Hegel 200 lat temu zauważył coś, co dziś potwierdza psychologia. To ważne, jeśli chcesz osiągnąć sukces

Co warto wiedzieć o Heglu?

Georg Wilhelm Friedrich Hegel to XIX-wieczny niemiecki idealista, który zasłynął w popkulturze za sprawą pojęcia Zeitgeist, czyli „ducha czasów” – idei, że każda epoka ma własny sposób myślenia, wartości i spojrzenie na świat.

Jak zaznacza jednak Jeffrey Reid, profesor filozofii i autor książki Reason and Revelation in Hegel: Metaphysical Dimensions of the Absolute, w jego środowisku Hegel jest znany przede wszystkim z tego, że trudno go zrozumieć. Wyjaśnia: „Pod względem głębi i zakresu jego filozofię można chyba porównać jedynie z filozofią Arystotelesa”.

„(...) kiedy sięgnąłem po same teksty Hegla, okazały się one niemal niemożliwe do przeniknięcia albo, w najlepszym przypadku, enigmatyczne, bardzo oszczędnie odsłaniające swoje sekrety” – dodaje.

Heglowska teoria edukacji

W artykule „How to think like a Hegelian” Reid wyjaśnia kilka najważniejszych aspektów filozofii Hegla, które jego zdaniem warto poznać. Ja postanowiłam przyjrzeć się bliżej jego teorii edukacji, która wcale ma zastosowania nie tylko w przypadku dzieci.

Według Hegla rozwój człowieka wymaga przede wszystkim wysiłku, dyscypliny i wielokrotnego powtarzania. Dopiero dzięki nim możemy przekształcić to, co obce, w coś własnego.

Najpierw musimy świadomie wybierać nowe zachowanie i wkładać w nie wysiłek. Później staje się ono czymś tak naturalnym, że przestaje być działaniem – staje się częścią nas.

Reid przywołuje dwa proste przykłady:

1. „Dziecko, które uczy się języka, początkowo traktuje słowa jako coś zewnętrznego. Musi je wielokrotnie powtarzać, aż staną się naturalnym sposobem wyrażania własnych myśli”.

2. Tancerz, który rozpoczyna swoją drogę, może mieć wrażenie, że jego własne ciało jest nieposłuszne i obce. Nie wykonuje ruchów z lekkością, nie poddaje się jeszcze rytmowi muzyki ani wymaganiom tańca. Przypomina materiał, który dopiero trzeba ukształtować. Jednak dzięki cierpliwemu, regularnemu treningowi ciało stopniowo uczy się zamierzeń umysłu.

„Jednak dzięki regularnemu treningowi ta oporna obcość ciała zostaje przezwyciężona. Nie zostaje zniszczona, ale jednocześnie przekroczona i podniesiona na wyższy poziom.”

Idea Hegla na co dzień

Podobnie jest z innymi umiejętnościami i cechami, które chcemy w sobie rozwinąć. Pewność siebie, cierpliwość czy kreatywność nie zawsze pojawiają się znikąd. Najpierw musimy je ćwiczyć, nawet gdy wydają się zupełnie nienaturalne. Stopniowo przestaja być jednak wysiłkiem, a stają się częścią naszej tożsamości. Oto kilka przykładów:

• Osoba, która codziennie pisze staje się pisarką,
• Ktoś, kto regularnie ćwiczy, staje się osobą aktywną,
• Ktoś, kto uczy się stawiać granice, staje się osobą asertywną.

„To, co dziś wydaje się nienaturalne, jutro może stać się częścią twojej osobowości”.

Twoja osobowość nie jest czymś wyrytym w kamieniu. Hegel tłumaczył, że człowiek nie tylko odkrywa siebie, ale także stopniowo siebie tworzy. Kształtuje się przez swoje wybory, działania i nawyki.

„W tym procesie ciało zostaje napełnione duszą, a dusza zyskuje ucieleśnienie. Staje się tym, co Hegel nazywa »rzeczywistą duszą«, czyli czymś naturalnym i wolnym, żywym dziełem sztuki” – trafnie podsumowuje Reid.

Jeffrey Reid jest profesorem filozofii na Uniwersytecie Ottawskim w Kanadzie i badaczem myśli Hegla. W 2026 roku ukazała się jego książka „Reason and Revelation in Hegel: Metaphysical Dimensions of the Absolute”, w której analizuje metafizyczny wymiar filozofii niemieckiego idealisty.

Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje konsultacji z wykwalifikowanym specjalistą. W przypadku problemów emocjonalnych, psychicznych lub trudności w codziennym funkcjonowaniu zalecamy kontakt z psychologiem, terapeutą lub lekarzem.

Artykuł napisany z wykorzystaniem: Jeffrey Reid, „How to think like a Hegelian”, psyche.co; [dostęp 10.09.2026].