Niektóre sporty angażują głównie mięśnie, ale są i takie, w których intelekt odgrywa równie ważną rolę – a bez niego trudno o dobre wyniki. Które aktywności częściej przyciągają ludzi o lepszych zdolnościach poznawczych? Badanie niemieckich naukowców z 2022 roku rzuca światło na to zagadnienie. Jego rezultaty wielu mogą zaskoczyć.
Trwa mundial – święto najpopularniejszego sportu na świecie, czyli piłki nożnej. I choć zmagania futbolistów śledzą setki milionów ludzi, sport ten wcale nie ma aż tak dobrej prasy. Czy to z powodu bajońskich zarobków piłkarzy, czy też z frustracji naszymi narodowymi porażkami, bywa, że o zawodnikach tej dyscypliny mówimy wręcz z pogardą. Bo to przecież „tylko” kopanie piłki – a w tym nie ma nic skomplikowanego. Z kolei tenis – ten ma poważanie nawet wśród laików i stereotypowo uchodzi za sport bardziej elitarny oraz intelektualny.
Ale czy na pewno tak jest? Do jakiej grupy zaliczają się ludzie uprawiający piłkę nożną i tenis – tej bardziej czy mniej inteligentnej? Istnieje badanie, które tę kwestię poniekąd rozstrzyga.
W psychologii sportu rozróżnia się sporty otwarte (open-skill sports) i zamknięte (closed-skill sports). Do pierwszej grupy zalicza się m.in. tenis, szermierkę, piłkę nożną czy sporty walki, gdzie sytuacja nieustannie się zmienia i wymaga szybkiego podejmowania decyzji. Zawodnik działa w nieprzewidywalnym środowisku, więc musi nieustannie obserwować otoczenie, analizować zachowanie przeciwników, przewidywać rozwój sytuacji oraz podejmować decyzje w ułamku sekundy.
Zupełnie inaczej wyglądają sporty zamknięte, takie jak bieganie, pływanie czy wioślarstwo. W ich przypadku warunki są znacznie bardziej przewidywalne, a sukces zależy przede wszystkim od techniki, wytrzymałości i przygotowania fizycznego. Nie oznacza to oczywiście, że są łatwiejsze. Wymagają jednak mniejszej liczby decyzji podejmowanych pod presją zmieniających się okoliczności.
Okazało się, że ludzie uprawiający sporty otwarte i zamknięte osiągają w badaniach inteligencji odmienne rezultaty – jedni lepsze, inni gorsze. Takie wnioski w swojej pracy przedstawili naukowcy z Uniwersytetu Marcina Lutra w Halle-Wittenberdze. Przeanalizowali oni wyniki kilkudziesięciu badań dotyczących sportowców uprawiających dyscypliny otwarte i zamknięte. W opublikowanej w 2022 roku metaanalizie stwierdzili, że osoby trenujące sporty otwarte (m.in. piłka nożna, tenis, koszykówka, siatkówka, piłka ręczna, hokej, szermierka, boks, judo, karate) osiągają lepsze wyniki w zakresie tzw. funkcji wykonawczych. Są to procesy poznawcze odpowiadające między innymi za koncentrację uwagi, pamięć roboczą, elastyczność myślenia, planowanie i kontrolę impulsów.
Z czego to wynika? Autorzy zwracają uwagę, że piłkarz, tenisista czy szermierz nie może działać wyłącznie automatycznie. Każdy ich ruch wymaga szybkiej oceny sytuacji i dostosowania strategii do nowych warunków. To właśnie ten nieustanny trening podejmowania decyzji może częściowo tłumaczyć, dlaczego sportowcy z dyscyplin otwartych często osiągają lepsze wyniki w testach poznawczych.
Jak widać, zarówno zawodnicy piłki nożnej, jak i tenisa, na tle sportowców innych dyscyplin charakteryzują się wyższą inteligencją. Stereotyp piłkarza, który „tylko” kopie piłkę jest niesprawiedliwy. Z perspektywy psychologii sportu futbol jest jednym z najlepszych przykładów „inteligentnej” dyscypliny. Zawodnik musi bowiem jednocześnie monitorować położenie piłki, partnerów z drużyny, przeciwników oraz wolną przestrzeń na boisku. W ciągu kilku sekund podejmuje dziesiątki mikrodecyzji, które mogą zadecydować o powodzeniu całej akcji. Nic więc dziwnego, że badacze coraz częściej opisują najwyższy poziom futbolu nie tylko jako test sprawności fizycznej, ale również sprawności poznawczej.
Co więcej, tezę tę potwierdza także badanie z 2025 roku przeprowadzone przez naukowców z University College London. Przeanalizowali oni dane 3526 nastolatków uczestniczących w słynnym brytyjskim Millennium Cohort Study. Okazało się, że spośród różnych form aktywności fizycznej najsilniejszy związek z funkcjami wykonawczymi wykazywały sporty otwarte, a szczególnie gry zespołowe z piłką. Młodzi ludzie regularnie uczestniczący w takich dyscyplinach osiągali lepsze wyniki w zadaniach mierzących zdolność podejmowania decyzji, kontrolę impulsów oraz ocenę ryzyka.
Wniosek jest prosty: chcesz, by twoje dziecko było stymulowane intelektualnie poprzez sport? Zapisz go na zajęcia z piłki nożnej, koszykówki, piłki ręcznej czy też siatkówki. Dyscypliny te rozwijają tzw. „inteligencję boiskową”, czyli zdolność do błyskawicznego odczytywania sytuacji i wybierania najlepszego rozwiązania. A taki trening jest dla młodego mózgu niezwykle korzystny i rozwijający.