1. Zwierciadlo.pl
  2. >
  3. Psychologia
  4. >
  5. Mężczyzna po 50. może wpaść w pułapkę Piotrusia Pana. Co pomaga mu naprawdę dojrzeć?

Mężczyzna po 50. może wpaść w pułapkę Piotrusia Pana. Co pomaga mu naprawdę dojrzeć?

Dodaj w Google
Dodaj w Google
(Fot. Stephen Zeigler/Getty Images)
(Fot. Stephen Zeigler/Getty Images)

Odsłuchaj artykuł

Robert Rient - Mężczyzna po 50. może wpaść w pułapkę Piotrusia Pana. Co pomaga mu naprawdę dojrzeć?

00:00 10:52
15s
0,5 x
15s
Mężczyźni, którzy z sukcesem adaptują się do starości, potrafią przenieść punkt ciężkości z prób wymodelowania świata na zmianę planów i celów. Dokonują selekcji, optymalizacji i kompensacji. Aktualizują się mentalnie, rezygnując z omnipotentnych wyobrażeń o sobie na rzecz inwestycji w bliskość w relacjach i ze sobą.

Spis treści:

  1. Dojrzałość mężczyzny a zmiana priorytetów. Czym jest mentalna aktualizacja?
  2. Bliskie relacje a zdrowie i długowieczność mężczyzn
  3. Jak zmienia się męskość z wiekiem? Nowy model dojrzałego mężczyzny
  4. Jak dobrze się starzeć? Selekcja, optymalizacja i kompensacja

Artykuł pochodzi z magazynu „Sens” 11/2026.

W języku polskim słowo „dojrzeć” znaczy zarówno: zobaczyć, zaobserwować, uświadomić coś sobie, jak i: osiągnąć gotowość do samodzielnego życia, posiadać mądrość, pełnię. Można zatem dojrzeć siebie i można dojrzeć, czego mi brakuje, by być dojrzałym mężczyzną – w opozycji do stereotypowego samca, który stosuje mechanizm wyparcia, czyli zamiast skupić się na swoim rozwoju, woli dostrzegać, co poprawić i zmieniać w swojej partnerce, dziecku czy świecie.

Dojrzałość mężczyzny a zmiana priorytetów. Czym jest mentalna aktualizacja?

– Często zapominamy, że musimy się aktualizować, czyli uświadamiać sobie, które z wyznawanych wartości są aktualne – mówi Paweł Kunachowicz, przewodnik wysokogórski i autor książki „Zmiana. Jak na nowo napisać swoją życiową historię”. I dodaje, że robienie przeglądu pojazdu czy nawet badania cholesterolu, cukru, krwi są postrzegane jako potrzebne i naturalne, ale już to, żeby zrobić przegląd mentalny, dla wielu tak oczywiste nie jest.

– Mam 55 lat, zmieniają się moja siła, ciało, zdolności – wyjaśnia Paweł. – Mentalna aktualizacja pozwala rozpoznać, co we mnie słabnie, a co wzrasta. A to z kolei pozwala mi nie budować swojej tożsamości, ale też planów, na tym, co słabnie. Z pewnością dotyczy to również mężczyzn, którzy sporą część życia opierali na tym, co fizyczne, związane z siłą.

Aktualizować siebie to przejrzeć swoje priorytety, a więc dbać właśnie o dojrzałość, zwłaszcza gdy jest się mężczyzną w średnim lub starszym wieku. A to dlatego, że bez dbałości o ową aktualizację rośnie ryzyko frustracji, smutku, poczucia straty, pragnienia jeszcze większej władzy. Świadczy o tym wiele przykładów królów, prezydentów, tyranów – opętanych dominacją, wojną, potrzebą bycia ważniejszym od wszystkich dookoła.

– Moje pokolenie w 1989 roku wyskoczyło z bloków startowych i pędziło po sukces, ale ten sukces w pewnym momencie zbladł. Bo nie wystarczy wskoczyć na rower, przebiec maraton, zmienić samochód czy wejść w nowy związek – komentuje Paweł, a mnie ciekawi, jak sam się aktualizuje, by zachować pogodę ducha, nadążyć za szybko zmieniającą się i czasami przerażającą codziennością oraz słabnącym ciałem. – Mnie pomaga robienie notatek, a ponieważ sporo podróżuję, zapisuję swoje refleksje, myśli. Innymi słowy, znajduję czas, żeby myśleć, wyciągać wnioski i na ich podstawie wprowadzać zmiany. Pomagają w tym medytacja i kontakt z przyrodą. Sporo daje mi również czas nicnierobienia, autentyczny czas bez podejmowania decyzji – odpowiada.

Aktualizować to również znaczy nie żyć w mitach, przede wszystkim tych o sobie. Pozostawanie w bliskiej relacji zdecydowanie ten proces ułatwia – możemy wtedy liczyć nie tylko na wsparcie, obecność, lecz także na słowa krytyki, uwagi, dyskusję, ożywiający umysł spór. To również przeciwieństwo syndromu Piotrusia Pana, który sprawia, że część mężczyzn w średnim wieku i na progu starości decyduje się ignorować to, co w nich słabnie, tym samym ignorując to, co mogłoby wzrosnąć. Tacy mężczyźni uciekają od dorosłości, a relacje traktują powierzchownie, na przykład zmieniając partnerki lub partnerów, często na coraz młodszych czy młodsze.

Bliskie relacje a zdrowie i długowieczność mężczyzn

W 1938 roku na Uniwersytecie Harvarda rozpoczęły się jedne z najważniejszych i najdłuższych badań dotyczących jakości życia człowieka. Przez ponad 85 lat badacze monitorowali losy ponad 700 mężczyzn. Wyniki redefiniują stare koncepcje psychologiczne i wprowadzają między innymi model generatywności, według którego człowiek w późnej dorosłości osiąga satysfakcję, gdy może dzielić się swoją wiedzą z innymi. I nie chodzi tu o pełne krytycyzmu ocenianie czy forsowanie własnego zdania, ale o postawę ciekawości, polegającą przede wszystkim na towarzyszeniu i dawaniu mądrego wsparcia.

Z przywołanych badań płynie też wniosek, że najsilniej zarówno na poczucie szczęścia, zdrowia, jak i na samą długowieczność wpływają nie same dochody czy sukces zawodowy, lecz także poziom cholesterolu czy ciśnienia krwi. Poza tym w połowie życia najważniejsza okazała się jakość bliskich relacji. Mężczyźni, którzy odczuwali największe z nich zadowolenie w wieku około 50 lat, byli najzdrowsi 30 lat później.

Wyniki badań wskazują, że samotni mężczyźni częściej zapadają na choroby przewlekłe, szybciej tracą zdolności poznawcze i żyją krócej. Izolacja społeczna, w świetle tych badań, okazała się toksyną dla męskich emocji i ciała. Co jednak istotne, liczy się nie ilość relacji, tylko ich jakość. Mężczyźni silnie związani – nie tylko z partnerkami czy partnerami, ale rodziną, przyjaciółmi, społecznością – żyją dłużej i zdrowiej.

Jak zmienia się męskość z wiekiem? Nowy model dojrzałego mężczyzny

Starość nie jest oderwana od reszty życia. Mitem jest przekonanie, jakoby to, co najlepsze, kończyło się wraz z przekroczeniem określonego wieku. Bo chociaż druga połowa statystycznego życia oznacza liczne ograniczenia (głównie fizyczne), to przynosi również liczne udogodnienia (głównie psychiczne).

Mężczyźni, którzy aktualizują swój system wierzeń, przekonań i wartości, gotowi są dokonywać zmian, przepraszać, pytać, uczyć się. Sprawdzają, jak stare nawyki oraz sposoby traktowania własnego ciała i drugiej osoby ewoluują. Dotyczy to na przykład intymności, której warunkiem jest zgoda – i to niewymuszona – obu stron. Tacy zaktualizowani mężczyźni rozumieją, że gdy zmieniają się czasy, to i oni sami muszą się zmienić. A to przynosi większy spokój i relaks, bo nie trzeba stale się prężyć. Zwłaszcza że mężczyzna w zbroi, mężczyzna, który stale walczy, to stary model, krzywdzący również samych mężczyzn.

Zaktualizowany mężczyzna nie musi wywoływać wrażenia i żyć przeszłością. Rozpoznaje, że podobnie jak każda żywa istota, jest spragniony czułości, rozmowy, bliskości, a zbroja tylko utrudnia realizację tych potrzeb.

Wygląda na to, że na mentalną aktualizację decyduje się jednak coraz więcej osób, bo – jak wynika z raportu Ministerstwa Zdrowia – w ostatnich latach liczba samobójstw wśród mężczyzn powyżej 65. roku życia spada.

Jak dobrze się starzeć? Selekcja, optymalizacja i kompensacja

Badania przeprowadzone przez Audrey Swift i Roberta Tate’a z Wydziału Nauk o Zdrowiu na Uniwersytecie Manitoby wykazały, że przejście od kontroli pierwotnej (skierowanej na zmienianie otoczenia, innych ludzi, pokonywanie zewnętrznych barier, dążenie do dominacji, ale też forsowanie wysiłku fizycznego) do kontroli wtórnej przynosi starzejącym się mężczyznom wiele dobrego. Kontrola wtórna nastawiona jest na to, co Paweł Kunachowicz nazywa aktualizacją, czyli zmianę wewnętrznych stanów psychicznych, a nie próbę kontrolowania świata. Zmianę oczekiwań i własnych celów ze zrozumieniem i szacunkiem do obiektywnych ograniczeń biologicznych.

Fakty są takie, że mężczyźni, którzy z sukcesem adaptują się do starości, potrafią przenieść punkt ciężkości z prób wymodelowania świata na zmianę przekonań, celów – na przykład poprzez korzystanie ze wsparcia psychoterapii, mentora, zaangażowania w sprawy lokalnej społeczności albo rozwijanie prac manualnych, rzemieślniczych.

Model pomyślnego starzenia się niemieckich psychologów i gerontologów Paula i Margaret Baltesów opiera się na trzech filarach: selekcji, optymalizacji, kompensacji. Selekcja oznacza wybór tego, co biologicznie możliwe, ale też najważniejsze. To właśnie określenie priorytetów – na przykład relacja zamiast walki. Albo bliskość zamiast obwieszczania swojej racji. Optymalizacja to uznanie doświadczenia minionych lat oraz wieku i wybór rozwiązania, które nie zawsze będzie tym wymarzonym. Jest w tym pogodzenie się z pewną stratą, brakiem określonych możliwości, ale także radość z przyznania sobie prawa do odpuszczenia konieczności udowadniania czy nadmiernego starania się.

Kompensacja to zdobycie umiejętności proszenia o wsparcie i przyznawania się tym samym do potrzeby bycia zależnym. To korzystanie z narzędzi, w tym komputerowych, choćby takich, które umożliwiają kontakt z innymi poprzez wideorozmowy. I chociaż kompensacja jest zamiast tego, co wcześniej było możliwe, to odrzuca ona negatywne stereotypy o starości jako fazie bolesnego upadku. To raczej spojrzenie na starość jako szansę na dojrzenie pełni swego potencjału i skorzystanie z czasu, który pozostał.

Nowy, zaktualizowany model męskiej starości jest odwagą do porzucenia omnipotentnych wyobrażeń o sobie i swoim ciele na rzecz inwestycji w relacje interpersonalne, te partnerskie, rówieśnicze lub z dziećmi czy wnukami.

Share on Facebook Send on Messenger Share by email

ZAMÓW

WYDANIE DRUKOWANE E-WYDANIE