1. Zwierciadlo.pl
  2. >
  3. Zdrowie
  4. >
  5. Naturalne sposoby na dobry sen

Naturalne sposoby na dobry sen

Sen jest − obok diety i trybu życia − jednym z filarów naszego zdrowia. (Fot. iStock)
Sen jest − obok diety i trybu życia − jednym z filarów naszego zdrowia. (Fot. iStock)
Dzięki doktorowi Freudowi wiemy, że marzenia senne bywają nawet ważniejsze od marzeń na jawie… Aby więc żyć pełnią życia, musimy spać. Ale znaczenie ma też jakość snu. Doskonale, jeśli śpimy całą  noc bez przebudzania się, a rano wstajemy rześcy i wypoczęci.  Daleko nam do tego ideału? Wypróbujmy naturalne sposoby na sen.

Dr Marek Bardadyn, naturoterapeuta

Leki homeopatyczne stosowane na zaburzenia snu są nie tylko skuteczne, ale także bezpieczne − nie uzależniają i nie mają skutków ubocznych. Ponieważ przyczyną bezsenności mogą być najróżniejsze zaburzenia wewnętrzne, trzeba dobrać odpowiedni środek i ustalić dawkowanie. Na przykład Coffea (lek uzyskiwany z kawy arabskiej) umożliwia zaśnięcie, kiedy ciągła gonitwa myśli wydaje się nie mieć końca. Środek ten zawsze warto zażyć po stresującym dniu lub gdy nie ma warunków, by wyciszyć się w ciągu 30−60 minut przed położeniem się do łóżka. Jest też skuteczny, jeśli sen nie przychodzi z powodu ogólnego pobudzenia, czemu towarzyszy przyspieszone bicie serca, albo przeszkadza nam hałas lub zimno.

Jeżeli zasypianie utrudnia nadpobudliwość włókien nerwowych i mięśni, co często objawia się niepokojem nóg, drgawkami, skurczami, polecam Zincum valerianicum. Lek ten sprawdzi się także, gdy problemy ze snem nasilają się z powodu miesiączki, przejedzenia lub nadużycia alkoholu.

Czasem nie jesteśmy w stanie zasnąć lub budzimy się nad ranem, bo dręczą nas lęki (uczucie niepokoju może pojawiać się także w ciągu dnia). W takiej sytuacji relaksujący sen powinien powrócić po kilku dawkach specyfiku Ignatia. Z kolei Lupulinum ułatwi odstawienie leków nasennych osobom od nich uzależnionym. Przyjmowany regularnie, najpierw razem z tabletkami, pozwala na stopniowe ich odstawienie. Najbardziej uniwersalnym lekiem jest Avena sativa. Zwłaszcza krople stosowane na noc dają znakomite rezultaty u osób, które wieczorem są tak zmęczone, że… nie mają siły zasnąć.

Zioła z sennika

Problemy ze snem skutecznie likwiduje regularnie pita mieszanka z liścia melisy, kwiatu rumianku i szyszek chmielu (po 100 g) oraz korzenia arcydzięgla i ziela dziurawca (po 5 g). Łyżkę stołową ziół zalewamy szklanką wrzątku, pijemy pół godziny po kolacji.

Dr Partap S. Chauhan, specjalista medycyny ajurwedyjskiej

Miliony ludzi w różnym wieku mają problemy ze snem, tymczasem konsekwencją niewysypiania się bywa nie tylko zmęczenie, ale również nadciśnienie, otyłość czy obniżona odporność. Sen jest bowiem − obok diety i trybu życia − jednym z filarów naszego zdrowia. Mamy kłopoty z zasypianiem? To efekt zaburzeń doszy (energii) vata. Zalecam spożywanie potraw ciepłych, cięższych i nieco tłustszych, słodkich, słonych i kwaśnych w smaku. Warto włączyć do diety mak. Jeśli łatwo zasypiamy, lecz często się budzimy w nocy, trzeba zredukować doszę pitta. Jadajmy dania chłodne, łagodnie przyprawione. Idealny będzie np. napój z kilku daktyli zmiksowanych z filiżanką letniego, przegotowanego świeżego mleka i szczyptą brązowego cukru. Przed snem nacierajmy dłonie i stopy olejkiem kokosowym, który również „studzi” organizm. Gdy rano wstajemy zmęczeni, powinniśmy zrównoważyć doszę kapha. Wybierajmy dania lekkie, suche i ciepłe. I w tym przypadku wieczorne masowanie dłoni i stóp działa korzystnie.
 
5 rad na dobry sen
  • Jadajmy główne posiłki o stałych porach (tuż po przebudzeniu śniadanie, koło południa obiad i kolację na 2−3 godziny przed snem), dwa ostatnie bez ostrych przypraw.
  • Regularnie wykonujmy nieforsowne ćwiczenia, np. asany jogi.
  • Zrezygnujmy z alkoholu i kawy.
  • W sypialni utrzymujmy porządek i półmrok, nie pozostawiajmy w niej przedmiotów związanych z pracą; dbajmy, by pościel była świeża i pachnąca.
  • Pamiętajmy o oddechu: spokojnym, miarowym i głębokim.

Dr n. med. Ocz Batyn, specjalista chorób wewnętrznych i medycyny orientalnej

Bezsenność bywa pierwszym sygnałem choroby, problemów emocjonalnych lub tego, że stres zaczął dominować w naszej codzienności. Wyróżniamy dwa rodzaje snów: pierwszy bierze początek z serca (przyjemne, odprężające marzenia), a drugi − z wątroby (nocne koszmary). Nieprzespana noc to niepowetowana strata dla zdrowia i na nic się zda odsypianie w dzień, bo wtedy ultrafioletowe światło nie pozwala komórkom nerwowym odpocząć.

Niedospani cierpimy na bóle głowy, drżenie rąk, mamy kłopoty z koncentracją, podkrążone oczy, arytmię serca. Często leczymy się na najróżniejsze choroby, zamiast zadbać o dobry sen. Jak jest on ważny, świadczy to, że pozbawieni go przez 72 godziny możemy nawet umrzeć!

Jeśli chcemy dobrze sypiać, po pierwsze przyjrzyjmy się swojemu zdrowiu. (Każdy z 12 narządów wewnętrznych jest powiązany z mózgiem i jeśli któryś niedomaga, zatruwa toksynami „centralę”, zaburzając sen). Po drugie zwolnijmy tempo życia i zrewidujmy swoje cele. (Z praktyki lekarskiej wiem, że bezsenność, zwłaszcza u osób po 35. roku życia, wywołują codzienne napięcia, brak odpoczynku i gonitwa za pieniądzem). Przed pójściem spać powinniśmy się wyciszyć (za sprawą spokojnej lektury, muzyki klasycznej, modlitwy, prostych technik relaksacyjnych). Przed snem warto wymasować stopy ciepłą oliwą. Najpierw jedną, potem drugą stopę obejmujemy rękoma i masujemy okrężnymi ruchami 108 razy.

Nasenna poduszka

Filiżanka słabej czarnej herbaty ze szczyptą kardamonu (na 2 godz. przed snem) lub goździków (pita co 2−3 godz. w ciągu dnia) ułatwi zaśnięcie. Polecam też zastąpienie zwykłej poduszki „nasenną” – wypełnioną łuskami kaszy gryczanej.

ZAMÓW

WYDANIE DRUKOWANE E-WYDANIE
  • Polecane
  • Popularne
  • Najnowsze
  1. Styl Życia

Podlaskie szeptuchy – jak żyją i czym się zajmują?

Prawie każda wieś w kwadracie między Bielskiem Podlaskim, Hajnówką, Czeremchą i Siemiatyczami ma swoją uzdrowicielkę. Trudno oszacować dokładnie, ile ich jest. Twierdzą, że to nie one leczą, tylko zamawiają zdrowie u Boga. (Fot. iStock)
Prawie każda wieś w kwadracie między Bielskiem Podlaskim, Hajnówką, Czeremchą i Siemiatyczami ma swoją uzdrowicielkę. Trudno oszacować dokładnie, ile ich jest. Twierdzą, że to nie one leczą, tylko zamawiają zdrowie u Boga. (Fot. iStock)
Jedni uważają je za uzdrowicielki w sprawach beznadziejnych. Inni za szarlatanki. Albo za praktykujące czarną magię. One same powołują się na dar boży, którym dzielą się z innymi modlitwą. Jak w XXI wieku funkcjonują podlaskie szeptuchy, które zdrowie, miłość i bogactwo zamawiają u Boga – sprawdza dziennikarka Izabela Cieplińska.

Ty masz na sobie urok, dziecko” – orzekła koścista starowinka z chustą na głowie. Wskazała krzesło w kuchni i spytała: „Z czym przychodzisz, Ania?”. Ania przyjechała z egzemą. Wysypka pojawiła się na jej dłoniach kilka lat wcześniej, podczas studiów doktoranckich. Zanim trafiła do drewnianej chatki na Podlasiu, odwiedziła wielu specjalistów medycyny akademickiej, w tym słynną dermatolożkę z Białegostoku, która była jej ostatnią deską ratunku. „Siedziałam w poczekalni pełna nadziei. Bez żadnych badań lekarka zdiagnozowała łuszczycę. Nie byłam zaskoczona, to samo mówili specjaliści, u których byłam wcześniej. Ale nie pomógł żaden z przepisanych przez nich leków ani maści i sterydy. Co więcej, pani doktor powiedziała, że nie zajmie się leczeniem skóry rąk, ponieważ łuszczyca jest chorobą przewlekłą i nie da się jej wyleczyć. A ona lubi sukcesy” – wspomina swoją wizytę Ania. Po wyjściu z gabinetu przepłakała kilka godzin. Nie mogła uwierzyć w ten brak profesjonalizmu i zwykłej empatii ani pogodzić się z tym, że nie ma dla niej ratunku.

Ale pomoc przyszła, choć z dość niespodziewanej strony. Od podlaskiej szeptuchy.

Znała moje imię

Ania nie wiedziała, czego ma się spodziewać, gdy za namową przyjaciółki pojechała z problemem do wsi Orli. „W sieni czekało kilka kobiet. Gdy otworzyły się drzwi od innego pomieszczenia, ze środka wyszły dwie kobiety. Jedna krzyczała, druga płakała. Jak się później dowiedziałam, ta płacząca miała raka. Szeptucha nie mogła jej już pomóc” – opowiada Ania i dodaje: „Wtedy wskazała na mnie. Powiedziała, że przyjechałam z daleka, więc przyjmie mnie w pierwszej kolejności”.

Szeptucha zaskoczyła ją swoją wiedzą jeszcze nieraz. „Znała moje imię, mimo że jeszcze się nie przedstawiłam. Znała imię mojej prababci, chociaż nie było popularne – Ksaweryna. Skarżyła się na dzieciaki bawiące się na zewnątrz, chociaż okna były zasłonięte, a w izbie było cicho jak makiem zasiał” – wymienia Ania. Zanim przeszła do rytuału uzdrawiającego, szeptucha powiedziała o rzuconym uroku. Wymieniła nazwiska osób odpowiedzialnych za klątwę. „Zapytała, czy ma ją zdjąć, bo to będzie miało swoją cenę. Zgodziłam się. Nie dopytałam, jaka to będzie cena. Chciałam się oczyścić. Jeszcze zanim przyjechałam do szeptuchy, słyszałam opowieści, że te wizyty zawsze coś kosztują i nie chodzi o pieniądze. Mówi się, że one coś dają i coś odbierają” – wyjaśnia Ania.

Staruszka założyła jej na głowę białą chustę, spaliła paczuszkę lnu i okadziła ciało dymem. Cały czas się modliła. Na początku wolno i głośno, później coraz szybciej i szybciej, aż przeszła w bełkot. W pewnym momencie całkowicie ucichła i zdjęła chustkę. „Powiedziała: »Nie bój się«. Odpowiedziałam, że się nie boję, na co ona zaczęła się śmiać. Ten śmiech był dość demoniczny. Gdy dotknęła mnie, poczułam, że jest bardzo gorąca” – wspomina Ania. Wychodząc, dostała zalecenie, że ma przyjechać jeszcze dwa razy, i pracę domową. Nie zdradzi jaką, to tajemnica. Poza tym każdy dostaje inną. Na przykład należy wylać wodę pod krzyżem, spalić kawałek papieru o konkretnej godzinie, odmówić różaniec, zjeść kawałek chleba, schować stearynę z roztopionej świeczki pod poduszką. Ania po wizycie czuła się bardzo zmęczona. Gdy wróciła do domu, padła na łóżko i długo spała. Wkrótce jej życie miało się zmienić…

Boży dar

Szeptuchy na Podlasiu znają wszyscy. To uzdrowicielki. Lekarki pierwszego kontaktu dla mieszkańców podlaskich wsi i ostatnia instancja w sprawach beznadziejnych dla przyjezdnych.

Prawie każda wieś w kwadracie między Bielskiem Podlaskim, Hajnówką, Czeremchą i Siemiatyczami ma swoją uzdrowicielkę, choć trudno oszacować dokładnie, ile ich jest. Znają zaklęcia ludowe i modlitwy prawosławne, którymi leczą ciała i dusze. Formuły wypowiadają zazwyczaj szeptem (stąd ich nazwa), niewyraźnie, melorecytując w języku polskim

i staro-cerkiewno-słowiańskim. Twierdzą, że to nie one leczą, a tylko zamawiają zdrowie u Boga. „Dla tożsamości szeptuch kluczowy jest wątek daru bożego. To, co robią, nie jest ich decyzją, ale darem od Boga. One pełnią swoją posługę” – tłumaczy Małgorzata Anna Charyton, etnolożka, antropolożka medyczna, popularyzatorka kultury Podlasia, która przez wiele lat badała praktyki szeptuch. Poznała większość z nich.

Ekspertka wyjaśnia, że medycyna akademicka, w antropologii nazywana biomedycyną, ponieważ opiera się na naukach przyrodniczych, jest integralną częścią kultury Zachodu wyższych warstw społecznych. Medycyna ludowa należała do niższych warstw chłopskich. Ta pierwsza przez wieki miała swoich wykształconych lekarzy. Druga lekarzy z ludu, do których właśnie należały szeptuchy.

Utrudniony dostęp do medycyny akademickiej mieli też podlascy Białorusini, rdzenni mieszkańcy tych ziem, wyznawcy prawosławia, którzy na skutek postanowień traktatu ryskiego zostali przyłączeni do Polski. „Praktyki szeptuch są ściśle związane z językiem białoruskim, dialektami i gwarami lokalnymi, z całą symboliką chrześcijańską w odmianie wschodniej. Podlaskie szeptuchy stanowią pewną lokalną odmianę szerszego zjawiska występującego na Białorusi, Ukrainie i Rosji. Prawosławni uzdrowiciele wywodzili się z Rusinów, później ulegli dywersyfikacji. Tutaj została ta bardziej konserwatywna część szeptuch, która praktykuje to samo, co przed wojną. Ich wiedza opiera się tylko na przekazie ustnym. Różnią się nazwą od tych ze Wschodu, u nas nazywają się szeptuchami, na Białorusi i Ukrainie – szeptunami. Ale to są ludzie stąd, nawet mówią o sobie: »tutejsi«” – dodaje Małgorzata Charyton. Szeptuchy niezależnie od miejsca zamieszkania łączy ten sam mianownik: pośrednictwo między człowiekiem a siłą wyższą, boski dar, cenny prezent, którym trzeba dzielić się z innymi. Jak pomagają? Twierdzą, że wystarczy wierzyć w uzdrowienie.

Róża, wiatr, kołtun

„W życiu nie ma przypadków, ale czy wyzdrowienie córki jest zasługą szeptuchy, tego nie wiem. Wiem za to, że faktycznie problem zniknął” – mówi Małgosia, dziennikarka z Warszawy. Jej córka chorowała na zapalenie ucha. Pierwszy raz obudziła się z bolącym uchem tuż przed czwartymi urodzinami, dwa miesiące po pójściu do przedszkola. Standard. Tylko że ten pierwszy raz rozpoczął cały maraton chorobowy. W ciągu dwóch miesięcy zachorowała trzykrotnie. Laryngolog dał skierowanie do szpitala na operację założenia sączków z możliwym usunięciem trzeciego migdała, ponieważ konsekwencją chorób był niedosłuch. Terminy zabiegu były odległe. Przyszło lato, problem ustał. Jesienią wrócił ze zdwojoną siłą. „Nie chciałam tej operacji, ponieważ nie zawsze przynosi rezultaty, ale czułam się bezradna” – wyznaje Małgosia. O szeptusze usłyszała od znajomej znajomych. „Możliwe, że nie zdecydowałabym się, gdyby nie fakt, że można to było zrobić zdalnie. Wyglądało to tak, że po umówieniu się telefonicznym miałam przesłać na podany adres koszulkę córki, a dokładnie nową koszulkę kupioną specjalnie na tę okazję, w której przespała noc. Do koperty dorzuciłam zdjęcie córki i 20 złotych. Słyszałam, że daje się co łaska” – relacjonuje. Wkrótce potem Małgosia zapomniała o sprawie. Głównie dlatego, że córka przestała chorować. „Miewała katar, ale już nigdy nie zakończył się zapaleniem ucha. O szeptusze przypomniała mi przyjaciółka, która po prostu o nią kiedyś zapytała. Nie wiem do końca, czy to jej zasługa, czy córka wyrosła z tej choroby. Ale cieszę się, że wyzdrowiała i obeszło się bez operacji” – dodaje.

„Mama mówiła, że bałam się wody, co było dość powszechnym powodem zabierania dzieci do szeptuch” – wspomina Ewelina Sadanowicz, etnolożka, doktorantka w Instytucie Socjologii i Kognitywistyki Uniwersytetu w Białymstoku, która zajmuje się naukowo szeptuchami. „Pamiętam, że kobieta wodziła czymś nad moją głową, a później dała mi herbatniki, które miałam jeść przez kilka dni po wizycie” – opowiada. Przyznaje, że chociaż rytuały wciąż są takie same, to przyczyny, z którymi przyjeżdża się do szeptuch, są różne. „Począwszy od bardzo poważnych chorób jak nowotwory, przez problemy skórne i inne choroby, na które lekarze medycyny klasycznej machnęli ręką, po kłopoty miłosne albo finansowe. W kwestiach zdrowotnych szeptuchy zachowały ogólną ludową klasyfikację chorób, którą można było spotkać na całej Słowiańszczyźnie na początku XX wieku” – wyjaśnia etnolożka. Cały świat bolączek dzielą na pięć problemów. „Pierwszy to róża, czyli najróżniejsze zmiany i choroby dermatologiczne. Drugi to wiatr, czyli przewianie powodujące bóle szyi, korzonków, przeziębienia. Są jeszcze przestrach i urok, będące przyczynami chorobowymi, a nie samą jednostką chorobową, i ostatni, najpoważniejszy, nerw-kołtun. Wierzenia ludowe mówią, że każdy człowiek ma w sobie wrażliwą istotę, która – podrażniona – zaczyna wędrować po ciele i powodować różne dolegliwości, np. guzy, paraliże, a nawet nowotwory. Jest odpowiednikiem współczesnego stresu” – mówi Ewelina Sadanowicz.

Medycyna akademicka to integralna część wyższych warstw społecznych. Medycyna ludowa należała do niższych warstw chłopskich. I miała swoich lekarzy, do których zaliczały się szeptuchy. (Fot. iStock)Medycyna akademicka to integralna część wyższych warstw społecznych. Medycyna ludowa należała do niższych warstw chłopskich. I miała swoich lekarzy, do których zaliczały się szeptuchy. (Fot. iStock)

Rogaty za piecem

„Słyszałam o przypadkach, że osoba, która rzuciła na kogoś urok, po zdjęciu go przez szeptuchę, umarła. Wśród szeptuch istnieje bardzo duża wiara w ciąg przyczynowo-skutkowy, który można nazwać karmą” – dodaje etnolożka.

Szeptuchy często posądzane są o czerpanie siły od diabła. Na forach internetowych można przeczytać, że babcia ma „rogatego za piecem”. Szeptuchy wierzą, że tego nie robią, natomiast zdanie mieszkańców Podlasia jest podzielone. „Większość szanuje je i wierzy w to, co czynią, ale są takie osoby, zwłaszcza ortodoksyjnie wierzące, które uważają, że szeptuchy są zagrożeniem, ponieważ nie wiadomo, od kogo czerpią swoją moc. Kiedy zapyta się duchownych katolickich czy prawosławnych, zawsze mówią, że trzeba uważać. Oficjalnie Kościół katolicki i Cerkiew prawosławna zakazują praktykowania i korzystania” – podsumowuje Małgorzata Charyton. Tyle w teorii, w praktyce bardzo wiele osób korzysta z ich pomocy, nie przyglądając się źródłom pochodzenia uzdrowicielskich mocy.

Pomogą czy zaszkodzą?

To ciężka praca i niemalże dożywotnia posługa, bo szeptucha nie może zrezygnować ze swojej praktyki, zabrałaby bowiem ludziom coś ważnego. Nigdy nie odmawia. Przyjmuje codziennie, z wyjątkiem świąt prawosławnych i niedziel. Pracuje po osiem godzin dziennie, a trzeba pamiętać, że szeptuchy mają swoje lata. Do tego nie dostaje za swoją pracę wynagrodzenia.

Małgorzata Charyton podkreśla, że szeptucha nie ma cennika, kasy fiskalnej, nie żąda zapłaty i nie weźmie pieniędzy do ręki. Ale – jak mówi ekspertka – ludzie mają taką potrzebę, żeby zapłacić choćby 5 zł na świeczkę, którą później zapali w cerkwi w intencji chorego. Często ludzie, którzy przyjechali z daleka i wydali mnóstwo pieniędzy na inne badania i konsultacje, chcą zapłacić więcej, tak jak za normalną wizytę. Wtedy mogą usłyszeć, że połowa tego wystarczy za całą rodzinę.

Kiedyś gratyfikacją dla szeptuch był kapitał społeczny. Cieszyły się szacunkiem i uznaniem. Nawet współcześnie wielu lekarzy medycyny akademickiej patrzy na nie przychylnym okiem. Antropolożka przyznaje, że zna lekarzy, którzy zetknęli się z szeptuchami i polecają je, ponieważ wiedzą, że zachodnia medycyna ma swoje ograniczenia.

Doktor nauk medycznych, specjalista ginekolog-położnik Tadeusz Oleszczuk, który słynie z holistycznego podejścia do pacjenta, potwierdza, że jeśli medycyna akademicka nie przynosi oczekiwanych efektów, trudno się dziwić, że osoby szukają takich porad. „Sam pamiętam, że kiedy miałem kilka lat, moja babcia odprawiała nade mną jakieś czary. Coś szeptała, robiła jakieś znaki nad głową i delikatnie spluwała obok każdego ucha” – opowiada lekarz. Przyznaje, że medycyna ludowa stara się patrzeć na choroby i człowieka całościowo – na to, co on je, jak żyje, w jakim środowisku przebywa. Odwołuje się do naturalnych środków wzmacniających odporność, poprawiających pracę jelit. Ale też przestrzega: „Najgorzej jest, kiedy leczenie nowotworu rozpoczyna się od medycyny ludowej. Tracimy cenny czas i zmniejsza się szansa na skuteczne leczenie nowoczesną medycyną akademicką. Sukcesy leczenia onkologicznego zależą od zaawansowania nowotworu w chwili rozpoczęcia leczenia. To jest bardzo ważne i nie można marnować czasu. Trzeba wykonać określone badania, aby potwierdzić lub wykluczyć nowotwór. Badania przede wszystkim”.

Siła kobiet

Chociaż zapotrzebowanie na pomoc przedstawicieli medycyny ludowej jest większe, to szeptuch jest coraz mniej. Jak twierdzi Małgorzata Charyton, wykańcza je kapitalizm, chrystianizacja i propaganda. Dziś szacunek nie wystarcza, starsze kobiety nie znajdują swoich następczyń. „Przekazy ludowe mówią, że szeptucha musi przekazać swój dar. Jeśli tego nie zrobi, będzie miała problemy z odejściem z tego świata. Ale podlaskie wsie z roku na rok pustoszeją, więc tego daru nie ma fizycznie komu przekazać” – wyjaśnia Ewelina Sadanowicz. Być może tradycję uchroni marketing szeptany, bo przypadków uzdrowień jest bardzo wiele.

Ania wspomina, że po trzeciej wizycie czuła się inaczej. Oczyszczona. Jej ręce wyglądały dużo lepiej. Zrobiła tak, jak zasugerowała szeptucha. „Wykonałam wiele testów alergicznych i okazało się, że pewne produkty muszę wyeliminować z diety, bo mi szkodzą. Ale nawet jeśli się złamię i zjem coś, czego nie powinnam, skóra na rękach nigdy nie wraca do stanu sprzed wizyty u szeptuchy. Teraz też rozumiem jej zalecenie z pierwszego spotkania, gdy powiedziała: »Nie rób tego, czego ci nie wolno«” – opowiada. Przyznaje jednak, że drugi raz by już nie poszła. „To jest bardzo silne przeżycie. Mistyczne. Całe Podlasie jest mistyczne, ale wizyta u szeptuchy to mistyka razy sto” – mówi Ania. Małgorzata Charyton zwraca uwagę, że na fali ruchów feministycznych dochodzimy do wniosków, że kobiety nie są słabą płcią, że mają moc. „A szeptuchy mają moc w odmianie pogańskiej” – puentuje.

  1. Styl Życia

W centrum Warszawy powstał mural dedykowany kobietom

(Fot. Michał Dziurkowski/materiały prasowe)
(Fot. Michał Dziurkowski/materiały prasowe)
Mural nawiązuje do kampanii na rzecz zdrowia psychicznego kobiet #wKobiecejGłowie, której celem jest jest pokazanie Polkom,  jak ważne jest mówienie o emocjach.

Mural to przenośnia – feeria barw i elementów symbolizujących emocje i to, co siedzi w naszych głowach. Jest tam wiele piękna, które zaopiekowane – rozkwita – mówi Beata Śliwińska, Barrakuz, autorka projektu muralu. I dodaje: Jestem niezwykle szczęśliwa, dokładając się do ważnej misji, projektując mural, który możemy już podziwiać przy Rondzie ONZ w Warszawie. Ten projekt jest mi bliski nie tylko jako kobiecie, ale również dlatego, że zdrowie psychiczne jest czymś dla mnie w rodzaju siły, którą kiedyś utraciłam. Dzięki fachowej pomocy i wsparciu stałam się znów silna. Teraz doceniam istotę mówienia o tym, jak ważne jest to, co i jak czujemy, jak higiena psyche jest ważna w obecnych, bardzo wymagających czasach oczekiwań i presji. Buduję tę siłę poprzez myślenie o sobie dobrze, dbanie o siebie, samo-przytulenie. Chciałabym, żebyśmy jako kobiety nie dusiły w sobie złości, dawały upust emocjom, robieniu tego co zgodne z nami.

Kolorystyka i symbolika nowo powstałego muralu nie jest przypadkowa. Nawiązuje do akcji „Emocje w centrum”, która miała miejsce 31 maja pod Pałacem Kultury i Nauki w Warszawie i została zrealizowana w ramach kampanii na rzecz zdrowia psychicznego kobiet #wKobiecejGłowie, której głównym partnerem jest firma Gedeon Richter Polska. W czasie trwania akcji kobiety wyzwalały swoje emocje w symboliczny, niekrzywdzący siebie oraz innych sposób – poprzez rzucenie balonem z kolorową farbą w białe płótno. Każdy kolor symbolizował inną emocję, dla przykładu: pomarańczowy był kolorem radości, intensywny róż kolorem miłości, a czerwony – złości. Każda kobieta sama decydowała o wyborze – w ten sposób mogła wyrazić to, co czuła.

Skąd pomysł na akcje? Chodziło o zwrócenie uwagi na zdrowie psychiczne kobiet, a przede wszystkim na potrzebę wyrażania przez nie emocji, bo według badania zrealizowanego na zlecenie Instytutu LB Medical tylko 14% Polek mówi o swoich emocjach, co oznacza, że aż 86% kobiet woli ich nie ujawniać. Organizatorzy kampanii chcą pokazać Polkom, że mówienie o emocjach to klucz do zachowania zdrowia zarówno na poziomie psychicznym, jak i fizycznym. Natomiast muralem zachęcać oraz przypominać wszystkim kobietom, że każda z nich ma prawo mówić o swoich emocjach.

Gedeon Richter jest kobietą. Od 120 lat jesteśmy partnerem kobiet, wspieramy je, edukujemy, oraz odpowiadamy na ich najpilniejsze potrzeby. Dlatego, cieszymy się, że jako mecenas zdrowia kobiet mogliśmy zrealizować ten kobiecy mural, który powstał z myślą o kobietach i o kobiecych emocjach. Radość, miłość, smutek, strach czy złość – bez względu na to, co kryje się #wKobiecejGłowie, wyrażajmy to, co czujemy! Jeżeli jesteśmy szczęśliwe – dzielmy się tym ze światem! Jeżeli jesteśmy smutne – nie bójmy się prosić o pomoc i mówić o tym, co nas boli. Jeśli czujemy, że powinnyśmy odwiedzić gabinet lekarza psychologa czy psychiatry – zróbmy to! Nie bójmy się emocji, nie wstydźmy się mówić o nich publicznie. To podstawowe filary dbania o swoje zdrowie! – mówi Aneta Grzegorzewska, Dyrektor Pionu Korporacyjnego i Relacji Zewnętrznych, Gedeon Richter Polska.

Mural znajduje się w Warszawie, w okolicach Ronda ONZ, przy ul. Jaworzyńskiej 7/9.

  1. Zdrowie

Problemy z zasypianiem – czym jest odwetowa prokrastynacja snu?

O odwetowej prokrastynacji snu mówimy wtedy, gdy mimo braku ważnych przyczyn odwlekamy pójście spać. Jakbyśmy w akcie odwetu chcieli odebrać czas, który nam zabrano w dzień, i zrobić w końcu coś dla siebie. (Fot. iStock)
O odwetowej prokrastynacji snu mówimy wtedy, gdy mimo braku ważnych przyczyn odwlekamy pójście spać. Jakbyśmy w akcie odwetu chcieli odebrać czas, który nam zabrano w dzień, i zrobić w końcu coś dla siebie. (Fot. iStock)
Małe dzieci, wiadomo, trzeba zaganiać do łóżka, ale wydawać by się mogło, że dorośli chcą się wyspać, więc sami o to zadbają. Czyżby? Jak się okazuje, odwlekanie momentu pójścia spać jest coraz bardziej powszechne. I – jak przypomina psycholożka Hanna Samson – niczemu dobremu nie służy.

Czy zdarza ci się do późnej nocy oglądać seriale? Grać w coś albo siedzieć na Facebooku? Albo robić coś jeszcze innego, co nie jest konieczne, choć rano musisz wstać i się nie wyśpisz? Jeśli tak, witaj w klubie. To zjawisko doczekało się już własnej nazwy. Po angielsku to: revenge bedtime procrastination, ale dosłowne tłumaczenia trochę bolą, więc proponuję: odwetową prokrastynację snu. Pojęcie najpierw pojawiło się w Chinach, gdzie dzień pracy bywa tak długi, że nie zostawia czasu na nic poza snem. Czy nie lepiej zatem zredukować ilość snu i trochę pożyć? Zrobić to, na co nie mamy czasu w dzień? W akcie odwetu czy zemsty odbieramy czas, który nam zabrano w dzień, i robimy w końcu coś dla siebie.

O odwetowej prokrastynacji snu mówimy wtedy, gdy nie ma istotnych przyczyn, żeby siedzieć w nocy, wiemy, że się nie wyśpimy i będziemy mieć kiepski dzień – a mimo to odwlekamy pójście spać. Niektórzy idą co prawda do łóżka, ale z laptopem lub innym urządzeniem i odkładają w czasie wtulenie się w poduszkę. Inni się nawet nie kładą, siedzą w fotelu lub na sofie i oglądają, grają, czytają... Dobrowolnie zmniejszają ilość snu na rzecz tego, co sprawia im przyjemność. Niby to nie to samo, co odwlekanie wykonania obowiązków, jednak również nam nie służy.

Zemsta na sobie

Na jednym ze spotkań grupy kobiet, o której już niedawno wspominałam, Julka, lat 38, matka dziewięcioletnich bliźniaczek, opowiedziała o swojej porażce.

– Nie wiem, jak to się stało – zaczęła ze łzami w oczach. – Jest mi strasznie wstyd, nie myślałam, że jestem do tego zdolna. Kiedy przypomnę sobie ich wzrok, robi mi się słabo. Patrzyły na mnie z przerażeniem, tak samo jak na ojca, jak ja im mogłam to zrobić! – Co zrobiłaś? – pytam. – Miałam spotkanie z szefową na Skypie, sytuacja w pracy jest napięta, a one w pokoju obok zaczęły się kłócić i wrzeszczeć na siebie, potem chyba zaczęły się bić, próbowałam udawać, że nic się nie dzieje, ale szefowa słyszała te krzyki i powiedziała, żebym zadzwoniła, kiedy opanuję sytuację w domu. Rozłączyłyśmy się, wpadłam do ich pokoju, zaczęłam na nie wrzeszczeć, Zosię walnęłam w głowę, Helenę pchnęłam na biurko; natychmiast się uspokoiły i patrzyły na mnie z przerażeniem! Właśnie dlatego się rozwodzę, żeby w domu w końcu był spokój, żeby dziewczynki czuły się bezpieczne. On ciągle na nas wrzeszczał, co jakiś czas którąś bił, rzucał przedmiotami, obiecałam im, że teraz wreszcie będzie dobrze, no i co? – wyrzuca z siebie.

Julka przeprosiła córki, wytłumaczyła, że to stres, że nigdy więcej tego nie zrobi, że nie chce, żeby się jej bały. Ale sama też się siebie przestraszyła, zawsze spokojna i cierpliwa, nie wie, co jej się stało.

– Ostatnio w ogóle jestem rozdrażniona, mam tyle rzeczy na głowie, praca, zdalna nauka dziewczynek, rozwód, prowadzenie domu, nie mam chwili dla siebie. I jeszcze to napięcie. Bo COVID, bo zwolnienia w pracy, bo on ciągle ma jakieś żądania, muszę odpowiadać na jego pisma, teraz wymyślił opiekę naprzemienną, choć dotąd nigdy się nimi nie zajmował, a one się go boją. Teraz także mnie będą się bać! – Julka płacze, dziewczyny ją pocieszają, że przecież ma bliską relację z córkami, ten jeden wybuch tego nie przekreśla. Skoro je przeprosiła, to jest inaczej niż z ojcem, ale ona czuje niepokój. – Nie miałam pojęcia, że jestem w stanie tak się zachować. Czy mogę mieć pewność, że to się nie powtórzy? Moje życie jest dla mnie za trudne, dlatego uciekam w seriale. – Kiedy oglądasz te seriale, skoro masz tyle pracy? – dopytuję, bo coś mnie tknęło. – No przecież, że nie w dzień, tylko w nocy, jak dzieci śpią i już wszystko zrobię. – O której chodzisz spać? – O drugiej, trzeciej, różnie, czasem później. Ale i tak wcześniej bym pewnie nie zasnęła. Zamiast się przewalać po łóżku i myśleć o problemach, wolę żyć cudzym życiem. – O której wstajesz? – O szóstej. – To chyba trochę wyjaśnia twoje rozdrażnienie i trudności z kontrolą emocji. Dorosły człowiek powinien spać siedem, osiem godzin na dobę. Jeśli tego nie robi, zaczynają się problemy. Wiem, że żyjesz w stresie, masz wiele powodów do napięć, pandemia sprawia, że siedzisz z dziewczynkami w domu, to nie jest łatwe, ani dla ciebie, ani dla nich, ale brak snu z pewnością jeszcze to utrudnia. Zamiast w cudze życie, lepiej uciec we własny sen. – To nie będę już miała żadnego czasu dla siebie. Praca, dzieci, dom, zdalne lekcje, odpowiedzi na absurdalne pisma ciągle jeszcze męża, przez cały dzień się to wszystko przetacza, prędzej czy później wpadnę w depresję.

– Ja też myślałam, że zwariuję z tą pracą w domu i zdalną nauką chłopców – włącza się Mirka, lat 42, samodzielna matka dwóch synów, 11 i 8 lat. – Z tym, że siedzimy sobie na głowie i że muszę ich ciągle kontrolować i zachęcać do nauki, że praca rozciąga mi się do wieczora, ich lekcje też. I zaczęłam biegać. Codziennie rano, nim chłopcy się obudzą, biegam po lesie. I wprowadziłam wspólne ćwiczenia w ciągu dnia, chłopcy się w to wciągnęli. Jak nie pada, to ćwiczymy na podwórku, mamy przy tym sporo zabawy.

Dziewczyny dzielą się różnymi pomysłami na poprawę jakości życia w pandemii, na znalezienie czasu dla siebie w ciągu dnia, na poprawę samopoczucia bez ucieczki z własnego życia. Mówią o tym, jak podkręcają dzień, wprowadzając coś przyjemnego dla siebie. Robią przerwy na śmiech, taniec, malowanie, tworzą rytuały dla siebie albo całej rodziny, aktywnie szukają tego, co daje im zadowolenie. Być może Julka coś z tego sobie weźmie albo wymyśli coś innego, zamiast odwetowego odwlekania snu. Bo na kim jest ten odwet jak nie na samej sobie? Prokrastynacja snu nie poprawia jakości życia, a wręcz przeciwnie, zdecydowanie ją pogarsza.

Tryb dzienny, tryb nocny

Wyobraźmy sobie naszą energię życiową w formie świeczki. Jest wysoka i gruba, płonie przez całe życie, a kiedy w końcu się wypali – umieramy. Każdy dzień też ma swoją świeczkę, dużo mniejszą i chudszą, która gaśnie wtedy, kiedy nadchodzi pora snu. Jednak zamiast wtedy iść spać – potrafimy działać dalej, gdy nasza dzienna świeczka się wypali.

Jesteś śpiący, mógłbyś już zasnąć, ale chcesz albo musisz coś jeszcze zrobić, więc postanawiasz się rozbudzić. Wstajesz, robisz kilka ruchów, pijesz kawę i senność odchodzi, bo przełączyłeś się na świeczkę życia. Jakbyś zmienił bieg, znów masz energię, już nie chce ci się spać, bo świeczka życia świeci teraz mocniej. To oczywiście nie odbywa się bezkarnie, szybciej zużywasz swoją energię życiową. Po nieprzespanej nocy gorzej funkcjonujesz, choć nowa świeczka dzienna już się pali. A jeśli nocy nieprzespanych jest dużo, odbija się to na twoim zdrowiu.

W czasie studiów żyłam bardzo intensywnie. Dużo się uczyłam, ale też dużo imprezowałam. Udawało mi się to łączyć, kosztem snu. Niejeden raz uczyłam się do rana, szłam na egzamin, dopiero po nim padałam. Czasem po nocy balowania brałam zimny prysznic, piłam kawę i szłam na zajęcia. I wtedy ktoś opowiedział mi o świeczkach – i ta opowieść zapadła mi w pamięć. Zaczęłam obserwować siebie. Rozpoznawałam, kiedy świeczka dzienna gaśnie. Iść spać czy przełączyć się na świeczkę życia? Wiedziałam, że zarwana noc zostawia ślady, nawet jeśli nie od razu je widać. Zaczęłam bardziej dbać o moją świeczkę życia, bo tę akurat mamy tylko jedną.

Długa lista

Seriale wciągają, wiem coś o tym. Ostatnio oglądałam „Breaking bad” – pięć sezonów, w każdym kilkanaście odcinków, wyzwalających wielkie dawki adrenaliny. I zobaczyłam, jak to na mnie wpływa. Napięcie, poczucie zagrożenia, ale też gotowość do walki i konfrontacji w sytuacjach, gdzie niekoniecznie było to potrzebne. Przez kilka dni chodziłam niewyspana, a za to z bronią gotową do strzału. Szybciej jeździłam samochodem. I trudniej było mi zasnąć.

Emocje przeżywane w każdym odcinku nie ułatwiają zapadnięcia w sen. Ale nawet miłe konwersacje na Facebooku też utrudniają zaśnięcie, nawet gdy już odłożymy laptop. Ekrany emitują niebieskie światło, które hamuje uwalnianie melatoniny, czyli hormonu snu.

Niedobór snu powoduje zaburzenia nastroju, nadmierną drażliwość, utrudnia kontrolowanie emocji i impulsów. Osłabia nasze zdolności poznawcze, takie jak koncentracja i pamięć, wydłuża czas reakcji, upośledza orientację przestrzenną. Powoduje wzrost stresu, wywołuje pobudzenie albo senność, osłabia koordynację psychoruchową. Długotrwałe niedosypianie jest powiązane z zaburzeniami zdrowia psychicznego, takimi jak depresja i lęk. Pogarsza również nasze zdrowie fizyczne. Osłabia układ odpornościowy, wywołuje zaburzenia rytmu serca, zwiększa ryzyko otyłości i chorób przewlekłych, takich jak cukrzyca czy nowotwory.

Ta lista jest jeszcze dłuższa, ale i to wystarczy, by mieć pewność, że warto dbać o swoją świeczkę życia.

Hanna Samson, psycholożka, terapeutka, pisarka. W Fundacji CEL prowadzi grupy terapeutyczne dla kobiet. Autorka takich książek, jak „Dom wzajemnych rozkoszy” i „Sensownik”.

  1. Kuchnia

Hawaje na talerzu – kulinarne inspiracje, pełne egzotycznych smaków

Wybrane przepisy na zdrowe, smaczne i egzotyczne posiłki. Na zdjęciu saimin (fot. z książki
Wybrane przepisy na zdrowe, smaczne i egzotyczne posiłki. Na zdjęciu saimin (fot. z książki "Jedz i pracuj nad własnym zdrowiem" Karoliny i Macieja Szaciłło)
Dzień hawajski w kuchni, w dodatku w wersji wegetariańskiej? – Hawajskie „aloha” to słowo, które kojarzyło mi się z surfingiem i powitaniem. Stosunkowo niedawno dowiedziałem się również, że „aloha” jest piątą zasadą huny - filozofii współistnienia z naturą, opartej na dawnych wierzeniach hawajskich – pisze Maciej Szaciłło w książce „Jedz i pracuj nad własnym zdrowiem”.

Aloha to życie w chwili obecnej, tu i teraz, w zgodzie ze sobą i w miłości. Dzielenie się tą wypełniającą nas radością z innymi. „Maciek, wiesz, że nasza kuchnia, nasz sposób myślenia o jedzeniu jest właśnie »aloha«” - zauważyła Karola... Coś w tym jest. „Najdłuższą podróżą, jaką odbywamy w życiu, jest ta z głowy do serca” - przeczytałem gdzieś, kiedyś. Zapamiętałem dobrze to zdanie. To właśnie w kuchni, odkąd pamiętam, pokonuję najdłuższe fragmenty owej podróży...

Hawajska owsianka na śniadanie

Dr Max Bircher-Brenner, specjalista z zakresu zdrowego odżywiania, wpadł na pomysł zalania płatków owsianych wodą (a nie gotowania) już na początku XX w. Tak przygotowany owies zachowuje wszystkie swoje właściwości zdrowotne, jednocześnie nie tracąc „rozgrzewającej mocy". Dodatek soku ananasowego, mleka i uprażonych wiórków kokosowych sprawia, że ta hawajska owsianka nadaje się zarówno na deser, jak i na śniadanie.

Fot. Karolina i Maciej SzaciłłoFot. Karolina i Maciej Szaciłło

Składniki:

  • 200 g płatków owsianych (można użyć oczyszczonych bez glutenu)
  • 400 ml soku ananasowego (bez dodatku cukru)
  • 1-2 garści niesiarkowanych rodzynek
  • 1 garstka poszatkowanych migdałów
  • 2 łyżki uprażonych na suchej patelni na złoty kolor wiórków kokosowych
  • ok. 100 ml mleka roślinnego dobrej jakości (np. sojowego, owsianego czy ryżowego)

Grillowany ananas (opcjonalnie):

  • 1/4 dojrzałego ananasa pokrojonego w plasterki
  • olej kokosowy do posmarowania

Płatki zalewamy sokiem ananasowym i odstawiamy na noc do namoczenia. Rano wszystkie składniki owsianki mieszamy. Możemy podać ze zgrillowanym ananasem: posmarowanego olejem kokosowym ananasa grillujemy z dwóch stron na patelni (ok. 2 minut z jednej strony).

Na obiad: hawajskie szaszłyki i dressing z mango

Rozgrzewający ananas chyba wszystkim kojarzy się z Hawajami. Te szaszłyki swoją wyjątkowość zawdzięczają właśnie jemu i marynacie łączącej sok ananasowy z sosem sojowym. Do tego prosta sałata z dressingiem z mango, cebuli i octu jabłkowego.

Fot. Karolina i Maciej SzaciłłoFot. Karolina i Maciej Szaciłło

Podstawą są marynowane warzywa i dodatki, które trzeba przygotować dzień wcześniej:

Marynata:

  • 1/2 szklanki sosu sojowego dobrej jakości (bez glutaminianu sodu)
  • 1/4 szklanki oliwy z pierwszego tłoczenia
  • 1 łyżka wybranej substancji słodzącej (np. melasy, słodu czy syropu)
  • 1 łyżeczka musztardy
  • 1 łyżeczka suszonego imbiru
  • 1 łyżeczka czosnku w proszku
  • 1/2 łyżeczki ostrej papryczki chilli w proszku (opcjonalnie)
  • 800 g warzyw i dodatków: czerwona papryka pokrojona w kostkę, ananas pokrojony w kostkę, cebula pokrojona w ćwiartki, cukinia pokrojona w jednocentymetrowe półplasterki, tofu (ok. 200 g) pokrojone w kostkę

Przygotowujemy marynatę: wszystkie składniki marynaty mieszamy. Marynatę przelewamy najlepiej do plastikowej, zamykanej torebki (lub do plastikowego, zamykanego pojemnika). Następnie wkładamy do niej wszystkie warzywa, tofu i ananasa oraz dokładnie obtaczamy je w marynacie. Całość wkładamy na noc do lodówki.

Sałata z dressingiem z mango:

  • ok. 100 g roszponki lub liści „baby” sałaty rzymskiej
  • 1/2 ogórka pokrojonego w plasterki
  • kilkanaście pomidorków koktajlowych

Dressing z mango:

  • ½ dojrzałego mango pokrojonego w kostkę
  • ½ szatkowanej cebuli
  • 3-4 łyżki octu jabłkowego
  • 3 łyżki oliwy z pierwszego tłoczenia
  • 1 łyżka zimnotłoczonego oleju (lnianego, z lnianki lub rzepakowego)
  • nierafinowana sól do smaku

Ponadto ok. 200 g ryżu jaśminowego lub krótkoziarnistego do sushi ugotowanego zgodnie z instrukcją na opakowaniu

Przygotowujemy szaszłyki: warzywa, tofu i ananasa nabijamy na szpikulce. Układamy na blasze wyłożonej papierem do pieczenia. Wkładamy do piekarnika rozgrzanego do 230°C (najlepiej z funk­cją grillowania od góry i termoobiegiem). Szaszłyki pieczemy ok. 20-25 minut. W trakcie pieczenia kilkakrotnie przewracamy szaszłyki i smarujemy marynatą (najlepiej przy użyciu pędzelka). Szaszłyki podajemy z sałatą z ogórkiem, pomidorkami koktajlowy­mi z dressingiem z mango oraz ryżem. Przygotowujemy sałatkę: wszystkie składniki łączymy i polewamy dressingiem z mango. Przygotowujemy dressing z mango: wszystkie składniki miksuje­my ręcznym blenderem do uzyskania jednolitej emulsji. Na zakoń­czenie dodajemy sól do smaku.

Deser z mango pod kokosową kruszonką

„Kruszonka ze skórkę cytrynową? Nie brzmi dobrze” - zauważyłam, kiedy Maciek powiedział mi o swoim pomyśle. Nie ugiął się jednak pod naporem moich argumentów. Uparcie podążał za głosem swojej intuicji kulinarnej. Tym razem miał rację. Może kruszonka ze skórką cytrynową i mango nie brzmi dobrze, ale smakuje wybornie.

Fot. Karolina i Maciej SzaciłłoFot. Karolina i Maciej Szaciłło

Kokosowa kruszonka:

  • 50 g płatków owsianych (można użyć certyfikowanych, oczyszczonych z glutenu)
  • 2 łyżki wiórków kokosowych
  • 2 łyżki oleju kokosowego (może być rafinowany)
  • 2 łyżki wybranej substancji słodzącej (np. słodu, syropu lub melasy)
  • szczypta nierafinowanej soli
  • sok z 1/2 cytryny
  • skórka otarta z 1/4 cytryny
  • 1 dojrzałe mango pokrojone w kostkę
  • listki mięty do przybrania
  • mleko kokosowe dobrej jakości do podania (opcjonalnie; bez konserwantów, minimum 75% miąższu kokosowego)

Przygotowujemy ciasto na kruszonkę: wszystkie składniki mie­szamy (bez mięty i mleka kokosowego). Mango układamy w pła­skim żaroodpornym naczyniu wysmarowanym olejem kokoso­wym. Na mango wykładamy równomiernie kruszonkę. Wkładamy do piekarnika rozgrzanego do 170°C z termoobiegiem. Pieczemy, aż kruszonka będzie przyrumieniona (ok. 20-25 minut). Możemy podać przybrane listkami mięty i z mlekiem kokosowym. Uwaga: jeśli kruszonka zacznie się przypalać, trzeba zmniejszyć temperaturę.

Saimin na kolację

Zainspirowana japońskim ramenem, chińskim mein i filipińskim pancit. Jest trochę ostra, słodka i słona. Łączy w sobie różne wpływy i tradycje. Reprezentuje podstawowe założenia huny - życia w zgodzie z naturą oraz współistnienia kultur i religii. Na Hawajach koegzystują one w smacznej symbiozie. „Sercem” saiminu jest wywar. Dodatki mogą być przeróżne. My wybraliśmy pieczarki, tofu i kapustę.

Fot. Karolina i Maciej SzaciłłoFot. Karolina i Maciej Szaciłło

Składniki:

  • 2 łyżki oleju roślinnego (najlepiej ryżowego)
  • ½ drobno poszatkowanej cebuli
  • 2 drobno poszatkowane ząbki czosnku
  • obrany i drobno poszatkowany kawałek imbiru wielkości kciuka
  • ok. 1 drobno poszatkowanej czerwonej papryczki chilli (opcjonalnie; z pestkami lub bez)
  • 2 pokrojone na cienkie paseczki wędzone śliwki
  • 1 l wywaru warzywnego lub 2 ekologiczne kostki rosołowe, warzywne dobrej jakości (bez polepszaczy smaku) rozpuszczone w 1 l wrzątku
  • świeżo mielony pieprz do smaku
  • dobrej jakości sos sojowy do smaku (bez glutaminianu sodu)
  • ok. 200 g makaronu ryżowego lub sojowego przygotowanego zgodnie z instrukcją na opakowaniu

Dodatki:

  • 3 łyżki oleju roślinnego (najlepiej ryżowego)
  • ok. 150 g grubo poszatkowanej kapusty pekińskiej lub pak choi
  • ½ szklanki wody
  • 100 g tofu pokrojonego w plasterki
  • 3 łyżki sosu sojowego dobrej jakości (bez glutaminianu sodu)
  • ok. 150 g pieczarek pokrojonych na pół
  • drobno poszatkowana dymka do podania

W garnku na oleju podsmażamy cebulę, czosnek, imbir, chilli i śliwki, aż będą szkliste. Uważamy, aby ich nie przypalić. Wywar wlewamy do podsmażonych cebuli, czosnku, imbiru, chilli i śliwki. Całość gotujemy na małym ogniu. Pod koniec gotowania dodaje- my sos sojowy do smaku (zupa powinna być dość słona, aby zrównoważyć słodycz warzyw). W tym czasie na oleju (2 łyżki) podsmażamy z dwóch stron tofu (ok. 2 minut z każdej strony). Na koniec podlewamy 2 łyżkami sosu sojowego. Analogicznie postępujemy z pieczarkami (1 łyżka oleju i 1 sosu sojowego). Na końcu pod przykryciem dusimy kapustę z wodą. W misce układamy porcję makaronu, tofu, pieczarek i kapusty. Wlewamy ciepłą zupę i podajemy posypane dymką.

Przepisy z książki Karoliny i Macieja Szaciłło „Jedz i pracuj nad własnym zdrowiem” – 2 część bestsellera.

  1. Zdrowie

Brak snu wpływa na przemianę materii i stan zdrowia – jakich zmian warto dokonać?

Bez względu na wszystko, niech się wali, niech się pali – muszę spać 8 godzin! – zapewnia Iwona Wierzbicka. (fot. iStock)
Bez względu na wszystko, niech się wali, niech się pali – muszę spać 8 godzin! – zapewnia Iwona Wierzbicka. (fot. iStock)
Jeżeli przyjąć, że średnia życia to 78 lat, 25 z nich spędzimy, śpiąc. Nowoczesny styl życia, przewlekły stres, siedzący tryb życia i brak snu przyczyniają się do wydzielania się kortyzolu i zwiększają gromadzenie się tkanki tłuszczowej - pisze Iwona Wierzbicka, dietetyczka kliniczna w książce „Jak wzmocnić odporność”.

Konsekwencją niedosypiania jest zespół metaboliczny, insulinooporność i cukrzyca typu 2. W ostatnich latach wzrosła liczba osób z depresją i popełniających samobójstwa, co psychologowie wiążą również z przewlekłym stresem oraz brakiem snu. Deregulacji ulega również gospodarka hormonalna.

Jak brak snu wpływa na zdrowie?

  • Badania pokazują, że osoby sypiające mniej niż 7 godzin są bardziej otyłe.
  • Niedobór snu ma kluczowe znaczenie w leczeniu chorób metabolicznych (braku efektów leczenia).
  • Zmniejszenie liczby godzin snu zaburza gospodarkę hormonalną odpowiedzialną za sytość, wpływając na: insulinę, leptynę, grelinę (czujemy się głodni – nadmiar greliny i insuliny, nie czujemy sytości – niedobór leptyny lub leptynooporność).
  • Niedobór snu może prowadzić do: depresji, nasilenia objawów choroby psychicznej, uszkodzenia mózgu i całego układu nerwowego (neurodegeneracji), jak również chorób kardiologicznych.
  • Ludzie niewyspani są o 60 procent bardziej podatni na negatywne przekazy (łatwiej wierzą w złe rzeczy i bardziej się nimi przejmują), są bardziej podatni na stres, na problemy z pamięcią, złość, impulsywność, zmiany nastrojów.
  • Naukowcy znaleźli zależność między zaburzeniami psychicznymi, na przykład takimi jak schizofrenia i choroba dwubiegunowa, a brakiem snu. Połączenia nerwowe w mózgu odpowiadające za zdrowy sen i za zdrowie psychiczne częściowo się pokrywają.
  • Zaburzenia snu prowadzą do zaburzenia pracy tarczycy, może się podnosić TSH, obniżać T4 i T3 oraz pogorszyć konwersja hormonów tarczycy.
  • Zaburzenia snu mogą prowadzić do zaostrzenia się objawów choroby autoagresywnej (autoimmunizacyjnej).
  • Za mała liczba godzin snu negatywnie wpływa na stan cery, która wyraźnie postarza się i szarzeje.
  • Niedobór snu zaburza pracę jelit i wpływa negatywnie na mikroflorę jelitową.

Sen i stres

Żyjemy w przewlekłym stresie, dokładając sobie jeszcze do tego aktywność w godzinach wieczornych, która również jest dla organizmu stresem. Twój relaks jest tylko pozorny, tylko ci się wydaje, że odpoczywasz. Podczas ćwiczeń wydziela się kortyzol, który jest hormonem poranka, a zarazem hormonem stresu. Kortyzol ma nas wybudzić i to między innymi dzięki niemu budzimy się o świcie. Następuje „efekt brzasku”, który polega na wyrzucie kortyzolu i wzroście poziomu glukozy we krwi. Wzrost poziomu kortyzolu wieczorem zatem nie jest pożądany. Jeśli jednak po wieczornej aktywności fizycznej chce ci się spać, jest to być może efekt zmęczenia układu nerwowego – taki sam jak po nadmiarze kawy, stresów czy różnych bodźców.

Co zaburza sen i jak to zmienić?

  • Zmęczenie. Znasz to? Im bardziej jesteś zmęczony, tym trudniej ci zasnąć. Dlatego warto kłaść się do łóżka około godziny 21:00, a zasypiać około 22:00. Gdy chodzimy wcześnie spać i rano wcześnie wstajemy, jesteśmy hormonalnie zsynchronizowani ze światłem słonecznym. Teoria sów i skowronków to mit i racjonalizowanie na potrzeby współczesnego świata. Tłumaczymy sobie, że jesteśmy typem sowy, siedząc do późna przy komputerze, a przecież nie musimy już w nocy polować i pilnować ogniska, jak to robiły ludy pierwotne. Za pobudzenie odpowiada niebieskie światło, które mamy w ciągu dnia, a za senność – światło czerwone, które pojawia się, gdy zachodzi słońce. Rano mamy kortyzol, który nas pobudza. Wieczorem kortyzol musi się obniżyć, by mogła zacząć wydzielać się melatonina. Jeśli zatem wieczorem wciąż się pobudzamy: treningiem, niebieskim światłem telefonu czy telewizora, trudną rozmową, stresującym czytaniem e-maili, siedzeniem do późna, to zaśnięcie może być utrudnione. Warto też zadbać o to, by na dwie godziny przed snem „wrzucić na luz” i zrelaksować się: spacerem, zapaloną świecą, miłą muzyką.
  • Praca do późna. Działa to tak: praca = stres = kortyzol = brak snu.
  • Niebieskie światło. Przy nim twój mózg myśli, że jest dzień – bo właśnie w dzień dużo jest takiego światła (ze słońca). Kiedyś wieczorami siedziało się przy świecy, teraz mamy komputery, telefony, telewizory i światła LED. Istnieją filtry elektroniczne montowane na urządzeniach elektronicznych, ale działają tylko częściowo. Pobudza nas przecież również to, co czytamy na ekranie. Kolejnym panaceum na niebieskie światło są okulary je blokujące. Zwykle są koloru pomarańczowego. Warto zaznaczyć, że takie okulary należy nosić tylko po zachodzie słońca, kiedy zaglądamy w urządzenia elektroniczne. Badania pokazały, że noszenie pomarańczowych okularów blokujących niebieskie światło przez dwie godziny przed snem przez tydzień (tyle trwało badanie) poprawiło sen u osób z objawami bezsenności.
  • Trening w godzinach wieczornych. Jeśli jest to joga, stretching czy masaż – to świetny pomysł. Ale gdy idziesz na siłownię, fitness czy pobiegać, twój organizm, jak już wspomniałam wcześniej, produkuje kortyzol – hormon stresu – i ma on silniejsze działanie niż hormon szczęścia, który rzekomo wytwarza się pod wpływem wieczornej aktywności fizycznej. Wieczorny trening zwykle napędza również apetyt. Wycisz się, zamiast pobudzać.
  • Stres. Bardzo ważna jest umiejętność relaksacji i rozładowywania stresu: spacer, świece, medytacja, muzyka, uziemianie, masaż.
  • Pasożyty. Często ich oznaką jest wybudzanie się około 2:00–4:00 nad ranem oraz w okolicy pełni Księżyca. Oznaką pasożytów mogą być: wybudzenia, zgrzytanie zębami, swędzenie odbytu, pogorszenie się stanu skóry, przelewanie się w jelitach (jeśli inne przyczyny zostały wykluczone), astma, nasilenie alergii, katar, zaburzenia depresyjne. W celu wykonania diagnostyki warto skontaktować się z lekarzem parazytologiem.
  • Hipoglikemia nocna (spadek glukozy poniżej normy). Jest spowodowana zaburzeniami gospodarki glukozowo-insulinowej. Jej przyczyny mogą być różne: jedzenie przed snem posiłku bogatego w węglowodany, ograniczenia kaloryczne w ciągu dnia, zaburzenia mitochondrialne, nadmierny stres w ciągu dnia, pasożyty. Hipoglikemia zwykle objawia się zimnymi potami i zawrotami głowy. Pomocne może być niejedzenie przed snem lub przeciwnie – wręcz zjedzenie przed snem, ale czegoś bardzo treściwego (sprawa jest bardzo indywidualna i warto skonsultować się z dietetykiem).
  • Posiłek białkowy. Trawienie białka trwa około czterech godzin – nawet do sześciu. Zatem po zjedzeniu na kolację białka organizm – zamiast odpoczywać i regenerować się – trawi! Dlatego najlepszą opcją na kolację są węglowodany (produkty węglowodanowe), które się trawią szybciej i po których lepiej zasypiamy. Niestety niektóre osoby mogą mieć po nich nocną hipoglikemię, ale zdarza się to rzadko. Na kolację można więc zjeść warzywa korzeniowe, kasze, owoce – co kto toleruje. Nie są wskazane mięsa, ryby, wędliny, jaja.
  • Zapach pożywienia. Nie nastawiaj wolnowaru ani żadnych potraw na noc. Zapach, smak, widok – pobudzają nasze zmysły, tak jak wtedy, kiedy zbliża się pora obiadu. Czujesz gotujący się obiad i zaraz włącza się ślinotok, pojawia się ruch w jelitach i zwiększa się odczucie głodu, które wybudza i kieruje cię do kuchni.
  • Alkohol. Sen po alkoholu jest płytszy i trudno uzyskać pełną regenerację. Ponadto wiele osób wybudza się w nocy po jego wypiciu, nawet jeśli jest to jedna lampka wina. Winna jest temu histamina i toczący się w organizmie stan zapalny.

Fragment z książki „Jak wzmocnić odporność. Dieta, styl życia, umysł, suplementy.”