Patrycja Fijałkowska - Jak rozpoznać, że ktoś żyje z lękiem wysokofunkcjonującym? Te 9 zdań często pada z ust osób, które biorą na siebie za dużo
00:00
07:07
Ten rodzaj lęku zawsze jest gdzieś w tle. Nawet gdy wszystko jest w porządku, on każe zastanawiać się, co może pójść nie tak. Nieustannie podsuwa nowe powody do zmartwień, nie pozwala w pełni odetchnąć i utrzymuje ciało w stanie ciągłej gotowości. Chociaż go nie widać, zwykle ujawnia się w wypowiadanych mimochodem zdaniach.
Osoby z lękiem wysokofunkcjonującym często są bardzo aktywne, produktywne i zorganizowane. Wywiązują się z obowiązków, dotrzymują terminów i sprawiają wrażenie, jakby zawsze miały wszystko pod kontrolą. Jest jednak jeden problem – nie potrafią się „zatrzymać” i zrelaksować.
Dr Patricia Dixon, psycholożka i ekspertka zajmująca się relacjami oraz rozwojem osobistym, wyjaśnia:
„Ta część ciebie, która nieustannie musi coś »robić«, właściwie nigdy się nie wyłącza. To tak, jakby w twojej głowie przez cały czas obowiązywała lista zadań, która utrzymuje cię w stanie ciągłej czujności, przez co prawdziwy odpoczynek wydaje się niemożliwy”.
Sukcesy potrafią skutecznie odwracać uwagę od tego, co dzieje się pod powierzchnią. Skoro ktoś dobrze radzi sobie w pracy, ma bogate życie prywatne i rozwija pasje, otoczenie rzadko podejrzewa, że utrzymanie tego tempa wiąże się z ogromnym kosztem psychicznym.
„Na tym polega paradoks lęku wysokofunkcjonującego – na zewnątrz sprawiasz wrażenie opanowanej i mającej wszystko pod kontrolą, ale w środku cały czas się czymś martwisz. Wykonujesz kolejne zadania, ale to lęk napędza cię do działania i nie pozwala się zatrzymać. Nie daje ci przestrzeni, by poczuć spokój i bezpieczeństwo”.
Osoba doświadczająca lęku wysokofunkcjonującego próbuje być przygotowana na każdą ewentualność. Wierzy bowiem, że dzięki temu nic złego jej nie zaskoczy. Nieustanne tworzy katastroficzne scenariusze i szuka rozwiązań problemów, które jeszcze się nie pojawiły. Niestety, zamiast przynosić spokój, taka strategia jedynie podtrzymuje napięcie i poczucie ciągłego zagrożenia.
Przewidywanie wszystkiego, co może pójść nie tak, daje tylko złudne poczucie kontroli.
Dla osoby żyjącej w ciągłym napięciu nawet pozornie błaha decyzja może stać się źródłem olbrzymiego stresu. Zamiast po prostu dokonać wyboru, zaczyna rozważać wszystkie możliwe opcje, przewidywać ich konsekwencje i zastanawiać się, czy na pewno nie popełnia błędu. W efekcie proste wybory zaczynają pochłaniać nieproporcjonalnie dużo czasu i energii.
„Nadmierne analizowanie jest bardzo częstym elementem lęku wysokofunkcjonującego. Chcesz mieć pewność, że nie popełnisz żadnego błędu, dlatego nawet drobne decyzje zaczynają wydawać się znacznie ważniejsze, niż są w rzeczywistości. W rezultacie możesz wpaść w paraliż analityczny i mieć trudność z podjęciem jakiegokolwiek działania”.
Jedno sprawdzenie nie wystarcza. Nawet jeśli wszystko wskazuje na to, że zadanie zostało wykonane prawidłowo, u osoby z lękiem wysokofunkcjonującym szybko pojawia się wątpliwość: „A co, jeśli jednak coś przeoczyłam?”. Powrót do wysłanego maila, ponowne sprawdzenie kalendarza czy upewnienie się, że drzwi są zamknięte, przynosi jednak tylko chwilową ulgę.
Im bardziej taka osoba próbuje zyskać stuprocentową pewność, tym trudniej może być jej ją osiągnąć.
Perfekcjonizm nie wynika wyłącznie z ambicji czy wysokich standardów. Za potrzebą robienia wszystkiego idealnie często kryje się obawa przed oceną, krytyką lub rozczarowaniem innych.
Taka osoba może traktować nawet drobne potknięcie jako dowód na to, że nie jest wystarczająco dobra, zaradna czy inteligentna.
Z tego powodu w życiu ludzi doświadczających lęku wysokofunkcjonującego nie ma miejsca na naukę na błędach, spontaniczność czy po prostu normalność – wszystko, co nie jest idealne, staje się porażką.
Bycie osobą, która zawsze „daje radę”, ma swoją cenę. Ktoś, kto niezależnie od okoliczności pojawia się w pracy, wywiązuje się z obowiązków i znajduje siłę, aby rozwiązywać problemy innych, rzadko wzbudza niepokój otoczenia. W końcu wszystko wskazuje na to, że świetnie sobie radzi.
„Dla świata zewnętrznego jesteś pewna siebie, kompetentna i stabilna, ale w środku czujesz się całkowicie wyczerpana. (...) Obciążenie poznawcze, zmęczenie oraz wysiłek potrzebny do tego, by wszystko wyglądało na wykonywane bez problemu, często pozostają niewidoczne dla innych. Funkcjonowanie w ten sposób przypomina nieustanne balansowanie na linie”.
Sprawne funkcjonowanie nie zawsze oznacza dobre samopoczucie.
Mówienie „nie” może być szczególnie trudne dla osób zmagających się z lękiem wysokofunkcjonującym. Często obezwładnia je bowiem obawa, że kogoś rozczarują, wyjdą na egoistyczne lub przestaną być postrzegane jako pomocne i niezawodne. Skutek? Zgadzają się na kolejne prośby, spotkania czy obowiązki, nawet jeśli dobrze wiedzą, że nie mają na nie czasu, siły ani ochoty.
Otoczenie często nie dostrzega tego przeciążenia. Widzi osobę, która zawsze mówi „tak” i na której można polegać. Nie widzi napięcia, które pojawia się za każdym razem, gdy po raz kolejny stawiasz czyjeś potrzeby przed własnymi.
Wyłączenie laptopa nie oznacza wyłączenia głowy. Osoba doświadczająca lęku wysokofunkcjonującego może przebywać setki kilometrów od pracy, a myślami wciąż być przy zadaniach i obowiązkach. Zastanawia się, czy o czymś nie zapomniała, czegoś nie przeoczyła oraz co będzie czekało na nią po powrocie. W efekcie żaden urlop nie przynosi prawdziwego odpoczynku.
„Przez cały czas masz w głowie milion rzeczy do zrobienia, dlatego ten wewnętrzny »silnik« właściwie nigdy się nie zatrzymuje. Oderwanie się od obowiązków staje się niezwykle trudne, a odpoczynek zaczyna wydawać się stratą czasu. Może to prowadzić do sytuacji, w której człowiek właściwie w ogóle nie bierze wolnego i traci zdolność do prawdziwej regeneracji”.
Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje konsultacji z wykwalifikowanym specjalistą. W przypadku problemów emocjonalnych, psychicznych lub trudności w codziennym funkcjonowaniu zalecamy kontakt z psychologiem, terapeutą lub lekarzem.
Artykuł napisany z wykorzystaniem: Morgan McMurrin, „If You Can Relate to These 9 Phrases, You Might Have High-Functioning Anxiety, According to a Psychologist”, parade.com [dostęp 09.08.2026].