Patrycja Fijałkowska - W arabskim są 4 słowa określające smutek. Oddają subtelne odcienie uczucia, od którego nie sposób uciec
00:00
06:26
Czasem dopiero znalezienie właściwego słowa pozwala nam zrozumieć, co naprawdę czujemy. Język arabski podpowiada aż cztery.
Język to nie tylko narzędzie komunikacji, lecz także zbiorowy pamiętnik. To w nim utrwalają się doświadczenia, emocje, wartości, wierzenia i sposoby postrzegania świata, przekazywane z pokolenia na pokolenie.
Poznawanie słów i powiedzeń charakterystycznych dla innych kultur pomaga nam poszerzać perspektywy i odkrywać nowe sposoby rozumienia rzeczywistości.
Ostatnio pisałam o japońskiej idei ma, czyli „przestrzeni pomiędzy”. Dziś trafiłam na tekst doktorantki psychologii Chereen Shurafy, która bada dane dotyczące zdrowia psychicznego osób arabskojęzycznych. Autorka wyjaśnia w nim znaczenie czterech arabskich określeń smutku. Uznałam, że warto je poznać, nawet jeśli zupełnie nie interesujemy się kulturą arabską. Warto je poznać dla samej siebie.
Precyzyjne nazywanie emocji pomaga lepiej rozumieć własne przeżycia, rozpoznawać ich źródła i wyraźniej komunikować innym, co naprawdę się z nami dzieje. Może też ułatwić nam rozmowę o emocjach podczas psychoterapii i pomóc terapeucie lepiej zrozumieć, czego doświadczamy.
Być może poznanie tych określeń pomoże ci lepiej zrozumieć naturę swojego smutku.
Arabskie słowo huzn opisuje smutek związany z czymś, co już się wydarzyło – rozstaniem, rozczarowaniem albo utratą czegoś, co było dla nas ważne. Nie jest to chwilowe pogorszenie nastroju, ale emocja, która każe „odwracać się za siebie”.
Klasyczne arabskie źródła określają huzn jako stan wywołany wydarzeniem niepomyślnym albo utratą ukochanej osoby lub rzeczy w przeszłości.
Ten rodzaj smutku pojawia się wtedy, gdy wracamy myślami do czegoś, czego już nie możemy zmienić. Huzn może więc dotyczyć także niewykorzystanej szansy czy dawnej wersji siebie, do której nie ma już powrotu.
Ghamm to cierpienie przeżywane w teraźniejszości – przytłaczające, „ciasne” i nie do ominięcia. Sam rdzeń tego słowa wiąże się w języku arabskim z zakrywaniem, przesłanianiem i zaciemnianiem.
Ghamm można wyobrazić sobie jako gęstą, ciemną mgłę, która nie pozwala zobaczyć drogi wyjścia.
Przypomina ucisk, który pojawia się w klatce piersiowej, gdy emocji jest tak dużo, że zaczyna brakować na nie miejsca. Sednem jest poczucie, że właśnie teraz coś nas przygniata, ogranicza i odbiera swobodę oddychania.
Pzywodzi mi na myśl uczucie dobrze znane wszystkim osobom, które zmagają się z zaburzeniami lękowymi. Paraliżujący lęk, którego źródła często nawet nie znamy.
Ka‘aba oznacza przygnębienie tak głębokie i długotrwałe, że przestaje być wyłącznie przeżyciem wewnętrznym. Zaczyna ujawniać się na twarzy, w głosie, postawie ciała i sposobie poruszania się.
Klasyczne słowniki arabskie łączą ten stan ze zmianą wyglądu twarzy pod wpływem smutku.
Myślę o ka‘aba jak o smutku, którego nie da się już ukryć za uśmiechem czy zdaniem: „Wszystko w porządku”. Człowiek niesie go tak długom, że aż gaśni. Spojrzenie ciemnieje, ciało staje się ciężkie, a zwykłe czynności zaczynają wymagać nieproporcjonalnie dużego wysiłku.
Średniowieczny uczony Ibn al-Kajjim odróżniał ka‘aba zarówno od huzn, jak i od ghamm. Tym samym podkreślał, że długotrwałe przygnębienie nie jest po prostu „większym smutkiem”, ale odmiennym doświadczeniem, które „wnika” w ciało.
Asaf jest bardziej złożony, ponieważ łączy smutek z żalem, a czasem również z gniewem. To emocja, która może pojawić się, gdy wydarzyło się coś bolesnego, ale wciąż zastanawiam się, czy można było temu zapobiec.
Towarzyszą jej myśli: „Gdybym tylko postąpiła inaczej”, „Dlaczego do tego dopuściłam?” albo „To nie powinno było się wydarzyć”.
Ciekawa jest już sama historia tego słowa. Rdzeń asaf pojawia się w Koranie w znaczeniach związanych zarówno z głębokim żalem, jak i gniewem. W jednym fragmencie opisuje rozpacz Jakuba po utracie Józefa, w innych Mojżesza wracającego do swojego ludu jako człowieka jednocześnie rozgniewanego i pogrążonego w smutku.
Te cztery słowa dobitnie uświadomiły mi, że smutek rzadko występuje w czystej postaci. Może łączyć się z tęsknotą za przeszłością, poczuciem przytłoczenia, żalem, złością albo pragnieniem cofnięcia czasu. Każda z tych emocji wymaga nieco innego zrozumienia, dlatego warto nauczyć się je rozróżniać.
„Nie są to po prostu synonimy smutku. Każde z tych słów wyraża inny rodzaj doświadczenia i wskazuje na odmienną relację z cierpieniem. Nie można używać ich zamiennie”.
Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje konsultacji z wykwalifikowanym specjalistą. W przypadku problemów emocjonalnych, psychicznych lub trudności w codziennym funkcjonowaniu zalecamy kontakt z psychologiem, terapeutą lub lekarzem.
Artykuł napisany z wykorzystaniem: Chereen Shurafa, „Arabic has four words for sadness. Philosophy explains why”, psyche.co [dostęp 17.09.2026].