Możesz sobie myśleć, że te słowa nic nie znaczą. Ot, oklepane komunały, które wraz z biegiem lat zaczynamy wygłaszać dla żartu, czy po prostu z rozpędu, bo tak się przyjęło. Niestety sprawa jest bardziej złożona, niż sądzisz. Te z pozoru niegroźne zdania zaszczepiają w nas błędne przekonania na temat wieku, przez co nakładamy na siebie zupełnie niepotrzebne ograniczenia.
Jasne, wraz z wiekiem dochodzi do wielu zmian, które siłą rzeczy trzeba mieć na względzie. Pewnych spraw się nie przeskoczy – w przenośni i dosłownie, jeśli akurat szwankować będzie nam układ ruchu. Warto więc wziąć sobie do serca rady Jane Fondy czy Clinta Eastwooda i zamiast walczyć z upływem czasu za wszelką cenę, nauczyć się przyjmować kolejne etapy życia wraz z ich blaskami i cieniami. Nie chodzi więc o „lukrowanie” dojrzałego wieku, ale o zaprzestanie demonizowania go pod płaszczykiem niewinnych, a jednak szkodliwych powiedzonek.
Każdy z nas starzeje się inaczej. To, co będzie prawdą w przypadku jednego człowieka, u innego może zupełnie się nie sprawdzić. Tymczasem im dalej w las, tym usilniej wmawiamy sobie, że czegoś nie możemy, że nie wypada, że już za późno. Około pięćdziesiątki, a czasem i dużo wcześniej, mamy już „wgrany” bogaty arsenał niby zabawnych hasełek, które lubimy kierować zarówno do naszych rówieśników, jak i do samych siebie.
Pytanie brzmi: po co to robimy? Wiemy doskonale, że ageizm społeczny istnieje i ma się dobrze. Dużo mówi się choćby o dyskryminacji ze względu na wiek na rynku pracy, zdominowanym przez „młode, dynamiczne zespoły”. Albo o tym, że pierwsze siwe włosy sprawiają, że kobiety stają się „niewidzialne”. Po co więc dokładać do tego własną cegiełkę? W jakim celu utrwalać w sobie negatywne stereotypy dotyczące starzenia się, powtarzając, że nie jesteśmy zdolne do zmiany i rozpoczęcia kariery w zupełnie nowej dziedzinie albo że już za chwilę, lada moment z pewnością zaczną boleć nas wszystkie kości?
Tak bardzo przywiązaliśmy się do wizji jednej, „właściwej” trajektorii życia. Tak głęboko zakorzeniła się w nas narracja, że najwyższą wartość osiągamy wyłącznie w młodości. I tak wiele energii poświęcamy na to, by „nie wyglądać na swój wiek”, że ostatecznie wszyscy na tym tracimy. Jak temu zapobiec? Możesz zacząć od wykreślenia ze swojego słownika poniższych zdań.
Dlaczego warto to zrobić? Jak zauważa na łamach „Time” redaktorka działu zdrowia i dobrego samopoczucia Angela Haupt, badania prof. Bekki Levy z Yale School of Public Health pokazują, że sposób, w jaki myślimy o starzeniu się, ma realny związek z długością i jakością naszego życia. Dziesięcioletnie obserwacje wykazały, że osoby z bardziej pozytywnym nastawieniem chodzą szybciej, lepiej się regenerują, chętniej dbają o siebie i wykazują mniej objawów związanych z demencją. Z kolei ci, którzy postrzegają starzenie się głównie przez pryzmat strat i ograniczeń, osiągają gorsze wyniki zarówno w zakresie zdrowia fizycznego, jak i psychicznego.
Oto 5 zdań, z którymi warto się rozprawić:
1. „Jestem na to za stara”
Nawet jeśli wydaje ci się, że – przykładowo – powrót na studia to zły pomysł, bo wszyscy na roku będą znacznie młodsi, pamiętaj, że zawsze znajdzie się ktoś w tym samym wieku co ty, kto podjął się nowego kierunku wczoraj. Ashton Applewhite, aktywistka i autorka publikacji poświęconych ageizmowi, zachęca, by zastąpić słowo „stara” innym przymiotnikiem, który naprawdę opisuje to, co masz na myśli. Może czujesz się niewystarczająco kompetentna, bo dawno nie aktualizowałaś wiedzy w danej dziedzinie? Ze swoją metryką nic nie zrobisz, ale jeśli okaże się, że problemem jest nie sam wiek, lecz niebycie na bieżąco, w takim wypadku rozwiązaniem jest zwyczajnie nadgonienie materiału przed rozpoczęciem roku akademickiego.
2. „Mam prawie 60 lat, ale czuję się jak 40-latka”
Podobnie teksty można usłyszeć nawet od ludzi, którzy dopiero co przekroczyli trzydziestkę. Wszyscy chcemy być „na czasie” i usilnie staramy się przekonać siebie i świat, że wyglądamy i czujemy się jak przed dekadą czy dwoma. Gerontolożka Tracey Gendron sprzeciwia się takiemu podejściu. Gdy po prelekcji podchodzi do niej słuchacz z takim komunikatem, odpowiada: „Nie, masz 60 lat i czujesz się dokładnie tak, jak czuje się sześćdziesięciolatek. To po prostu nie jest takie uczucie, jakiego się spodziewałeś”. U każdego 60 lat na karku będzie oznaczać co innego. Zamiast dystansować się od swojego wieku, uświadom sobie, że dobra forma, energiczność czy ciekawość świata nie są zarezerwowane wyłącznie dla młodzieniaszków, dlatego nie musisz odejmować sobie lat.
3. „Starego psa nie nauczysz nowych sztuczek”
W dojrzałym wieku do nauki nie motywuje nas już chęć zdania do następnej klasy, co oznacza, że usiąść do książek może być nieco trudniej. W żadnym razie nie znaczy to jednak, że to zły moment na zdobywanie wiedzy i opanowywanie nowych umiejętności. – Osoby starsze mogą korzystać z tych samych strategii poznawczych, z których korzystały w młodości. Istnieją ciekawe badania nad neuroplastycznością, dzięki którym wiemy, że w późniejszym życiu nadal tworzymy nowe połączenia neuronalne – mówi prof. Levy.
4. „Teraz to już staczamy się po równi pochyłej”
Zakładanie, że po osiągnięciu pewnego wieku nasze zdolności poznawcze i forma fizyczna będą się już tylko nieuchronnie pogarszać to przesadzony pesymizm. Badania Becci Levy opisane w artykule „Aging Redefined: Cognitive and Physical Improvement with Positive Age Beliefs” po 12 latach obserwacji grupy starszych osób pokazały, że prawie połowa z nich na przestrzeni lat wykazała poprawę w co najmniej jednym z kluczowych obszarów: szybkości chodzenia, pamięci czy przetwarzaniu informacji. Na pewne choroby i dolegliwości rzeczywiście nie mamy wpływu. W przypadku innych posiadamy narzędzia, by im przeciwdziałać. Warto je wypróbować, zamiast przyjmować fatalistyczną postawę.
5. „To nie jest odpowiednie dla kogoś w moim wieku”
Bardzo lubimy oceniać, kto „starzeje się z godnością”, a kto nie ma wyczucia i zachowuje się lub ubiera jak osoba znaczenie młodsza. Tymczasem Applewhite zaznacza, że w przypadku osób dorosłych nie ma sensu dyskutować nad czymś takim jak „odpowiedni wiek”, gdy mowa o doborze ubrań, decyzji o zrobieniu tatuażu czy – dajmy na to – spędzania wolnego czasu na koncertach. – W każdym wieku możemy zadecydować, czy chcemy ubierać się jak Sabrina Carpenter, czy Alicia Keys […] Nie ma narzuconej z góry granic na rozpoczęcie nauki jazdy na deskorolce czy nowej kariery. Jeśli chcesz nosić minispódniczkę w wieku 70 lat, zrób to – mówi 74-letnia aktywistka.
Ekspertki radzą także, by wystrzegać się fałszywych komplementów w stylu: „Wyglądasz dobrze jak na swój wiek”, które bardziej niż jak pochwała brzmią jak złośliwy przytyk. Podobnie krytycznie wypowiadają się o zwrotach takich jak „młoda dama”, gdy wyraźnie widzimy, że mamy do czynienia z dojrzałą rozmówczynią. – Zawsze podkreślam ukryty w „komplemencie” ageizm. Intencja nie zwalnia z odpowiedzialności – mówi Applewhite. Na cenzurowanym są też pełne zdziwienia pytania: „Czy dasz wiarę, że ona wciąż pracuje?” albo „Nadal chce mu się jeździć po świecie w tym wieku?”. Problemem są tu słowa „wciąż” i „nadal”, które sugerują, że istnieje moment, po którym człowiek powinien przestać być aktywny i gotowy na nowe doświadczenia. Jakby z wiekiem lista rzeczy, do których mamy prawo, systematycznie się kurczyła.
Tymczasem dojrzałość nie powinna oznaczać wycofania się z życia. Być może najlepszym sposobem na oswojenie starzenia się jest pozwolenie sobie na to, by w miarę możliwości... nadal żyć po swojemu – niezależnie od liczby w dowodzie.
Artykuł opracowany na podstawie: Angela Haupt, „Stop Saying These 12 Things About Aging—Especially to Yourself”, time.com [dostęp: 07.08.2026]