Jeśli sądzisz, że w pracy trzeba być potulnym i na wszystko pokornie się zgadzać, to tkwisz w dużym błędzie, który sporo może cię kosztować. Stawianie granic przełożonym i współpracownikom może być dla ciebie trudne – ale jest niezbędne, żeby być poważanym i docenianym za ciężką pracę. Czujesz, że brakuje ci siły przebicia? Masz wyrzuty sumienia, gdy musisz powiedzieć „nie”? Oto przykłady zachowań, które warto wprowadzić w życie, aby na gruncie zawodowym być traktowanym sprawiedliwie i z szacunkiem.
Bo, niestety, szacunku w pracy nie zdobędziesz tylko wykonując swoje obowiązki. Tak mogłoby być w idealnym świecie, ale w tym prawdziwym relacje międzyludzkie rządzą się innymi prawami – zwłaszcza, gdy mówimy o sferze zawodowej. W tak specyficznym środowisku jak firma czy korporacja, gdzie wszyscy muszą pracować pod presją dużych oczekiwań i presją czasu, ludzi dzieli się na dwie grupy: tych asertywnych, którzy potrafią zadbać o własny interes, i tych potulnych, na których można z łatwością zrzucić dodatkowe zadania i wymóc na nich gorsze warunki zatrudnienia. To, w której grupie się znajdziesz, w dużej mierze zależy od ciebie. Od tego, czy na tyle w siebie wierzysz i szanujesz się, by stawiać innym granice, czy też pozwalasz ludziom sprytniejszym i pozbawionym skrupułów wejść sobie na głowę.
Oto kilka wskazówek, jak być postrzeganym w pracy jako osoba asertywna, pewna siebie, szanująca swój czas i swoje umiejętności.
Nie zakładaj, że jeśli ciężko pracujesz, angażujesz się w projekty i osiągasz dobre wyniki, ktoś prędzej czy później sam to zauważy i odpowiednio cię wynagrodzi. Musisz umieć wprost komunikować swoje osiągnięcia i przypominać o wcześniejszych ustaleniach – a nie łudzić się, że zostanie ci to podane na tacy, bo niestety w firmach zwłoka i granie na czas jest powszechną praktyką. Jeśli szef obiecał ci podwyżkę po zakończeniu konkretnego projektu, wróć do tej rozmowy i zapytaj o dalsze kroki. Jeśli od dawna wykonujesz obowiązki wykraczające poza twój zakres odpowiedzialności, porozmawiaj o zmianie stanowiska lub wynagrodzenia. Asertywność polega również na tym, by umieć upomnieć się o to, co ci się należy, bez poczucia winy i przeświadczenia, że prosisz o zbyt wiele. Prosisz dokładnie o to, co ci się należy, a zwłoka w tak ważnych dla ciebie kwestiach świadczy źle tylko o twoim pracodawcy.
Kiedy współpracownik lub przełożony zwraca się do ciebie z kolejnym pilnym zadaniem, nie zakładaj automatycznie, że musisz rzucić wszystko i zająć się właśnie nim. Nawet jeśli ktoś oczekuje realizacji czegoś „na wczoraj”, masz prawo uwzględnić własny harmonogram i dotychczasowe zobowiązania, bo nie jesteś robotem, tylko człowiekiem. Zamiast bezrefleksyjnie przyjmować kolejne polecenia, zapytaj, które zadanie ma w tej chwili najwyższy priorytet. Możesz posłużyć się bardzo praktycznym i pomocnym zdaniem: „Mam teraz do ukończenia dwa inne projekty. Który z nich powinnam przesunąć, żeby zająć się tym w pierwszej kolejności?”. W ten sposób nie odmawiasz współpracy, ale jasno komunikujesz, że twój czas i możliwości nie są nieograniczone. Pokazujesz też, że potrafisz organizować pracę i odpowiedzialnie zarządzać powierzonymi obowiązkami.
Osoby, które czują potrzebę natychmiastowego wypełniania każdej chwili milczenia, czasem nieświadomie zdradzają swoje zdenerwowanie i niepewność. Dotyczy to zwłaszcza trudnych rozmów, negocjacji czy sytuacji, w których ktoś wywiera na ciebie presję. Pamiętaj: nie musisz odpowiadać natychmiast na każde pytanie ani tłumaczyć się z każdej decyzji. Kiedy szef przedstawia ci propozycję, z którą nie do końca się zgadzasz, daj sobie chwilę na zastanowienie. Gdy ktoś próbuje wymusić na tobie zgodę, nie czuj się zobowiązana do natychmiastowego przedstawiania kolejnych argumentów. Spokojna pauza może być znacznie bardziej wymowna niż nerwowe tłumaczenie się i zasypywanie rozmówcy słowami. Umiejętność zachowania milczenia pokazuje, że nie działasz pod wpływem presji i masz kontrolę nad własnymi reakcjami.
Nie bój się zadawać pytań, jeśli polecenie, które otrzymujesz, jest niejasne albo pozostawia zbyt duże pole do interpretacji. Zamiast domyślać się, czego oczekuje od ciebie szef, poproś o sprecyzowanie zakresu obowiązków, terminu realizacji i kryteriów, według których twoja praca będzie oceniana. To szczególnie ważne, gdy ktoś powierza ci zadanie, którego wcześniej nie wykonywałaś, lub oczekuje rezultatów bez przedstawienia konkretnych oczekiwań. Możesz zapytać: „Czy możesz doprecyzować, jaki efekt końcowy mamy osiągnąć?” albo: „Czy zależy ci bardziej na czasie realizacji, czy na jakości?”. Takie podejście pozwala uniknąć nieporozumień, ale ma też inny wymiar: pokazuje, że traktujesz swoje obowiązki poważnie i nie zamierzasz brać odpowiedzialności za oczekiwania, których nikt ci jasno nie zakomunikował.
Czytaj także: 10 nieprofesjonalnych zdań, których nie powinno się mówić w pracy. Podkopują twoją pozycję i autorytet
W pracy zespołowej łatwo wpaść w pułapkę ratowania sytuacji za innych. Jeśli współpracownik nie wywiązał się ze swoich obowiązków, a ty regularnie zostajesz po godzinach, żeby naprawić jego niedopatrzenia, z czasem może to zostać uznane za oczywistość. Nie oznacza to, że masz odmawiać pomocy osobom, które znalazły się w trudnej sytuacji. Warto jednak odróżnić jednorazowe wsparcie od przejmowania na siebie odpowiedzialności, która do ciebie nie należy. Jeśli ktoś popełnił błąd, nie musisz go za niego ukrywać ani brać winy na siebie, by uniknąć niezręcznej sytuacji. Możesz pomóc znaleźć rozwiązanie, jednocześnie jasno wskazując, kto odpowiada za poszczególne zadania. Ludzie szanują współpracowników, na których można polegać, ale nie oznacza to, że masz być osobą, która zawsze dopina projekty i świeci za innych oczami.
Nie umniejszaj własnych kompetencji, nie przepraszaj za to, że zabierasz głos, i nie przedstawiaj swoich pomysłów w taki sposób, jakbyś z góry zakładała, że są mniej wartościowe od propozycji innych. Zamiast mówić: „To może głupi pomysł, ale…”, przedstaw swoją koncepcję rzeczowo i pozwól innym się do niej odnieść. Nie musisz też za każdym razem udowadniać, że jesteś wystarczająco dobra, biorąc na siebie kolejne obowiązki, pracując po godzinach czy zgadzając się na wszystko, czego oczekują od ciebie inni. Świadomość własnej wartości oznacza, że potrafisz dostrzec swoje mocne strony, doceniasz zdobyte doświadczenie i nie pozwalasz, by czyjeś lekceważące uwagi definiowały twoje poczucie kompetencji. Nie musisz jednocześnie przekonywać wszystkich, że jesteś nieomylna, lecz o to, by nie traktować siebie jak osoby, która nieustannie musi zasługiwać na dobre, sprawiedliwe traktowanie.