Masz problem z asertywną odmową? Jeśli jesteś jedną z tych osób, które łatwo ulegają presji i zbyt łatwo godzą się na niekorzystne dla siebie przysługi – dobrze trafiłaś. Technika zdartej płyty to niezwykle skuteczna, a przy tym nieskomplikowana taktyka obrony własnych granic. Pomoże ci zrzucić z siebie ciężar czyichś wymagań i oczekiwań.
Wyobraź sobie, że koleżanka prosi cię o pomoc przy przeprowadzce. Oczekuje, że pojedziesz z nią do jej mieszkania w sobotę. Ale ty masz już plany na ten dzień, a poza tym jesteś zmęczona po całym tygodniu. Mówisz więc:
– Przykro mi, ale w sobotę nie mogę, mam już plany na ten dzień.
– Przecież to tylko kilka godzin. Chyba możesz raz poświęcić dla mnie trochę czasu? Ja na twoim miejscu na pewno bym ci pomogła – odpowiada koleżanka.
– Rozumiem, że potrzebujesz pomocy, ale w sobotę nie mogę, mam swoje plany – powtarzasz.
– I naprawdę nie możesz ich przełożyć?
– Niestety nie mogę.
– Ostatnio w ogóle nie można na ciebie liczyć! Nie spodziewałam się tego po tobie.
– Rozumiem, że jesteś rozczarowana, ale w sobotę nie mogę.
– Czyli mam sobie radzić sama?
– Tak jak mówiłam, w sobotę nie mogę ci pomóc.
Powyższy przykład to doskonała ilustracja, czym jest technika zdartej płyty.
Jest to taktyka obrony swojego stanowiska poprzez wielokrotne powtarzanie tego samego zdania aż do momentu, gdy osoba wywierająca presję zrozumie, że nie wygra licytacji i wycofa się z rozmowy.
Technika zdartej płyty stanowi jeden z najpopularniejszych sposobów na wzmocnienie swojej asertywności. Szczególnie pomocna może się okazać dla osób, które w reakcji na usilne prośby innych, mają tendencję do nadmiernego tłumaczenia się i łagodzenia swojego stanowiska pod wpływem czyjegoś nacisku. Jeśli nie jesteś odporna na emocjonalną manipulację, powinnaś zacząć wprowadzać ją w życie.
W idealnym świecie wystarczyłby jeden, góra dwa komunikaty o odmowie, aby druga strona zrozumiała, że nie chcemy przystać na jej prośbę. Są zresztą ludzie na tyle taktowni i kulturalni, że potrafią uszanować czyjeś „nie” bez drążenia tematu i wywierania na nas nacisku.
Wszyscy jednak prędzej czy później spotykamy na swojej drodze osobę wyjątkowo upartą i zdeterminowaną, która chce wymusić na nas zgodę na coś, co jest korzystne tylko dla niej. W tym celu często namawia nas i prosi aż do znudzenia, ale może robić też coś więcej – próbować nami manipulować. Tekst koleżanki z powyższej rozmowy: „Chyba możesz raz poświęcić dla mnie trochę czasu? Ja na twoim miejscu na pewno bym ci pomogła” to klasyczny przykład manipulacji emocjonalnej, w której koleżanka próbuje wywołać w nas poczucie winy i tym samym skłonić do zmiany zdania. Ten sam mechanizm manipulacyjny widoczny jest w słowach: „Nie spodziewałam się tego po tobie” – to także próba wywołania wstydu i wyrzutów sumienia.
Technika zdartej płyty jest w takich sytuacjach nieoceniona, bo blokuje możliwość zmanipulowania nas i pozwala uniknąć otwartego konfliktu. Gdy konsekwentnie powtarzamy ten sam komunikat – bez tłumaczenia się, podawania rozbudowanych argumentów, przepraszania i kajania się przed rozmówcą – druga strona nie dostaje punktu zaczepienia i nie może użyć wobec nas emocjonalnej manipulacji. Jesteśmy niczym niewzruszona skała, która opiera się wszelkim próbom nacisku. Dzięki takiej postawie osoba, która chciała wywrzeć na nas presję, w końcu poddaje się i akceptuje fakt, że się przed nią nie ugniemy.
Dla osób, które do tej pory miały duży problem z wyrażaniem odmowy, stosowanie techniki zdartej płyty może być skokiem na głęboką wodę. Zwłaszcza, jeśli wcześniej często doświadczały poczucia winy, gdy musiały komuś powiedzieć „nie”. W związku z tym warto zacząć trenować tę technikę „na miękko”, tak, aby przyzwyczaić się do dyskomfortu związanego z wyrażaniem odmowy i przyjmowaniem reakcji drugiej strony, która może mieć do nas żal. Sam fakt, że ktoś się na nas obraża nie powinien skłaniać nas do łagodzenia komunikatu. Jeśli jego prośba jest dla nas z jakichś powodów niekorzystna – zawsze mamy prawo wyrazić sprzeciw.
Oto kilka wskazówek, które mogą ci oswoić się z techniką zdartej płyty:
- Zacznij od drobnych spraw. Ćwicz odmawianie w codziennych, mało stresujących sytuacjach, zanim zastosujesz tę technikę w trudnej rozmowie z bliską osobą lub przełożonym.
- Przygotuj sobie gotowe komunikaty. W stresie trudniej znaleźć odpowiednie słowa, dlatego zawczasu pomyśl, co możesz powiedzieć. Na przykład: „Rozumiem, ale nie zmienię zdania” lub „Wiem, że ci na tym zależy, ale nie mogę się zgodzić”.
- Podaj jeden argument i się go trzymaj. W technice zdartej płyty nie chodzi o to, żeby być robotem bez uczuć. Możesz podać wyjaśnienie swojej decyzji – to zwiększa szansę na zrozumienie u osoby, która wywiera na ciebie nacisk. Najważniejsze jest jednak to, abyś pod jej presją nie wymyślała kolejnych uzasadnień i wymówek. Krótki, spokojny komunikat w zupełności wystarczy.
- Zaakceptuj dyskomfort. Poczucie winy czy obawa przed czyimś rozczarowaniem nie oznaczają, że postępujesz niewłaściwie. Daj sobie prawo do tych emocji, nie rezygnując automatycznie ze swojego stanowiska.
- Nie próbuj za wszelką cenę zadowolić rozmówcy. Twoim celem nie jest sprawienie, by druga osoba zaakceptowała odmowę bez niezadowolenia, lecz konsekwentne wyrażanie własnego zdania z szacunkiem dla obu stron.
- Nie wymagaj od siebie perfekcji. Asertywność to umiejętność, którą rozwija się stopniowo. Jeśli za pierwszym razem ulegniesz presji, potraktuj to jako doświadczenie, a nie porażkę.