonanej nie pod przymusem, dlatego nadal do nich chodziła, a jej małżeństwo zawisło na włosku.

Mogli dać sobie dokładnie to, czego potrzebowali, dlaczego tak się nie stało?
Idziemy w miłość po to, aby rozwiązać dylematy i problemy, które nie zostały rozwiązane w naszej rodzinie. Ale dlatego nie zostały rozwiązane, że nikt ich rozwiązać nie umiał, więc nikt nas nie nauczył, jak to zrobić. A sam fakt bycia w związku nie wystarczy. Konfrontuje z problemem, ale nie jest narzędziem do poradzenia sobie z nim. Na szczęście ta para zamiast się rozstać, trafiła do mnie, czyli do psychoterapeutki, która takie narzędzie mogła im dać.

Czyli zakochujemy się „z sensem”, a czujemy się rozczarowani, bo to z własnym problemem nie jesteśmy w stanie sobie poradzić?
Tak, problemem podstawowym jest brak miłości. Temu mężczyźnie brakowało tego, żeby jego matka stanęła w jego obronie, nie pozwoliła ojcu go bić, obrażać, poniewierać nim. Pragnął, żeby wściekłość męża była dla niej mniej ważna niż dobro syna. Ale matka tego nie zrobiła, nie pokazała mu, że jest dla niej ważny, że go kocha. A więc on wymagał tego od swojej żony, żeby pokazała swojej rodzinie, że wybiera jego i tylko jego.

Chciał, żeby jego żona zrobiła to, czego nie zrobiła matka, bo wtedy poczułby się kochany?
Chciał od żony dostać to, czego nie dostał od matki. Pomogłam mu dostrzec, że jego wściekłość na żonę bierze się z wściekłości na własnych rodziców. Powoli, powoli zaczął to do siebie dopuszczać... Dostrzegł też, że z powodu swojego nieprzerobionego dziedzictwa stał się apodyktyczny i zimny jak jego ojciec. Przeraził się, że gdyby pojawiły się dzieci, mógłby być ojcem takim, jakim był jego ojciec...

A co dzięki terapii zrobiła jego żona?
To, czego pragnęła, czyli uniezależniła się od rodziców, stanęła na własnych nogach. Zdała sobie sprawę, że nie jest już córeczką, ale partnerką. To była praca dla niej: mniej z rodziną, a więcej z nim.

Kobiety w Polsce często mimo ślubu dalej latają do mamuś... A mąż? Ma być, ale kobieta nadal jest dzieckiem swojej rodziny. Dlatego kiedy mówi: „Chodź ze mną do moich rodziców”, mężczyzna mówi: „nie”. Bo tych rodziców jest za dużo.

Mamusie przychodzą do domów córek i wprowadzają swoje porządki: „To nie powinno być tak poukładane. To powinno być na wierzchu, a to w szufladzie. Przecież kupiłam wam komplet garnków, dlaczego go nie używacie?”. A wtedy córka, która już nie jest córeczką mamuni, ale dorosłą kobietą, może powiedzieć: „Nie będę nic zmieniać, to nasz dom, a garnki kupiliśmy inne”.

Trudno tak mamie czy teściowej powiedzieć....
A trzeba! „Dziękujemy bardzo za garnki, ale używamy tych, które sami kupiliśmy”. Tej kobiecie udało się przeciąć pępowinę, a temu mężczyźnie udało się przestać być despotą i uznać, że można mieć serdeczne kontakty z rodzicami.

Dzięki temu oboje wnieśli w tę miłość to, czego potrzebowali. Każde z nich trochę swojego oddało i zgodziło się wziąć trochę tego, co miał partner.

W miłości właśnie o to chodzi?
Zawsze. I warto to zrobić, bo po to na siebie natrafiamy. Właśnie to jest nam potrzebne do rozwoju. Tyle tylko, że nie mamy do tego narzędzi. Tak jak ta para.

Miłość nie jest więc ślepa! Tylko czasem potrzebne są narzędzia, żebyśmy mogli rozwinąć się jako ludzie i nauczyć się kochać?
Miłości brakuje prawie wszystkim. Ale też słowo „miłość” jest koszykiem, do którego wrzucamy wszystkie nasze niezaspokojone potrzeby i uczucia. A czego tak naprawdę nam brakuje? Potrzebujemy, żeby najpierw rodzice, a potem partner czy partnerka, nas widzieli. Nas, a nie swoje oczekiwania wobec nas. To jedna z najważniejszych rzeczy w miłości: żeby ktoś mnie widział, żeby mnie słyszał, żeby wiedział, co jest dla mnie ważne, i rozumiał, dlaczego pewne rzeczy zrobię, a innych nie zrobię nigdy. Nie dostajemy tej uważności i akceptacji w domu, jeśli rodzice wychowywali nas tak, żebyśmy byli tacy, jak oni sobie tego życzą. No i potem mamy mężczyznę, który mówi: „Wiesz, chciałbym, żebyśmy siebie traktowali bardzo uważnie, z szacunkiem i z wyjątkowością”. Tyle tylko, że on chce, żeby to ona tak traktowała jego. On jej już nie. Podobnie kobieta oczekuje  od mężczyzny, aby był wrażliwy na jej potrzeby i emocje, ale ona na niego już nie musi!

Chcemy tylko brać, a nie dawać?
Nie umiemy inaczej. Brakuje nam dobrego wzoru uważności na drugiego człowieka, jeśli jako dzieci żyliśmy w domu, gdzie było mniej niż więcej: zrozumienia, ciepła, serdeczności i praw. I odwrotnie: potrafimy widzieć i rozumieć drugiego człowieka takim, jakim rzeczywiście jest, jeśli sami dostaliśmy uważność i czułość. To jest ten dobry wzór. To też narzędzie, którego może nam brakować. Jeśli je mamy, po prostu czujemy, czy z tym mężczyzną będzie nam dobrze, bo to człowiek zrównoważony, odpowiedzialny, jak coś powie, to zrobi. Jak nie chce czegoś, to też powie wprost. Miło mówi o kobietach, fajnie traktuje swoją matkę! Dogaduje się z ojcem! Nie patrzymy na to z listą w ręku, ale po prostu wiemy, że możemy z nim być, bo będzie dobrym partnerem i dobrym ojcem dla naszych dzieci.

Taka lista to fajna rzecz! Zwraca uwagę na to, co szczególnie ważne, a co mogłybyśmy zlekceważyć, jak na przykład relacje łączące naszego ukochanego z jego matką.
Tak, ale żeby z takiej listy skorzystać, to znów: trzeba umieć rozpoznać, czy ta relacja jest dobra, czy zła. A to znaczy, że trzeba było doświadczyć dobrej relacji z własną matką, a więc mieć wzór do porównania. Taki wzór to jedno z tych narzędzi, których nam brakuje. Bez nich nie umiemy rozeznać, co jakie jest i czego tak naprawdę potrzebujemy. Dlatego tworzymy masę zmyśleń, marzeń, iluzji o tym, jaki jest ten, kogo chcemy kochać, czym jest miłość, no i czego od niej potrzebujemy. Marzenia nie wynikają z doświadczenia czy z wiedzy. Są odtrutką na brak miłości, brak dobrych doświadczeń i dobrych wzorów.

Im mniej uważności, akceptacji, czyli miłości, dostaliśmy, tym więcej w dorosłym życiu tworzymy iluzji, fantazji i idealizacji?
Iluzje powstają np. tak: mama i tata się kłócą, krzyczą na siebie, w powietrzu wisi groza. Dziecko cierpi, boi się, że dom się rozpadnie, czuje niebezpieczeństwo i często, żeby osłabić siłę tych uczuć, zaczyna uprawiać magiczne myślenie: „W moim domu nigdy tak nie będzie, ja będę rozumiała moje dzieci i mojego męża, będzie bezpiecznie”. Jeśli rodzice nie pogodzą się mądrze, nie wytłumaczą córce całej sytuacji, tylko, jak to zwykle bywa, wrócą do codzienności, to dziecko nie nauczy się, jak dobrze kończyć konflikty. No i kiedy spotyka „miłość” i dostaje od partnera zachwyt, uwagę i troskę, to ten niby-dorosły, ale wewnątrz ciągle dziecko, cieszy się, że jego marzenia właśnie się spełniają. Ale przy pierwszym konflikcie czy różnicy oczekiwań popada w ten znany z domu rodzinnego stan: lęk, napięcie i ogromne rozczarowanie, bo przecież miało być zupełnie inaczej. I nawet już było! I wtedy ma pretensje do partnera: „Ty mnie nie kochasz”.

Oskarża partnera, bo sam nie ma narzędzi do poradzenia sobie z konfliktem?
Właśnie. Te narzędzia, które są nam potrzebne, to nauka rozwiązywania konfliktów, nazywania emocji, posługiwania się nimi, komunikowania się. Jeśli tego nie umiemy, uciekamy w magiczne myślenie, w marzenia, w idealizacje. A wymarzyć możemy wszystko! „Idealne” uczucia, sytuacje, dobra materialne... Wszystko po to, żeby zagłuszyć to wewnętrzne napięcie i zagrożenie. No np.: chcemy ślubu na wyspie i chcemy jeszcze tę wyspę dostać w prezencie! Tak miała jedna z aktorek i my też tak chcemy, bo to cudowny dowód miłości! No i rozczarowanie mamy jak w banku, nawet gdyby jakiś milioner nam to dał! Bo wcale nie chodzi o ślub i wyspę, tylko o to, żeby ten drugi człowiek nas widział, poznał i zaakceptował razem z naszymi wariactwami. Aby trochę ustąpił ze swojego, a ja ze swojego, i żeby w ten sposób powstała trzecia jakość, czyli „my”.

Życie od A do Z Katarzyna Miller; Dariusz Janiszewski Zobacz ofertę promocyjną
  • Polecane
  • Popularne
  • Najnowsze
  1. Psychologia

Style przywiązania - jak związek z matką wpływa na późniejsze relacje?

Od chwili narodzin uczymy dziecko niezależności, a ono uczy nas... zależności (fot. iStock)
Od chwili narodzin uczymy dziecko niezależności, a ono uczy nas... zależności (fot. iStock)
Wiele problemów w naszych bliskich związkach ma swoje źródło we wczesnych relacjach z rodzicami. Ale to nie znaczy, że oni są wszystkiemu winni. Ich przecież też wychowywali rodzice, którzy powielali błędy swoich rodziców.

Wiele problemów w naszych bliskich związkach ma swoje źródło we wczesnych relacjach z rodzicami. Ale to nie znaczy, że oni są wszystkiemu winni. Ich przecież też wychowywali rodzice, którzy powielali błędy swoich rodziców. Jakie wyróżniamy style przywiązania i jaki mają one wpływ na naszą relację z partnerem?

Ewa, lat 34, mama sześcioletniej Marty. Pewnego dnia, po awanturze z mężem, widzi w sobie swoją matkę. Silną, dominującą, wiecznie zagniewaną. Przypominają jej się kłótnie matki z ojcem, gdy była dziewczynką. Chowała się wtedy pod stołem i zatykała sobie uszy. W Martusi widzi małą Ewę – zalęknioną, ale też rozhisteryzowaną, roszczeniową. Odkrywa jeden ze stylów przywiązania u dzieci. Szuka ratunku u terapeuty. Terapia nie ocala wprawdzie małżeństwa, ale pomaga na nowo budować relacje z córką.

Część wspólna zbioru

Nie każdy z nas ma szczęście zobaczyć jak na dłoni siebie w swoim dziecku. To dlatego większość psychoterapeutów proponuje rozpoczęcie terapii od spojrzenia w siebie, choć to, co tam zobaczymy, bywa często skutkiem relacji z naszymi rodzicami. Nie znaczy to, że oni są wszystkiemu winni. Ich przecież też wychowywali rodzice, którzy popełniali błędy.

Często dopiero własne dzieci pokazują, jacy naprawdę jesteśmy. Uświadamiają nam style przywiązania z przeszłości. Są lustrem, w którym możemy się przejrzeć. Marta, córka Ewy, z byle powodu wpadała w histerię. Swoim zachowaniem pokazywała jednak nie to, „jak paskudny ma charakter” (cytat z ojca), ale to, co fundowali jej rodzice.

Dzieci są czymś w rodzaju wspólnego zbioru pomiędzy ojcem a matką, czyli są tym, co daję na rzecz związku ja i co ofiarowuje mój partner. Z czasem granice tej „części wspólnej” powiększają się o wszystko, co wnosi dorastające dziecko. Przez pierwsze lata życia jest ono jednak swoistą walizką, którą rodzice – często nieświadomie – zapełniają. Są pierwszymi osobami, z jakimi dziecko wchodzi w doświadczenie bliskich związków. Według Johna Bowlby’ego, brytyjskiego lekarza i psychoanalityka, od przebiegu relacji dziecka ze znaczącymi dla niego osobami we wczesnym okresie życia zależy jego funkcjonowanie psychiczne i społeczne w przyszłości. Style przywiązania u dzieci mają niebagatelne znaczenie.

Psycholog rozwojowy Mary Ainsworth przeprowadziła badania, które miały odpowiedzieć na pytanie, jak emocje matki wpływają na relacje z dzieckiem. Badania polegały na tym, że sprawdzano reakcję dziecka, gdy matka znikała z jego pola widzenia. Na tej podstawie określono trzy tak zwane style przywiązania u dzieci.

Mamo, zaopiekuj się mną, czyli style przywiązania u dziecka a późniejsze relacje z partnerem

Pierwszy, oparty na poczuciu bezpieczeństwa, prezentuje około dwóch trzecich dzieci. Co je wyróżnia? To, że ufają matce, czują się przy niej bezpiecznie, wierzą, że jest dostępna, wrażliwa i gotowa do wsparcia i opieki. Taka relacja buduje w małym człowieku poczucie własnej wartości oraz przekonanie, że ma prawo do miłości. A to z kolei sprawia, że chce on potem poznawać świat z dużą dozą pewności siebie, jest ciekawy nowych zjawisk i angażuje się w relacje społeczne. Dzieci prezentujące bezpieczny styl przywiązania jako osoby dorosłe potrafią tworzyć trwałe, zdrowe relacje. Umieją wspierać innych, ale też zwracać się o pomoc. Nie sprawia im trudności bycie zależnym od innych, potrafią również stawiać wyraźne granice. Po latach opisywali swoich rodziców jako troskliwych, uczuciowych, sprawiedliwych.

Badania Ainsworth pokazują, że około 20 procent dzieci przejawia inny styl przywiązania – lękowo-ambiwalentny. Aż tyle nie ma pewności, czy dostanie pomoc i pocieszenie! I dlatego stale upewniają się, czy aby mama jest blisko. Gdy próbuje się oddalić, gwałtownie protestują. A po jej powrocie z jednej strony się cieszą, a z drugiej – demonstrują gniew i opór. W dorosłości zamartwiają się o to, czy są naprawdę kochani i czy nie kochają za bardzo. Mogą stać się chorobliwie zazdrośni i czuć się niedoceniani przez partnera i inne ważne osoby, na przykład współpracowników. Badani o takim stylu przywiązania opisywali swoich rodziców jako agresywnych, kontrolujących.

Kolejne 20 procent dzieci cechuje unikający styl przywiązania. Takie dzieci mają poczucie odrzucenia przez matkę. A nabierają go dlatego, że są karane za próby nawiązania z nią bliskiego kontaktu fizycznego. Jako dorośli czują się skrępowani bliskością innych ludzi, stają się w ich obecności nerwowi, unikają intymności, nie ufają partnerowi. Wikłają się w przelotne związki seksualne i nadmiernie koncentrują, na przykład na pracy zawodowej. Wspominali rodziców jako wymagających, krytycznych i pozbawionych troskliwości.

Zamiana ról

Badania pokazują, że u 70 procent dorosłych (21-latków) styl nawiązywania relacji z partnerem jest taki sam jak styl przywiązania u dzieci do matki w wieku 12 miesięcy.

John Bradshaw, amerykański psycholog (ten, który ukuł termin „wewnętrzne dziecko”), twierdzi, że błędne koło powielania tego schematu da się przerwać. Zacząć trzeba od powrotu do swojego dzieciństwa, od obejrzenia go jak na zwolnionym filmie, przeanalizowania wspomnień i faktów. Dobrze jest przeprowadzić coś w rodzaju wywiadu ze sobą. Czy czuliśmy się wystraszeni, gdy mama znikała? Czy mieliśmy żal do rodziców, że wyjechali? Kto się nami opiekował, przytulał? Byliśmy chwaleni czy tylko karani?

Ewa przeprowadziła ze sobą taki wywiad. I co się okazało? Że panicznie bała się rozłąki z mamą, ponieważ ta postraszyła ją kiedyś (gdy była niegrzeczna): „Wyjdę z domu i więcej nie wrócę”. Odtąd lęk towarzyszył jej zawsze, gdy traciła matkę z oczu. Potem panicznie bała się zdrady i odejścia męża.

Ale aby przerwać przymus powielania schematu, nie można poprzestać tylko na uświadomieniu sobie tego, co jako dzieci przeżyliśmy. Trzeba też spróbować zrozumieć rodziców, spojrzeć na swoje dzieciństwo ich oczami. Żyli przecież w innych czasach, borykali się z różnymi trudnościami, nie mieli takiego dostępu do wiedzy na temat wychowania, jaki teraz mamy. A my chcieliśmy widzieć w nich bogów, którzy są w stanie wszystko dać i wszystko wiedzieć.

Gdy więc stajemy się dorosłymi, podziękujmy rodzicom za to, że kochali nas tak, jak potrafili, nie obarczajmy winą, tylko wybaczmy im i weźmy swoje życie w swoje ręce. Teraz to my jesteśmy rodzicami. Pamiętajmy: od chwili narodzin uczymy dziecko niezależności, a ono uczy nas... zależności. To taka naturalna wymiana – ono pobiera od nas lekcje stawania się autonomiczną osobą, a w zamian daje nam lekcje stawania się odpowiedzialnymi za drugiego człowieka.

Co się dzieje, gdy powstaje zbyt duża zależność rodzica z jednej strony i zbyt duża niezależność dziecka z drugiej? Ilustruje to taka oto sytuacja: Mama z dzieckiem przechodzą obok stoiska z zabawkami. Synek domaga się samochodu. Mama tłumaczy, że nie kupi mu autka. Synek krzyczy, rzuca się na podłogę. Mama czerwona ze wstydu, dla świętego spokoju, kupuje samochód i wściekła wyciąga malca ze sklepu.

Prawdziwy dialog

W tej próbie sił wygrywa dziecko, ale czy na pewno? Widząc poirytowaną matkę, zastanawia się: „Niby wygrałem, ale dlaczego mama jest taka zła?”. Satysfakcję z postawienia na swoim mącą synkowi wątpliwości, czy wobec tego mama go jeszcze kocha. Tak rodzi się brak poczucia bezpieczeństwa. Bo to poczucie budują rodzice, którzy kochają, ale stawiają granice, uczą, czego wolno, a czego nie, którzy w swoich reakcjach są przewidywalni, konsekwentni.

Ulegamy dzieciom między innymi dlatego, że nie radzimy sobie z gniewem – chcemy ukryć irytację i złość, którą one bardzo wyczuwają. A wszystko to z lęku przed ich reakcją!

Z kolei skutki zbyt małej niezależności dziecka i zbyt małej zależności rodziców ilustruje taka oto sytuacja: Synek wygląda przez okno samolotu i nagle woła: „Tato, popatrz, jaki piękny stadion!”. Na co tata: „Co ty pleciesz, tu nie ma żadnego stadionu”. „Ale ja go widzę!” – upiera się synek. Tata: „Stadionu nie ma w tym mieście”. „Widocznie lecimy nad innym” – odpiera rezolutnie chłopiec. „Nie dyskutuj ze mną!” – ucina ojciec. Po chwili kapitan samolotu informuje, że lecą nad Manchesterem. A w tym mieście stadion na pewno jest. Tata jednak udaje, że nie słyszy. Synek słyszy doskonale, ale już wie, że tata musi zawsze mieć rację.

Wszechwiedzący rodzice, którzy decydują, co jest prawdą, a co nie, sprawiają, że dziecko nie ma poczucia sprawczości, czyli nabiera przekonania, że nic od niego nie zależy. Nie ma więc ochoty, by się zmieniać, rozwijać, podążać za swoimi pragnieniami i talentami, bo po co, skoro kontrolujący rodzice i tak wiedzą lepiej. Ale w głębi duszy pozostaje złość i żal oraz głębokie poczucie niesprawiedliwości. W życiu dorosłym takie skrzętnie skrywane uczucia mogą mieć opłakane konsekwencje – jak niesamodzielność, trudności w radzeniu sobie z codziennymi problemami, zbyt duża zależność od zdania innych osób, niskie poczucie własnej wartości. Takie style przywiązania mają wpływ na relacje z partnerem.

Dziecko powinno móc wyrazić każdą swoją emocję. Być zauważone i bezwarunkowo kochane. A jednocześnie znać granice, których nie wolno przekraczać, i konsekwencje, jakie poniesie, gdy jednak nie będzie ich respektować. To wszystko daje mu poczucie równowagi i stabilności. Nawet jeśli odzywa się w nas stara płyta ze znanymi ze swojego dzieciństwa melodiami, starajmy się włączyć nową. I powtarzajmy dziecku: „kocham cię”. Bo ono zawsze potrzebuje takiego zapewnienia.

Konsultacja psychologiczna: Monika Myszka.

  1. Psychologia

Kiedy boimy się bliskości i zaangażowania?

Konflikt psychiczny, związany z bliskością, często uaktywnia się przy osobach, które są dla nas interesujące (fot. iStock)
Konflikt psychiczny, związany z bliskością, często uaktywnia się przy osobach, które są dla nas interesujące (fot. iStock)
Zobacz galerię 3 Zdjęcia
Czy wspólna codzienność może przerażać? Czy życie dzień po dniu z drugą osobą może być czymś tak trudnym, że aż niewykonalnym? Czy zaangażowania można się bać i przed nim uciekać? Na ile zjawisko singli jest wynikiem przemian społecznych i świadomych wyborów, a na ile to oznaka wzrastającej niezdolności ludzi do bycia ze sobą?

Decydująca jest tak naprawdę motywacja, dla której wybieramy życie w pojedynkę. Można żyć samemu z miejsca wyboru, ale można również dlatego, że nie potrafi się inaczej.

Co dzieje się w przypadku, kiedy mamy do czynienia z dysfunkcją emocjonalną? Osoby, które wpisują się w taką charakterystykę, doświadczają wewnętrznego zapętlenia, konfliktu sprzecznych uczuć – chcą być z kimś blisko i jednocześnie obawiają się tego. Sytuacja wejścia w pełnowymiarową relację kojarzy im się z czymś niezwykle groźnym: z utratą tożsamości, mentalnym zniknięciem, zatraceniem siebie. Związek oznacza dla nich pozbawienie kontroli, sprawczości, integralności wewnętrznej. I nie jest to jedyne zagrożenie. Lękiem napawa również możliwość odtrącenia, odrzucenia. To, że osoba, którą obdarzę uczuciem, której zaufam i którą zaproszę do swojego świata powie – nie chcę cię, nie chcę cię takiego, jakim jesteś. - Tego typu konflikt psychiczny dosyć często uaktywnia się wobec osób w jakiś sposób dla nas interesujących. Właśnie ich atrakcyjność jest czynnikiem wyzwalającym lęk. A pochodzi on z przeszłości.

Gdy zabrakło akceptacji

Ci, którzy lękiem reagują na potencjalną bliskość, prawdopodobnie doświadczyli zranienia w ważnej relacji. Zwykle dotyczy to wczesnego okresu życia, kiedy kształtuje się psychika. Najczęściej chodzi o relację z rodzicem, opartą przykładowo na dominacji i nadmiernej symbiozie. W takim układzie autonomia dziecka nie jest szanowana, natomiast funkcjonuje wzorzec niezdrowej zależności, kiedy rodzic jest przekonany, że potrzeby dziecka i jego są tożsame. Wówczas niezbędny etap oddzielania się córki czy syna traktuje jako zagrożenie względem siebie, nie zauważa odrębności małego człowieka. Czym to skutkuje dla dziecka? - Ktoś taki, jako dorosły, może bać się tego, żeby zbliżyć do partnera. Będzie rządził nim lęk, że nie zdoła się obronić, tak jak kiedyś przed rodzicem.

Równie trudne są konsekwencje wybiórczej akceptacji, doświadczonej w dzieciństwie. To tak naprawdę manipulacja emocjonalna, kiedy rodzic daje siebie w ramach nagrody za spełnienie czegoś, co uważa za słuszne. Jeśli dziecko nie spełnia jego oczekiwań, wycofuje się – emocjonalnie, mentalnie czy fizycznie – w ramach kary. Nie ma tu miejsca na akceptację dziecka takiego, jakie ono jest. Później skutkuje to lękiem przed odrzuceniem, który na nowo przeżywamy w relacjach, gdzie dwie strony co jakiś czas się wycofują.

Działania „zamiast”

Jak wyglądają relacje osób, które boją się bliskości? To spotkania przelotne, okazyjne, dotyczące tylko życia zawodowego czy hobby. Zwykle oparte są na jakiejś zależności, na przykład tylko na seksie, przynależności do grupy, wspólnym biznesie. Właśnie takie pozwalają utrzymywać relację na pewnym poziomie powierzchowności, na zaangażowaniu ograniczonym jedynie do wybranej sfery, wycinka życia. Ktoś, kto funkcjonuje w taki sposób, porusza się w obrębie konwecji, dającej bezpieczne ramy. Są to zabiegi „zamiast”, pozwalające nie schodzić na taki poziom relacji, który jest zagrażający, a jednocześnie pozwalają ukryć trudność, usprawiedliwić przed samym sobą wycofanie.

Ten sposób radzenia sobie, kompensowania rzeczywistości ma bardzo wiele twarzy. Wspinamy się na skałki, podróżujemy, działamy w fundacjach, pracujemy zbyt ciężko, wchodzimy w wiele relacji i znikamy z nich. Jesteśmy osobami niosącymi pomoc, realizującymi wspólne pasje, buntującymi się, odgrywamy role, wypełniamy czas. Po co to wszystko? Po to, aby ochronić się przed pełnym napięcia stanem emocjonalnym, kiedy obawa przed zatraceniem tożsamości miesza się lękiem przed brakiem akceptacji, byciem odrzuconym.

Znikający punkt

Czy wycofywanie się z relacji jest złe? Na pewno jest to mocno rozbudowany mechanizm obronny i zastępczy, czasami jednak nie należy go zwalczać czy omijać. Człowiek może mieć potrzebę doświadczania go i stosowania, po to, aby zbudować w sobie podwaliny poczucia bycia niezależną, integralną jednostką. Zasadnicza jest tutaj świadomość własnych motywacji, samowiedza na temat: co mną kieruje.

Można nie wchodzić w relację z powodu strachu. Można również dlatego, że wszystkie znane sposoby radzenia sobie z problemami, które w nich zwykle występują, zawodzą i potrzeba tak radykalnego rozwiązania jak odejście, aby się obronić. Ten drugi przypadek to rozwój, budowanie siebie. Tego typu niedostępność, bycie świadomym „znikającym punktem” prowadzi do klarowania się wewnętrznego przekonania, że w pokonywaniu problemów nie jest się kimś bezsilnym, bezwolnym, zdanym jedynie na zewnętrzny wpływ. To wzrastające przekonanie pozwoli w przyszłości nie sięgać do ostatecznych rozwiązań polegających na unikaniu.

Paradoksalnie, zrozumienie i świadoma zgoda na to, co jest (czyli w tym momencie zgoda na dysfunkcję) pozwala na pójście dalej, transformuje, umożliwia funkcjonowanie w bardziej zaawansowanych formach współzależności. Podążanie w takim kierunku stopniowo przewartościowuje stan bliskości z zagrożenia w doświadczenie wzbogacające. Relacja coraz bardziej staje się okazją do zaspokojenia ciekawości drugim człowiekiem, odbierania go w rzeczywistym wymiarze, czucia się z kimś dobrze, dzielenia chwilą, codziennym życiem, byciem obok, wzajemnej wymiany. Kolejne dni kojarzą się z więzią, a nie z uwięzieniem.

Jarosław Józefowicz, psycholog, psychoterapeuta, seksuolog. Prowadzi terapie indywidualne, par i małżeństw, pracuje z dziećmi, rodzinami, grupami, organizacjami. Prowadzi treningi psychologiczne, grupy i warsztaty, zajęcia rozwojowe. 

  1. Psychologia

Co zrobić, żeby polityka i religia nie zniszczyły naszego związku?

Społeczeństwo nigdy nie było tak spolaryzowane jak obecnie. A spory dotyczące polityki i religii przenikają też do naszych związków. (Fot. iStock)
Społeczeństwo nigdy nie było tak spolaryzowane jak obecnie. A spory dotyczące polityki i religii przenikają też do naszych związków. (Fot. iStock)
Socjologowie alarmują, że społeczeństwo nigdy nie było tak spolaryzowane jak obecnie. A spory dotyczące polityki i religii przenikają też do naszych związków. Zdaniem dr Bartosza Zalewskiego z Uniwersytetu SWPS nie chodzi jednak o różnice poglądów, a wartości. Na czym powinniśmy się więc skupiać, poza ogólnie rozumianą miłością, by związek przetrwał?

Zapytam wprost: co trzyma ludzi przy sobie, gdy nagle okazuje się, że partnerzy zaczynają się bardzo różnić poglądami?
Pyta pani o poglądy, a tak naprawdę pyta pani, co spaja związek, gdy partnerzy mają odrębne wartości.

Zgadza się.
Mówiąc bardzo wprost, ludzi łączy chemia seksualna i wartości. Nie podobny temperament, nie cechy charakteru, hobby albo ulubiony sposób spędzania wolnego czasu, ale wartości wyrażane na przykład tym, jak wychowują dzieci. Gdy na randce okazuje się, że dwie strony mają zupełnie inne wartości, to zwykle nie stworzą razem związku. Zwykle, bo są osoby, dla których polityka i religia bywają mało istotne, które twierdzą, że owszem, ludzie się kłócą o politykę, ale nie o to chodzi w życiu. Dlatego nie wykluczam, że możliwy jest związek pary, dla której wspólne wartości nie wyrażają się przez politykę czy religię, ale przez coś innego. Oni mówią, że polityka jest dla nich nieważna. Pewnie gdyby weszła im do domu, to zmieniliby zdanie, ale niektórym nigdy nie wchodzi. Choć dziś na terapiach rzeczywiście jest więcej tzw. małżeństw politycznych, czyli ludzi, którzy się intensywnie kłócą o sprawy polityczne czy religijne. Ale z punktu widzenia terapeuty to jest temat, a nie powód; wcześniej tematem, poprzez który wyrażały się ich trudności, byli na przykład rodzice jednej czy drugiej strony, a teraz jest to polityka albo religia.

A co, gdy nagle okazuje się, że u naszego partnera czy partnerki te wartości ewoluowały i teraz mamy inne zdanie w sprawie aborcji albo nauczania religii w szkołach?
Nic nie można z tym zrobić. Bo to nie są poglądy wynikające z racjonalnej dedukcji, tylko z emocji. Jeśli komuś zmieniają się poglądy, to zastanawiałbym się, dlaczego do tego doszło, bo po prostu ludziom wartości nagle się nie zmieniają. Zakładałbym, że coś musiało się wydarzyć albo coś przelało czarę. Myślę, że byłby to raczej efekt nasilenia czegoś... Może lęku albo gniewu?

Poproszę o przykład.
Przysłowiowy pan Kowalski najpierw nie miał wyraźnego stosunku do aborcji, ale nie był jej jakoś przychylny. I teraz deklaruje, że jest zdecydowanie przeciwko aborcji. Być może niewyostrzona część jego światopoglądu zaczęła się właśnie wyostrzać albo poczuł, że już nie musi się bać mówić o swoim stanowisku otwarcie. Może się zdarzyć, że ktoś nagle z popierającego równość płci zmienił się w dyskryminującego szowinistę. To rzadka sytuacja, dlatego najpierw musi dojść do jakiejś zmiany na poziomie emocjonalnym, a potem dopiero na poziomie wartości.

I co wówczas spaja takie pary? Partnerka musi być w szoku, gdy nagle widzi, że mieszka w domu z szowinistą.
Po pierwsze, mogą zauważać proces wyostrzania się poglądów i o tym dyskutować, ale nie sądzę, żeby taka racjonalna dyskusja mogła coś zmienić w jednej albo drugiej osobie. Za to pary mogą dojść do wniosku, że choć ich poglądy wyostrzają się w stronę przeciwnych biegunów, to inne wartości pozostają wspólne. Jeśli zmieniły się wszystkie wartości, to taki związek nie ma szans, ale zwykle obserwujemy zmianę jednej grupy wartości. I wtedy pary mogą podejść do tego tak: „Jestem bardziej konserwatywny, ale wiem, że żona by mnie z domu wyrzuciła, więc jej tych poglądów nie prezentuję”. Natomiast sytuacja polityczna może zachęcać do mówienia otwarcie i wtedy dochodzi do awantur, po których jedna strona się wycofuje. Wreszcie zastanawiają się, czy ich zmiana wartości to powód do rozwodu. Zapewniam panią, że jest nim dla niewielu par. I jeszcze jedna kwestia.

Jaka?
Jeśli ludzie mają bogate życie emocjonalne i seksualne, lubią wspólne przyjemności, jak seks, dobre jedzenie, spędzanie ze sobą czasu, swoje poczucie humoru i łączy ich wiele sensualnych doświadczeń – to wtedy mogą kłócić się o politykę, ale nie zagraża to ich związkowi, choć poziom satysfakcji z bycia razem może spaść. Jeśli ich poglądy są wyostrzone, bo sprowokowane aktualną sytuacją społeczną i polityczną, to mogą się kłócić, ale wiedzą, że mają inne swoje światy i tak naprawdę marzą, żeby to się uspokoiło. Bo trzeba pamiętać, że choć osoby o bardzo zdecydowanych poglądach tworzą związek z osobami o bardzo zdecydowanych poglądach, to nie znaczy, że ktoś z prawicy stworzy związek z osobą z lewicy. Raczej mówimy o związkach osób o poglądach umiarkowanych, ale wyostrzonych sytuacją polityczną, która prowokuje spór.

Znam pary o skrajnie różnych poglądach, które po prostu o tym nie rozmawiają.
Nierozmawianie o poglądach to kwestia techniki i decyzji. Tu warto zapytać, czy te różnice dotyczą tylko poglądów politycznych bądź religijnych, czy też spraw, które są centrum życia, na przykład wychowania dzieci. Bo jeśli w tych tematach są zgodni, to znaczy, że mają spójne wartości. A to kluczowe.

Jakie to mogą być kwestie oprócz wychowania dzieci?
Na przykład czy lubimy oszczędzać pieniądze na wspólne cele, czy wydawać je na „niszczący nasze życie” konsumpcjonizm? Czy wolimy siedzieć przed telewizorem i jeść czipsy, czy aktywnie spędzać czas i uprawiać sport, bo zdrowie jest dla nas ważne? Czy kobieta ma prawo poświęcić się karierze zawodowej? Podejrzewam, że te pary w tych sprawach są zgodne. A jeśli chodzi o poglądy niedotykające bezpośrednio ich życia, to klasyczna para się w nich różni. Pary, które mają odmienny światopogląd, często mówią, że są takie cechy charakteru żony czy męża, które lubią – że mąż czy żona w domu są fajni, zabawni, czuli. Natomiast w pracy zamieniają się w wojującą feministkę albo zarozumiałego konserwatystę, tyle że na szczęście obie strony tego nie widzą.

Ale to jest do pogodzenia? Czasy sprzyjają wyostrzaniu różnic i często przesłaniają te pozytywne cechy.
Pewnie są pary, którym te różnice coraz bardziej utrudniają funkcjonowanie. Ale jeśli na przykład mają trzynastolatka, który siedzi w domu i cierpi z powodu braku kontaktu z rówieśnikami, to oczywiście mogą się kłócić, czy to efekt polityki rządu, ale tym, na czym się skupią, będzie ratowanie tego dzieciaka.

A co z wartościami, jeśli mąż chce, żeby cała rodzina wzięła szczepionkę przeciw COVID-19, a żona jest przeciwna? To istotny konflikt wartości, dotyczy kwestii życia i śmierci.
Taki związek rzeczywiście nie tyle ma małe szanse przetrwania, co duży potencjał ranienia się. Bo to przecież nie jest kwestia: szczepić się czy nie? Raczej moment, kiedy z parą zaczynamy pracować na sesjach, jeśliby to była para, która chodzi na terapię. Bo gdy podczas takiej rozmowy słyszę, które z małżonków bardziej chce „zabić dzieci”, to przecież na kilometr widać, że to w ogóle nie chodzi o szczepionki.

Jak to?
Kwestia polityczna jest tu podbudowana trudami związanymi z tym, jak bardzo każda z tych osób jest obciążona. I wtedy bym się zastanawiał nad tym, jak te osoby umieją radzić sobie ze stresem, jak regulują emocje, czy cierpią na np. zaburzenia emocji lub osobowości. Do tego dochodzi aktualna sytuacja w rodzinie: ktoś stracił pracę, ktoś jest chory, a rzeczywistość pandemiczna przecież wyzwala także różne fobie. W związku z tym ludzie muszą znosić dużo więcej stresu i mają różne trudności w radzeniu sobie z obciążeniami emocjonalnymi. W rzeczywistości problem nie sprowadza się do szczepionek, ale do tego, jak bardzo ktoś jest przerażony światem, bo nasza reakcja wiąże się z ogólnym myśleniem o świecie, czyli czy to jest miejsce bezpieczne, czy przerażające.

Znajoma seksuolożka powiedziała mi ostatnio, że COVID-19 obnażył związki. Odsłonił pustkę niektórych, a te, które miały się dobrze przed pandemią i potrafiły sobie radzić, nadal sobie radzą.
Zgadzam się, że zamknięci w domach i pozbawieni możliwości choćby chwilowej ucieczki dużo więcej zobaczyliśmy w partnerach i partnerkach. Istnieje zjawisko tzw. współobecności bliskich przy obecności wirtualnej innych osób, takich jak współpracownicy, szefowie i podwładni czy klienci w pracy.  Dowiadujemy się o sobie więcej, na przykład jak druga osoba pracuje, czy markuje różne rzeczy. Nie ma od tego ucieczki. Poza tym partnerzy w związku mogą mieć różną regulację emocji: jedna osoba w stresie przywiera do drugiej, a ta druga właśnie potrzebuje osobności. Kiedyś się uzupełniali, a teraz te sprzeczne potrzeby się nasilają.

Ale czy to nie wpływa na tę sferę seksualną, która była czymś ważnym, stabilnym?
Badania prof. Zbigniewa Izdebskiego pt. „Seksualność w XXI wieku” pokazują wyraźnie, że większość par jest zadowolona zarówno ze swojego związku, jak i z seksu. Z kolei inne badania pokazały, że z napięciem radzi sobie źle około 30 proc. osób w społeczeństwie, a bardzo źle około 10 proc. U tych, co sobie dobrze radzą, napięcie nie wpływa na związek, bo mają wspólne wartości, czyli znowu bardzo wprost: on będzie z nią chodził na marsze kobiet i jednocześnie w domu będą mieli dobry seks. Z kolei w sytuacjach, gdy partnerka jest poruszona tymi marszami, a partner mówi, że nie wie, o co jej chodzi, to mnie jako psychologa interesuje dynamika związku. Ciekawi mnie, co się stało. Czy mężczyzna obawia się, że jego partnerka zwariowała i się zradykalizowała, i dlatego on też się radykalizuje, tylko w drugą stronę; czy o to, że ona jest wściekła z powodu sytuacji politycznej i przesuwa wściekłość na wszystkich mężczyzn, w tym też na partnera? Szukałbym czynników pośrednich. Para, która miała bogate życie seksualne, musi się mocno postarać, żeby to życie zanikło.

Dlaczego?
Bo będzie im tego brakowało. To był sposób na wzajemne uspokajanie się i na bliskość, więc, widząc, że ich zachowanie i kłótnie wpływają na seks, taka para  szybko by się znowu tą sferą zajęła. Jasne, gdy rośnie napięcie i wokół pełno niepokoju, bo jedno straciło pracę, nie wiadomo, co dalej z pandemią, rodzice w szpitalu i trzeba zająć się dziećmi – to intensywność życia seksualnego spada. Poza tym lęki wyłączają pragnienia seksualne. Często też czynią z dorosłych ludzi tak jakby dzieci i pojawiają się roszczenia wobec partnera. Wtedy poglądy się radykalizują, ale to powodowane jest rozpaczliwą próbą odzyskania kontroli w sytuacji niepewności, co przyniesie kolejny dzień.

Wydaje się, że najlepiej byłoby to wyjaśnić podczas rozmowy. Ale niełatwo nam komunikować swoje lęki i potrzeby.
My jako psycholodzy chcielibyśmy oczywiście, żeby ludzie częściej ze sobą rozmawiali, choć ważna jest nie tylko rozmowa, ale też wyobrażenie sobie, co czuje, co myśli inna osoba. Od 15 lat w terapii duży sukces święci mentalizacja. To taki konstrukt, który oznacza umiejętność rozumienia siebie i innych, dokładnie jak empatia, ale dochodzi do tego element myślowy. Czyli zastanawiam się, co się dzieje w drugiej osobie, jaka jest jej motywacja do działania. Ludziom jest  trudno, gdy nie wiedzą, co się dzieje. Kolejna rzecz to podejmowanie czynności naprawczych. Przecież na co dzień uszkadzamy swoje związki na różne sposoby, robimy krzywdę swoim bliskim, czasem nieświadomie, a czasem – jak mówi znajoma psychoterapeutka – wiemy, gdzie nacisnąć, żeby kogoś szlag trafił. Natomiast ważne jest, żebyśmy potrafili te szkody naprawić, bo mamy całe systemy  i sposoby naprawiania. Poza rozmową gesty niewerbalne, jak kwiaty, kolacja przy świecach, prezent. To wszystko nie zadziała jednak w przypadku par, które psychologia opisuje jako koluzyjne. Dotyczy to tylko jednego procenta, ale występuje. Koluzja polega na tym, że każdy z partnerów umieszcza w drugiej osobie tę część siebie, o której nie wie, że ją ma, a której bardzo nie lubi. Na przykład ktoś uważa siebie za chodzące dobro, nie ma w sobie za grosz złości, ale kiedy patrzy na partnerkę, to widzi sadyzm i agresję w jej oczach. Oczywiście swoim zachowaniem sam te reakcje wywołuje. To są pary o sprzecznych poglądach i wartościach, które nieustannie się kłócą i zwalczają, a jednocześnie nie potrafią się rozstać.

Dr Bartosz Zalewski, psycholog, psychoterapeuta. Adiunkt w Katedrze Psychologii Różnic Indywidualnych, Diagnozy i Psychometrii USWPS. Pracuje w Ośrodku Terapeutyczno-Szkoleniowym Kontrakt w Warszawie.

  1. Seks

Każda miłość jest pierwsza. Nie raczmy partnera "eks" historiami

Nasze szczere wyznania i wspomnienia, szczególnie w sferze seksu, mogą w relacjach intymnych więcej zniszczyć niż poprawić. (fot. iStock)
Nasze szczere wyznania i wspomnienia, szczególnie w sferze seksu, mogą w relacjach intymnych więcej zniszczyć niż poprawić. (fot. iStock)
Zobacz galerię 4 Zdjęcia
Dawno, dawno temu miałam kochanka jak z bajki… STOP! Historia twoich erotycznych przygód, nawet jeśli bardzo zajmująca, niech zginie w mrokach zapomnienia!

Seksuologowie podkreślają: w sypialni obowiązuje szczerość. Mówmy o swoich potrzebach i oczekiwaniach. O tym, co tu i teraz! Bez udawania orgazmów. Owszem – mówmy, ale nie wszystko i niekoniecznie wprost.

Poniżej zakazane komunikaty, czyli takie, które raczej zrujnują związek, niż poprawią zytuację w sypialni:

Nie jesteś pierwszy, kochanie…

Gabrysia postanowiła być z Pawłem szczera. – To miłość mojego życia. Długo na niego czekałam. Z nim chcę się związać na dobre i na złe – wyznaje. – Ale skoro mamy być razem, musi wiedzieć o mnie wszystko. Nie chcę ukrywać przed partnerem czegoś, co jest kawałkiem mnie.

Częścią procesu zbliżania się do siebie była opowieść Gabrysi o seksualnej przeszłości, dość bogatej. Spotkała Pawła w wieku 34 lat, a dziewictwo straciła jako 17-latka. Przez lata „pomiędzy” zbierała doświadczenia. W sumie miała 14 kochanków. Początkowo chciała przyznać się do 10, ale jak szczerość, to szczerość: dumna ze swej otwartości wyznała Pawłowi wszystko. Niestety, efekty ją zaskoczyły: Paweł zaczął się zachowywać z dziwnym dystansem. Wkrótce przestał z nią sypiać. A niedługo potem odszedł.

Małgorzata Zaryczna-Pogorzelska, seksuolożka, psycholożka i terapeutka, uważa, że nadmierna prawdomówność w tym temacie to jeden z najczęstszych błędów kobiet. – Statystyczny mężczyzna jest wzrokowcem – tłumaczy. – I kiedy słyszy takie opowieści, jego mózg zaczyna wytwarzać wokół nich obrazy, nawet jeśli on sam tego nie chce. Nie chodzi o to, że poświęca czas na fantazjowanie na ten temat, to proces automatyczny. Im więcej szczegółów poda partnerka, tym więcej będzie mieć materiału i stworzy bardziej drobiazgowy obraz. Każdy detal przekłada się na pobudzoną wyobraźnię.

Efekt? Złość na partnerkę, często nieuświadomiona. Odraza. Obawa partnera, że w porównaniu z poprzednikami wypada gorzej. Lęk, że nie potrafi zaspokoić swojej kobiety. Biorąc pod uwagę, że aż 83 proc. mężczyzn za synonim męskości uważa własną sprawność seksualną (według raportu firmy On Board PR Ecco Network na temat zdrowia seksualnego Polaków, 2012 r.), facet, który boi się, że nie sprosta roli kochanka, raczej nie będzie szczęśliwym partnerem. Badania potwierdzają też negatywny wpływ szczerości na życie seksualne. Wspomniany raport głosi, że aż 74 proc. respondentów uważa, że zwierzenia partnerki na temat bogatej przeszłości seksualnej mogą negatywnie wpływać na samopoczucie mężczyzny. Na szczęście większość kobiet zdaje sobie sprawę z tego, że zbytnia wylewność nie popłaca: ponad 80 proc. respondentek podziela ten pogląd.

Ten to potrafił zakręcić!

Małgorzata Zaryczna-Pogorzelska: – Czerpanie satysfakcji ze sfery intymnej wiąże się dla obu stron przede wszystkim z poczuciem bezpieczeństwa. Niekoniecznie z wielką miłością. Komfort plus pewność swojej roli są koniecznymi warunkami udanego seksu.

Brak bezpieczeństwa sprawia, że sfera erotyki zaczyna się mężczyźnie kojarzyć z lękiem. A kiedy się czegoś boimy, staramy się tego unikać. Im rzadziej się konfrontujemy z tym, czego się obawiamy, tym bardziej strach rośnie. Stąd tylko krok do poważnych problemów. I chodzi nie tylko o zaburzenia erekcji, choć te zdarzają się w takich sytuacjach nagminnie. Są też inne zagrożenia. Przekonała się o tym Julita. – Konrad wydawał mi się za mało zaangażowany w związek – przyznaje. – Chciałam więc podkręcić trochę atmosferę, wzbudzić jego zazdrość. Opowiedziałam mu, że jeszcze na studiach miałam faceta, który kochał seks i miał niesamowite pomysły. W sypialni wrzało, choć na innych polach dogadywaliśmy się nie najlepiej. Myślałam, że taka opowieść zmobilizuje Konrada i pobudzi go do wspólnego bicia rekordów.

Niestety. Konrad bynajmniej nie stał się bardziej namiętny. Przeciwnie: zaczął flirtować z innymi kobietami, wychodzić coraz częściej z domu, szukać przygód. Rozstali się.

– Chwalenie byłych kochanków to jak wysłanie obecnego w ramiona innych kobiet – ostrzega Zaryczna-Pogorzelska. – Tekst: „byli lepsi od ciebie” potrafi całkowicie i bezpowrotnie zniszczyć życie seksualne. Mężczyzna skonfrontowany z zachwytem nad innym poczuje się przede wszystkim upokorzony. Może kompensować to uczucie, uciekając w pracę, sport, bogate życie towarzyskie czy inne aktywności, które potwierdzą jego odwagę i kompetencje. Ale może też stać się opiekuńczy i pełen dżentelmenerii wobec innych kobiet. Nie wobec partnerki, bo na nią jest wściekły! Ta wściekłość, nawet nieuświadomiona, może przybierać różne formy: od upokarzania kochanki, przez niezauważanie jej i lekceważenie, aż po celowe pomijanie jej potrzeb i unikanie zbliżeń.

Obudzić się może także samcza skłonność do rywalizacji. – Może wtedy szukać przygód poza związkiem i zdobywać nowe doświadczenia – ostrzega seksuolog. Wariant zamierzony, czyli wywołanie reakcji „stanę na głowie, ale cię porządnie dopieszczę”, jest nierealny. Zdaniem Zarycznej-Pogorzelskiej, nawet jeśli trafimy na masochistę, który z opowieści o seksie z innymi będzie czerpał przyjemność erotyczną, to jego sfera emocjonalna i tak na tym ucierpi.

Czy to znaczy, że seksualna przeszłość powinna raz na zawsze pozostać tematem tabu? Owszem, powinna. – Bezpieczna wzmianka o przeszłości to komunikat w stylu „nigdy nie było mi tak dobrze, dopiero teraz czerpię prawdziwą radość z seksu” – uważa Zaryczna-Pogorzelska. – W ten sposób sugerujemy, że coś już przeżyłyśmy i w związku z tym dysponujemy materiałem porównawczym, ale nie mówimy, ile doświadczyłyśmy i czego. Wiadomo tylko, że tamto było gorsze. I żadnych opisów, które posłużyłyby tworzeniu obrazów.

Dodaje jednak: – Taka szczerość jest fajna, pod warunkiem że mówimy prawdę. Jeśli nieprawdziwie wzdychamy: „ty jesteś najlepszy, żaden inny nie był w stanie ci dorównać”, szkodzimy sobie i relacji. Choć prawda czasem boli, kłamstwo nie jest wcale lepsze: rabuje kochanków z intymności, bliskości i poczucia bezpieczeństwa.

Udawałam od lat, słabeuszu!

Wyznaniem prawdy na temat przeszłości można solidnie narozrabiać, zwłaszcza jeśli prawda należy do tych z dziedziny nieprzyjemnych. Agata kochała Krzysztofa, ale w łóżku, niestesty, nie było jej z nim dobrze. Większość orgazmów po prostu udawała, by mieć „to” już za sobą. Tymczasem on podczas każdego zbliżenia pracowicie się starał i pragnął dać jej maksimum przyjemności. Było jej przykro, poudawała więc odrobinę i wszyscy byli zadowoleni. Do czasu. Kiedyś, w chwili wściekłości i w rewanżu za flirt na boku, wykrzyczała mu prawdę: „Od lat udawałam orgazmy! Jesteś słaby, zawsze ledwo dawałeś mi przyjemność”.

Krzysztof nie mógł w to uwierzyć. Cały czas był święcie przekonany, że są z Agatą wyjątkowo dobrze dopasowani, także w łóżku. To, co usłyszał, całkowicie go zdruzgotało. Przestał z nią sypiać. Zaczął się czuć w sypialni niepewnie. Jego życie erotyczne błyskawicznie zdominowała masturbacja.

Zdaniem Zarycznej-Pogorzelskiej takie wykrzyczenie w gniewie okrutnej prawdy to najgorsza rzecz, jaką możemy zrobić drugiej osobie. ­

– Intymność, jaką tworzymy za pomocą zbliżeń seksualnych, to forma największej bliskości dla dwojga ludzi. Uderzenie w tę sferę agresją doprowadzi do rozpadu nawet najbardziej udanego związku. Taki raniący komunikat może sprawić, że jednym ruchem zniszczymy intymność, która była między nami. Kobieta w takiej sytuacji pomyśli: „Skoro kłamał w tej sprawie, to na pewno w innych też nie był szczery”. Mężczyzna zaś: „To, co widziałem i słyszałem przez ostatnie lata w naszej sypialni, te komplementy, pomrukiwania – to wszystko było kłamstwem?!” – poczuje się oszukany i głęboko upokorzony. I bardzo, bardzo zagrożony! Seks to dla niego sfera, z którą się identyfikuje najsilniej, z której czerpie nie tylko bliskość, ale też informację o sobie – i czego się właśnie o sobie dowiedział? Że jest nieudacznikiem. Słabeuszem, wielkim zerem, które sobie nie radzi.

– To dla niego koniec świata – ostrzega Zaryczna-Pogorzelska. – Dotyka i rani tak mocno, że związek się zwykle rozpada. Ale to nie koniec: mężczyzna wchodzi w relację z inną kobietą i mimo upływu czasu, nawet lat, ta sprawa wciąż do niego wraca, wciąż go prześladuje. I ciągle musi się dowartościowywać, szukać potwierdzenia swej męskości. Skoro nie zaspokoił jednej kochanki, może się bać, że nie zaspokoi kolejnej!

Jak żołnierz dziewczynie, tak i ona…

A jeśli coś w sypialnianych zachowaniach partnera bardzo nam przeszkadza? Co wtedy? Powiedzieć wprost – źle, bo mało kto potrafi bez zranienia przyjąć krytykę w tak delikatnej sferze. Ale przemilczeć też niedobrze – zaciskanie zębów to najkrótsza droga do seksualnej awersji i kumulowania się złości względem drugiej strony. Zdaniem seksuologów najlepiej posłużyć się wtedy zasadą „żołnierz dziewczynie nie skłamie, najwyżej nie wszystko jej powie”. To znaczy, że podajemy krytykę… bez krytyki. Zamiast powiedzieć: „nie cierpię, gdy to robisz” lepiej jest zadeklarować: „uwielbiam, gdy robisz to i tamto”.

– W seksie jesteśmy nadzy, fizycznie i emocjonalnie – mówi Zaryczna-Pogorzelska. – I bardzo wrażliwi na krytykę. Dlatego w łóżku najlepiej sprawdzają się komunikaty pozytywne. Mówmy: „chciałabym więcej, mocniej, częściej, tak właśnie lubię, tego właśnie pragnę”. Ale czasem to nie wystarczy. Wtedy najlepsza jest metoda kanapki: komunikat negatywny wkładamy pomiędzy dwa pozytywne. Zaczynamy od: „lubię, kiedy…”, podajemy negatyw: „nie przepadam, gdy…” i kończymy pozytywem: „ale uwielbiam, jak…”. W ten sposób można w miarę bezboleśnie powiedzieć prawie wszystko.

  1. Psychologia

Rozczarowania - 21 sposobów, jak je mądrze wykorzystać

(Fot. iStock)
(Fot. iStock)
Rozczarowania są częścią życia, trudno ich uniknąć. Therese J. Borchard, autorka książki "The Pocket Therapist: An Emotional Survival Kit", podaje 21 sposobów, aby wykorzystać je do osobistego rozwoju.

1. Przyjmij, że nic nie jest "raz na zawsze"

Albert Einstein nie zdał egzaminu wstępnego na uczelnię. Walt Disney został zwolniony ze swojej pierwszej pracy w mediach. Michael Jordan został wyrzucony ze szkolnej drużyny koszykówki... Losy najwybitniejszych postaci naszej historii najlepiej pokazują, że przyszłość może nas pozytywnie zaskoczyć.

2. Pogódź się z tym, że bywa się raz na wozie, raz pod wozem.

Gdy poczujesz, że gorzej być nie może, przypomnij sobie stare buddyjskie przysłowie: „Kwiat lotosu najpiękniej kwitnie, rosnąc w najgłębszym błocie”.

3. Przypomnij sobie, jak powstaje perła

Popatrz na stan rozczarowania jak na proces tworzenie się perły. Potraktuj „niewygodne ziarenko piasku”, jako zaczątek drogocennej perły.

4. Ucisz krytyka

Zachowuj się tak, jakby go nie było. Jeśli się to nie udaje, wsłuchaj się w swój wewnętrzny głos, który krytykuje, osądza i łaje. Ucisz go, zdecydowanie.

5. Nie poddawaj się skrajnym emocjom,

Rozwijamy się, jeśli mamy silne korzenie, czyli myślimy racjonalnie, nie dając się powodować skrajnym emocjom. Spójrz na bambus - nie wygląda imponująco, ponieważ nie ma rozgałęzień. Ma jednak korzenie, które sięgają głęboko i szeroko. Dlatego ma szansę, tak szybko rosnąć.

6. Wytrwaj

Wytrwałość to podstawa: „Największy dąb był kiedyś małym orzechem, który wytrwał w jednym miejscu” .

7. Nie przyspieszaj procesu

Motyl zanim wyjdzie z kokonu cierpliwie czeka aż jego skrzydła staną się na tyle silne, żeby mógł latać.

8. Chroń się przez ludźmi, którzy nie są ci życzliwi

Unikaj ich. Odgrodź się od nich szczelną zasłoną. Karm się energią ludzi przyjaznych i wspierających.

9. Patrz na niepowodzenia z góry

Felietonista Ann Landers kiedyś napisał: „Spodziewaj się kłopotów jako nieuniknionej części życia, a kiedy przychodzą, trzymaj głowę wysoko. Spójrz im prosto w oczy i powiedz: "Jestem większy od was. Nie możecie mnie pokonać.” 10. Nie generalizuj porażki

„Pęknięcia” w twoich związkach czy karierze nie oznaczają, że całe twoje życie jest „rozbite”. 11. Prowadź dziennik

Najnowsze badania dr Jamesa Pennebakera, psychologa z Uniwersytetu w Teksasie, dowodzą że pisanie o bolesnych uczuciach łagodzi stres i przyśpiesza gojenie emocjonalnych ran.

12. Zmień perspektywę

Gdy jesteś we władzy negatywnych emocji, to tak jakbyś oglądał piękny obraz z bardzo bliska. Widzisz tylko rozmazane plamy. Ale z pewnej odległości obraz opowiada historię. Zupełnie inną historię.

13. Naucz się podnosić

Japońskie przysłowie mówi: „Spaść siedem razy, wstać osiem”.

14. Przyjmij nauki

Nikt nie jest doskonały. Ludzkie doświadczanie życia polega na zamienianiu rozczarowań i błędów w mądrość.

15. Skręć, czyli podejmij decyzję

„Kiedy dojdziesz do rozwidlenia na drodze, skręć".  Dopóki nie zdecydujesz się na zmianę, idziesz donikąd.

16. Zacznij od początku

Każde rozczarowanie jest okazją, aby zacząć od nowa. Popatrz na życie jak na białą kartkę papieru. Otrzymasz tyle pustych kartek, ile zechcesz.

17. Bądź łagodny

Mów do siebie z miłością i dobrocią. Jak do najlepszego przyjaciela.

18. Błogosław każdą niezaplanowaną zmianę trasy

Zostałeś wyrzucona z pracy? Nareszcie znajdziesz lepszą! Ciesz się na to, co czeka za ostrym zakrętem.

19. Tańcz w deszczu

Nie czekaj aż skończy się burza. Tańcz w deszczu. Bądź szczęśliwy już teraz.

20. Wierz w cuda

One zdarzają się zazwyczaj wtedy, kiedy się ich nie spodziewasz.

21. Zawsze miej nadzieję

Trzymaj się jej, nadzieja nie zawodzi.