„Niesiona falą, która zmiotła całą moją codzienność, z trudem łapałam oddech, by utrzymać się na powierzchni. Jak tu w takiej sytuacji wierzyć, że kryzys może mnie wzmocnić?”. Swoim doświadczeniem walki o przetrwanie w świecie nagle pozbawionym sensu dzieli się dziennikarka Marta Urbaniak.
Tekst pochodzi z magazynu „Sens” 10/2026.
Kryzys – nikt z nas go nie chce, a jednak każdego z nas od czasu do czasu spotyka. Oznacza, że dotychczasowe sposoby radzenia sobie z problemami przestały działać, a życie daje nam szansę, co z tego, że niełatwą, do wypracowania nowych. Może nas budować, o ile podejdziemy do niego w konstruktywny sposób. Tyle w teorii, praktyki sama miałam okazję niedawno doświadczyć.
I choć dobrze znam hasła „o najlepszej trampolinie rozwojowej”, kiedy potężny życiowy kryzys dosięgnął i mnie, z trudem słuchałam słów innych ludzi, które miały być wspierające: „wszystko jest po coś”, „za rok będziesz za to wdzięczna”, „na pewno zaprowadzi cię to w dobre miejsce”. Niesiona falą, która zmiotła całą moją codzienność, z trudem łapałam oddech, by utrzymać się na powierzchni. Czy w takiej sytuacji można uwierzyć, że kryzys może mnie wzmocnić?
Ja walczyłam o przetrwanie w świecie nagle pozbawionym sensu. Nie potrafiłam uwierzyć, że ciąg dalszy nastąpi, nie potrafiłam go sobie nawet wyobrazić.
I tak właśnie z kryzysem jest – zwłaszcza na samym jego początku. To moment, w którym to, co stare, przestało działać, a nowe jeszcze się nie wyłoniło. Stan przejścia między jednym etapem życia a drugim. Pełen niepewności, rozregulowanego apetytu czy zaburzonego rytmu spania. Co ciekawe, wcale nie musi być spowodowany negatywnym doświadczeniem, tylko przełomem, na przykład wydarzeniami tak radosnymi, jak: narodziny dziecka, wybitne osiągnięcie, wygrana w Lotto.
Innymi słowy, wywołać go może wszystko, co wywraca naszą dotychczasową rzeczywistość do góry nogami i wymusza stworzenie nowych sposobów na funkcjonowanie. Jak sprawić, by zadziałał na naszą korzyść? Odpowiedź znajduję w książce „Całe szczęście to kryzys” Roberta Kowalczyka, Katarzyny Waszyńskiej oraz Ewy Podsiadły-Natorskiej oraz w rozmowie z dwójką jej ekspertów.
– Kluczowa jest nasza reakcja na kryzys. Może być pozytywna, gdy na tym doświadczeniu zbudujemy nową jakość, lub negatywna, gdy pozostaniemy w starym, źle działającym schemacie, a rozpad dotychczasowego porządku nie prowadzi jeszcze do rozwoju. Trudne emocje i napięcia mogą uruchomić zmianę, ale mogą też utrwalić destrukcyjne sposoby funkcjonowania – wyjaśnia Robert Kowalczyk, psycholog i seksuolog kliniczny z Instytutu SPLOT. Czy da się więc tak nawigować kryzysem, by nam służył nawet w tych najtrudniejszych, paraliżujących momentach?
– Jesteśmy do tego trochę przygotowywani przez innych, słyszymy różne podpowiedzi. Ale w przechodzeniu przez kryzys pomagają nam poprzednie doświadczenia w radzeniu sobie z nimi, wewnętrzne zasoby i wsparcie społeczne – dodaje Katarzyna Waszyńska, psycholożka i seksuolożka kliniczna.
W psychologii i komunikacji kryzysowej wykorzystuje się model BASIC Ph, o którym autorzy piszą przywołanej książki. Pokazuje on, że dróg przechodzenia przez kryzys jest kilka i każdy z nas może czerpać siły z zupełnie innych zasobów. Dla niektórych będzie to wiara – Belief, a więc nadawanie metafizycznego sensu trudnym wydarzeniom. Dla innych emocje – Affect, a konkretnie ich wyrażanie przez: płacz, śmiech, rozmowę o uczuciach czy ekspresję artystyczną. Ważne może być wsparcie innych ludzi – Social, posiadanie choć jednej osoby, do której możemy się zwrócić, gdy jest nam naprawdę źle. Część z nas ratuje się wyobraźnią – Imagination, humorem czy zdolnością zdystansowania się do problemu. Z kolei inni wybierają logikę – Cognition, dokładne przeanalizowanie sytuacji, która kryzys wywołała, zrozumienie jej i zaplanowanie działań. Na koniec nie można zapomnieć o zadbaniu o fizjologię, Phisiology – w postaci aktywności fizycznej, diety czy redukujących stres technik oddechowych.
Sama widzę u siebie kilka sposobów poradzenia sobie z kryzysem, z których wsparcie bliskich kobiet jest na pierwszym miejscu. Czuję się coraz lepiej, ale zanim do tego doszło, przechodziłam przez kilka naturalnych faz wychodzenia do światła z tunelu.
Jedną z pierwszych, zaskakujących dla mnie, reakcji było poirytowanie na własną bezsilność. Chciałam się zezłościć, a nie potrafiłam. Chciałam działać. Tymczasem na samym początku warto przede wszystkim uznać to, co się z nami dzieje, a nie z tym walczyć.
– Mam prawo być bezradny, cała sytuacja ma prawo mnie przygniatać. Nie muszę się za wszelką cenę wydobywać z tego stanu ani od razu go zmieniać. Mogą się we mnie pojawiać sprzeczne uczucia, mogę też zacząć uważać, że nie powinienem się tak czuć. Warto wtedy przyjrzeć się swoim emocjom bez oceniania. Nie zastanawiać się bez końca, kto jest winny, nie roztrząsać wciąż sytuacji, która kryzys spowodowała. Po prostu pobyć w tym, co mnie spotkało i co jest – zwraca uwagę Robert Kowalczyk.
W momencie, gdy przeżywamy trudne emocje, najgorszym pomysłem jest ich zagłuszanie alkoholem, używkami, zakupami, ryzykownymi zachowaniami. To faza zaprzeczenia, która tylko pogłębi kryzys. Zamiast tego lepiej chłodno nazwać, co się wydarzyło. Możemy zapisać bez oceniania to, co dokładnie się dzieje, przyjrzeć się temu, jakie uczucia nam towarzyszą, które z nich są najtrudniejsze, co nas najbardziej boli i czego obawiamy się, jeśli nic się nie zmieni. Mnie za każdym razem pomagała praktyka journalingu; zapisywanie trudnych zdań na papierze pozwalało uwolnić od nich głowę.
Kiedy dotknął mnie kryzys, miałam poczucie, że odebrano mi całe moje życie. – W kryzysie wielu z nas ma tendencję do generalizacji. Pojawia się też zawężenie perspektywy, rodzaj myślenia tunelowego. Tymczasem przekonanie, że zawaliło się wszystko, może być efektem działania umysłu w trybie alarmowym. Warto wtedy sprawdzić, czy kryzys rzeczywiście dotyczy wszystkich obszarów życia, czy może jednak jednego określonego. Potem zobaczyć, co pozostało stabilne, i na tym oprzeć proces odzyskiwania sił – podpowiada ekspert. Mogą to być relacje przyjacielskie, praca czy bezpieczny dom. Cokolwiek, na co mamy wpływ.
Są osoby, które w kryzysie przestają jeść, i takie, które jedzeniem koją rozregulowane emocje. Często nie śpimy albo wybudzamy się w nocy i funkcjonujemy na pół gwizdka. U mnie skończyło się 10 kilogramami mniej. Katarzyna Waszyńska apeluje, by w trudnym czasie szczególnie o siebie dbać, nawet jeśli nie mamy na to ochoty, bo kryzys rozregulowuje nasz rytm biologiczny.
– Być może brak nam sił na dotychczasowe aktywności fizyczne, zapewnijmy sobie jednak krótki spacer. Jedzmy, nawet jeśli nie mamy apetytu, bo to z jedzenia czerpiemy siłę. Starajmy się utrzymać podstawowy rytm i małymi krokami wracać do rzeczy, które pomogą znaleźć siły na odbudowanie naszego życia – wskazuje psycholożka.
Dla mnie sposobem na powrót do ciała zawsze była joga. A jednak i ta metoda przestała działać: na macie zalewałam się łzami i wychodziłam z zajęć jeszcze bardziej rozbita. – Ruch powinien przywracać nam kontakt ze sobą i uwalniać napięcie, ale nie forsować. Powinien być adekwatny do sytuacji i do poziomu naszej energii. Pracowałam w gabinecie z osobą, która w sytuacji rozwodu zaczęła biegać tak intensywnie, że skończyło się to dla niej stanem przedzawałowym. Morderczy trening w sytuacji, gdy ciało jest wyczerpane kryzysem, to dodatkowe obciążenie dla organizmu – wyjaśnia dalej Katarzyna Waszyńska.
Brzmi jak banał, ale jest najczystszą prawdą: tym, co wspiera nas najbardziej, są relacje z innymi. Ludzie, którzy nie boją się prosić o wsparcie, częściej wychodzą z kryzysu wzmocnieni. Nie wiem, jak przetrwałabym to, co mnie spotkało, gdyby nie przyjaciółki i rodzina. Ale co jeśli w naszym otoczeniu brakuje osób, z którymi możemy podzielić się tym, co trudne, lub nasi bliscy nie mają dla nas czasu?
– Mamy w psychologii bardzo ważny obszar działań, jakim jest interwencja kryzysowa. W wielu miejscach działają ośrodki interwencji kryzysowej oraz bezpłatne telefony zaufania – przypomina Robert Kowalczyk.
Dla wielu osób ukojeniem bywa także powrót do korzeni. W trakcie mojego kryzysu na półtora miesiąca zamieszkałam u rodziców i było to doświadczenie wzmacniające. – Wielu moich pacjentów opowiada, że taki powrót pozwolił im na rodzaj bezpiecznego regresu, czyli możliwość oddania się pod czyjąś opiekę i przez chwilę niebycia tym, który musi sobie ze wszystkim radzić. Ta symboliczna zupa od mamy pozwoliła im wrócić do formy, gdy zupełnie nie mieli na to sił, ale też doświadczyć tego, że są dla kogoś ważni. Jeśli mamy wokół siebie kogoś, przy kim możemy się bezpiecznie wypłakać albo po prostu pobyć, skorzystajmy z tego zasobu – zachęca ekspert.
Kiedy mija najgorsza zawierucha, pojawia się pytanie: co dalej? Tym trudniejsze, że często jesteśmy wtedy wyczerpani. Pamiętam uczucie, które mi towarzyszyło – jakby było 20 proc. mnie. Dziś pewnie doszłam do połowy i często budzę się z pytaniem: czy jeszcze siebie odzyskam? Jako wieloletnia wegetarianka poczułam olbrzymią potrzebę jedzenia mięsa. Zamiast kolorowych sukienek zaczęłam nosić spodnie. Jakbym musiała całą siebie przebudować.
Robert Kowalczyk wyjaśnia, że w kryzysie nasz mózg jest nieustannie zajęty: analizuje zagrożenie, przewiduje czarne scenariusze, próbuje podejmować decyzje. A to wyczerpuje; skrajne emocje, utrata poczucia bezpieczeństwa i chroniczne napięcie stanowią duże obciążenie dla organizmu i naszych zasobów psychicznych.
Jak sobie pomóc, poza wspomnianą już dbałością o ruch i dietę? – W obniżaniu poziomu napięcia pomaga proste przekierowanie uwagi, zajęcie głowy czymś, co pozwoli na moment zapomnieć o problemie. Wychodźmy z domu, poszukajmy pasji. To nie musi być nic spektakularnego. W gabinecie pracuję z kobietą, która w trakcie rozwodu zajęła się szydełkowaniem – mówi Katarzyna Waszyńska. Mnie ogromną przyjemność i ulgę dawało rysowanie w zeszycie kolorowych kwiatków: spokojna, bezcelowa czynność pomagająca zakorzenić się w tu i teraz.
Stopniowo wracam do codzienności, a trudne emocje przestają mnie zalewać. Bywa trudno, ale częściej zajmuje mnie po prostu odbudowa życia na zgliszczach poprzedniego. I jest to całkiem ekscytujące.
Po czym poznać, że kryzys naprawdę za nami, a nie, że go zamroziliśmy? Przestajemy być uwięzieni w przeszłości. – Widzę czasem w gabinecie osoby, które kilka lat po doświadczeniu kryzysu nadal do niego wracają, bez końca zadają sobie pytania, co mogły zrobić inaczej. To nie pozwala im ruszyć do przodu, odbiera siłę do działania. Jeśli umiemy spojrzeć na to, co nas spotkało, z dystansu, wyciągnąć wnioski z trudnego doświadczenia i odzyskać sprawczość, jesteśmy na dobrej drodze, by wyjść z całej sytuacji wzmocnieni – mówi Katarzyna Waszyńska. Robert Kowalczyk dodaje: – Całe szczęście, że istnieją kryzysy, bo dają nam możliwość reakcji na nowe okoliczności, poznania prawdy o sobie, której w innych okolicznościach moglibyśmy nie poznać, wyciągnięcia wniosków na przyszłość, zbudowania nowych sposobów działania. Mogą uruchamiać w nas poczucie sprawstwa i pogłębiać samoświadomość. Daleki jestem od myślenia, że wszystko jest po coś albo że cierpienie uszlachetnia. Nie, cierpienie i kryzys nie uszlachetniają, ale mogą dać nam wiedzę o sobie, a ta wiedza może stać się siłą.