Wiele wieków przed powstaniem nowoczesnych metod psychoterapii człowiek próbował okiełznać lęk i cierpienie za pomocą filozofii. Dwa tysiące lat temu to stoicyzm był jednym z najskuteczniejszych leków na niepokoje. Przyswojenie jego prawd pozwala złapać dystans do rzeczywistości i w racjonalny sposób uświadomić sobie bezsens ciągłego zamartwiania się o przyszłość. W okiełznaniu codziennych lęków najbardziej pomocna może okazać się filozofia Seneki.
Seneka Młodszy (ok. 4 p.n.e. – 65 r. n.e.) był rzymskim filozofem i (obok Marka Aureliusza) najsłynniejszym przedstawicielem stoicyzmu. W swoich listach i traktatach filozoficznych zawarł wiele cennych mądrości, które do dziś mogą dodawać nam ulgi i otuchy w codziennych zmaganiach z rzeczywistością. Bo problemy ludzi starożytności nie odbiegały wcale tak bardzo od naszych. Seneka i mu współcześni także zmagali się z lękiem, samotnością, myślami o chorobach, śmierci, przemijaniu czy ze strachem o swój byt materialny. Tematy te filozof porusza chociażby w „Listach moralnych do Lucyliusza”, czyli zbiorze 124 listów formalnie adresowanych do Lucyliusza Młodszego, ale tak naprawdę napisanych z myślą o szerszym gronie odbiorców. W dziele tym Seneka przytacza potoczne obserwacje z życia codziennego, a następnie formułuje wynikające z nich przesłanie w duchu stoicyzmu. Na końcu listu często można znaleźć maksymę, która ma pomóc czytelnikowi w wyniesieniu cennej życiowej lekcji, jak być lepszym stoikiem – czyli jak doskonalić w sobie spokojne, rozważne podejście do rzeczywistości oraz umacniać w sobie cnoty moralne.
To właśnie z listów Seneki oraz z jego traktatów filozoficznych pochodzą poniższe zdania. Jeśli dobrze się w nie wczytasz i przenikniesz rozumem zauważysz, że są to bardzo mądre, trzeźwe obserwacje na temat pułapek umysłu i psychiki, w które wpada człowiek od zarania dziejów. Ciągłe zamartwianie się, porównywanie z innymi, lęk o swój byt, poczucie niespełnienia – Seneka wiedział, że to one w największym stopniu odbierają nam spokój ducha, są powodem smutku oraz niepokojów. Sformułował więc niezwykle mądre zdania, które pomagają człowiekowi zracjonalizować sobie te szkodliwe zachowania i odzyskać większą równowagę psychiczną.
Oto 6 z nich, które warto codziennie kontemplować, aby stać się spokojniejszym i szczęśliwszym człowiekiem.
Co uświadamia nam ten cytat Seneki? Że większość problemów, których się obawiasz, nigdy się nie wydarzy. Mimo to wciąż i wciąż przeżywasz je na nowo w swojej głowie. Duża część twoich lęków bierze się z twojego wyobrażenia przyszłości, którą traktujesz jak rzeczywistość. Wystarczy jednak, że zrobisz prosty eksperyment myślowy i zapytasz sama siebie: „czy naprawdę mam się o co martwić, czy martwię się na zapas czymś, co nawet nie nastąpiło?” – i okaże się, że źródło twoich niepokojów tkwi w twojej wyobraźni, a nie w faktach.
Możesz być nawet milionerką i opływać w luksusy, ale jeśli stale będziesz zapatrzona w ludzi, którzy mają jeszcze więcej od ciebie – nigdy nie poczujesz satysfakcji i zadowolenia z tego, co masz. Bo często nasze niezadowolenie z sytuacji materialnej nie wynika z tego, że mamy za mało, tylko że stale chcemy więcej. Całe źródło twojego niezadowolenia może więc tkwić tylko w twojej głowie. Zmiana nastawienia, tj. docenianie tego co się ma i praktykowanie wdzięczności, powinno pomóc ci odzyskać właściwą perspektywę.
Czytaj także: 6 praktycznych sposobów na codzienne praktykowanie wdzięczności
Brutalna prawda? Choć często powtarzasz sobie i innym: „nie mam czasu”, co bardzo cię irytuje i frustruje, tak naprawdę wcale ci go nie brakuje. Po prostu brakuje ci motywacji, by przestać marnować go na to, co nie ma znaczenia. Sprawdź w telefonie swój czas spędzony przed ekranem z zeszłego tygodnia. Policz, ile godzin zmarnowałaś na życie życiem kompletnie obcych osób, np. polityków, celebrytów, o których nieustannie czytasz w internecie. Albo na śledzenie dram, o których po tygodniu nikt już nie pamięta. Traktujesz swój czas, jakby był nieskończony, tymczasem jest on zasobem, który ucieka nam bezpowrotnie – dlatego staraj się lepiej nim gospodarować.
Jeśli łatwo ponoszą cię nerwy, Seneka ma dla ciebie złotą radę: w razie konfliktu czy nieporozumienia, nie reaguj od razu. Weź głęboki oddech i daj sobie czas. Emocje z czasem same opadną, a ty zyskasz bardziej racjonalną perspektywę na problem. Kiedy przeczekasz ten pierwszy, najtrudniejszy moment konfrontacji z nieprzyjemnymi emocjami, będzie ci o wiele łatwiej podjąć rozsądną i korzystną dla siebie decyzję.
Często czekamy z realizacją naszych najskrytszych planów i marzeń z powodu obaw i niepewności. Stale wydaje nam się, że „to jeszcze nie ten właściwy moment”. I tak mijają lata, a my trwamy w martwym zawieszeniu, czekając na coś, co nigdy nie następuje. To potęguje nasze rozgoryczenie i frustrację. Seneka chce nam powiedzieć: życie na ciebie nie poczeka, ono dzieje się tu i teraz. Ciągłe wypatrywanie lepszej okazji na realizację planów powoduje, że tak naprawdę odbierasz sobie szansę na przeżywanie życia tak, jak tego pragniesz. To może rodzić presję i poczucie, że wciąż jesteś „nie tam, gdzie powinnaś być” albo że zostajesz w tyle za innymi. Zamiast bać się i nadmiernie analizować swoją sytuację, po prostu zacznij działać.
Dobrze wczytaj się w tę niezwykle trafną sentencję. O czym mówi? O szkodliwym paradoksie, którego ofiarą pada wielu ludzi. Seneka zauważa, że wobec tego, czego się boisz, często zachowujesz się tak, jakbyś miała żyć wiecznie. Z kolei wobec tego, czego pragniesz – jakbyś miała nieskończenie wiele czasu, by po to sięgnąć. W tym błędzie myślowym często tkwi źródło naszych życiowych rozczarowań i bólu. Bo kiedy traktujesz każdą porażkę jako coś, co już na zawsze zdefiniuje twoje życie, to pozwalasz na to, by rządził tobą lęk. Wiedziesz życie „bezpieczne” – ale bezbarwne i ostatecznie rozczarowujące. Jednocześnie nieustannie odkładasz w czasie rzeczy, które naprawdę są dla ciebie ważne: odpoczynek, spotkanie z bliskimi, podróż, realizację marzeń czy zmianę, o której od dawna myślisz. Czekasz na lepszy moment, jakby życie miało się dopiero zacząć. Tymczasem czas jest jedynym zasobem, którego nie można odzyskać.
Myśl Seneki pomaga więc przywrócić właściwe proporcje. Nie wszystko, czego dziś się boisz, będzie miało znaczenie za rok czy pięć lat. I nie wszystko, czego pragniesz, warto odkładać na nieokreślone „kiedyś”. Świadomość, że nasz czas jest ograniczony, paradoksalnie może przynieść ulgę – pozwala przestać przejmować się rzeczami, które nie są tego warte, i zacząć świadomie wybierać to, na co naprawdę chcemy poświęcić swoje życie.