Niektórzy z natury zachowują spokój nawet w stresujących sytuacjach. Inni znacznie intensywniej przeżywają codzienne trudności, częściej się zamartwiają i mocniej reagują na niepowodzenia. To nie musi oznaczać zaburzenia psychicznego. Może być związane z wysokim poziomem neurotyczności – jednej z pięciu podstawowych cech osobowości.
Jak rozpoznać osobę neurotyczną? Eksperci z londyńskiego ośrodka psychoterapii The Awareness Centre wskazują pięć charakterystycznych sygnałów, które mogą świadczyć o takim sposobie funkcjonowania. Warto jednak pamiętać, że neurotyczność występuje w różnym nasileniu i sama w sobie nie jest diagnozą ani chorobą psychiczną.
Psychologia wyróżnia tzw. Wielką Piątkę cech osobowości: ekstrawersję, ugodowość, otwartość na doświadczenia, sumienność oraz neurotyczność. Każdy z nas posiada wszystkie te cechy, ale w różnym stopniu. Osoby osiągające wysokie wyniki w zakresie neurotyczności częściej odczuwają lęk, niepewność, napięcie czy smutek. Są bardziej podatne na stres, mają skłonność do nadmiernego analizowania sytuacji i intensywniej przeżywają emocje.
To jednak nie oznacza, że cierpią na zaburzenie psychiczne. Neurotyczność jest cechą osobowości, a nie jednostką chorobową. Nie można jej zdiagnozować podczas wizyty lekarskiej. Jeśli jednak silny lęk, obniżony nastrój lub zamartwianie się utrudniają codzienne funkcjonowanie, warto skonsultować się ze specjalistą.
1. Trudno mu odpuścić nawet drobne sytuacje
Jednym z najbardziej charakterystycznych objawów jest silna reakcja na nawet niewielkie niedogodności. Może się to objawiać wybuchami złości podczas jazdy samochodem, nerwowym komentowaniem zachowania innych kierowców czy rozpamiętywaniem drobnych nieporozumień. Oczywiście każdemu zdarza się zdenerwować. U osób neurotycznych takie reakcje pojawiają się jednak częściej i są znacznie bardziej intensywne.
2. Ma tendencję do dostrzegania przede wszystkim negatywów
Dla neurotyka szklanka jest raczej do połowy pusta niż pełna. Nawet przyjemne wydarzenia potrafi przesłonić drobna niedogodność. Udany wyjazd może zepsuć konieczność zaparkowania nieco dalej od celu, a piękny dzień niewielkie opóźnienie czy drobna organizacyjna wpadka. Negatywne aspekty łatwo dominują nad pozytywnymi doświadczeniami.
3. Łatwo wpada w irytację
Przypalony tost, brak mleka do kawy czy niewielki bałagan w domu mogą wywołać nieproporcjonalnie silną frustrację. Osoby neurotyczne często szybciej tracą cierpliwość i mają niższy próg tolerancji na codzienne niedogodności. Z zewnątrz mogą sprawiać wrażenie wiecznie niezadowolonych lub rozdrażnionych, choć w rzeczywistości ich reakcje wynikają z dużej wrażliwości na stres.
4. Nadmiernie martwi się o zdrowie
Neurotyczność bardzo często wiąże się z tendencją do zamartwiania się. Jednym z najczęstszych obszarów takich obaw jest własne zdrowie. Nawet niewielki ból głowy, wysypka czy chwilowe złe samopoczucie mogą uruchamiać lawinę katastroficznych myśli. Osoba neurotyczna często analizuje objawy, szuka informacji i obawia się najgorszych scenariuszy, mimo że nie ma medycznych podstaw do takich przypuszczeń. Nie oznacza to automatycznie zaburzeń lękowych, choć długotrwały niepokój może zwiększać ryzyko ich rozwoju.
5. Silnie przeżywa codzienne niepowodzenia
Dla większości osób rozlana herbata czy przypalony obiad są jedynie chwilową niedogodnością. Osoba neurotyczna może odebrać takie wydarzenia jako źródło dużego stresu i emocjonalnego przeciążenia. Niewielkie problemy potrafią urastać do rangi poważnych trudności, wpływając na nastrój przez resztę dnia. Wynika to z większej podatności na negatywne emocje oraz trudności w regulowaniu napięcia.
Choć najczęściej mówi się o jej ciemniejszych stronach, neurotyczność nie jest wyłącznie wadą. Osoby o takim typie osobowości często są bardzo empatyczne, uważne na emocje innych i potrafią okazywać dużo współczucia. Bywają również bardziej refleksyjne i świadome własnych uczuć. Jednocześnie badania wskazują, że wysoki poziom neurotyczności może wiązać się z większym ryzykiem występowania zaburzeń nastroju, takich jak depresja czy zaburzenia lękowe. Dlatego jeśli przewlekły stres, zamartwianie się lub obniżony nastrój zaczynają utrudniać codzienne życie, warto poszukać wsparcia psychologa lub psychoterapeuty.
Najważniejsze jest jednak, by pamiętać, że neurotyczność nie definiuje człowieka. To jedna z wielu cech osobowości, która – przy odpowiednim wsparciu i rozwijaniu umiejętności radzenia sobie z emocjami – nie musi przeszkadzać w budowaniu satysfakcjonujących relacji i dobrego życia.
Źródło: „How to Recognise Symptoms of a Neurotic Person”, theawarenesscentre.com [dostęp: 04.08.2026]