Bilety kupione, plan wyjazdu dopięty na ostatni guzik, a na dnie torby – książka, na którą od miesięcy brakowało czasu. Jedni zabierają na urlop mrożące krew w żyłach kryminały, inni wzruszające romanse, jeszcze inni opasłe tomy fantasy albo wciągające reportaże. Okazuje się jednak, że taki wybór wcale nie musi być przypadkowy. Zdaniem naukowców nasze czytelnicze preferencje mogą zdradzać więcej o naszych ukrytych lękach, pragnieniach i emocjach.
Nie odkryję Ameryki, gdy napiszę, że dla wielu osób wakacje to nie tylko czas odpoczynku od pracy i ładowania baterii na kolejne miesiące, ale też okazja do nadrabiania czytelniczych zaległości. W końcu długo wyczekiwany urlop wprost idealnie się nadaje do tego, by w końcu sięgnąć po ten trzymający w napięciu thriller, o którym mówiła sąsiadka, czy bestsellerowy wyciskacz łez z polecenia przyjaciółki. Są też tacy, którzy czytaniu podporządkowują cały swój urlop i zamiast obmyślać listę miejsc do odwiedzenia, wolą planować listę książek do przeczytania. Ale czy zastanawiałaś się kiedyś, co właściwie mówi o tobie lektura, którą zabierasz na wakacje?
Czytaj także: Podróże inspirowane literaturą podbijają świat. Coraz więcej osób planuje wakacje śladami ulubionych książek
– To zdecydowanie nie jest przypadkowy wybór – mówi Edgar Dubourg, kognitywista z École Normale Supérieure w Paryżu. – Twoja lista lektur jest w gruncie rzeczy mapą twojej osobowości.
Jak wyjaśnia badacz, kiedy wybieramy thriller, romans, horror czy science fiction, wcale nie uciekamy od własnej psychiki. Wręcz przeciwnie – sięgamy po historie, które oddziałują na bardzo intuicyjne i pierwotne obszary naszego mózgu.
– Fikcja nie tworzy w tobie nowych emocji. Odwołuje się do istniejących już motywacji, takich jak instynkty – dodaje ekspert.
To, że nasze wybory czytelnicze mogą podświadomie ujawniać ważne elementy osobowości – między innymi to, co sprawia nam przyjemność i wywołuje silne emocje – potwierdzają również badania.
Zdaniem dr Valerie van Mulukom, wykładowczyni psychologii na Oxford Brookes University, na to, po jaką książkę sięgamy, mogą wpływać nasze wewnętrzne lęki – określane przez nią mianem „niepewności egzystencjalnych”. W swoim badaniu dr Mulukom przeanalizowała, jak często uczestnicy wybierają określone gatunki literackie, a następnie przyporządkowała je do jednej z czterech kategorii:
- epickie przygody w innych światach – literatura przygodowa, science fiction, fantasy, dystopie i powieści postapokaliptyczne;
- codzienne życie i relacje międzyludzkie – komedie, romanse, dramaty i historie rodzinne;
- zagrożenie i niebezpieczeństwo – kryminały, thrillery, true crime i horrory;
- fakty i historia – biografie, literatura historyczna i dokumentalna.
Ale co to oznacza w praktyce?
Nie możesz oprzeć się kryminałowi? Prawdopodobnie pociąga cię niebezpieczeństwo
Jeśli, podobnie jak wielu miłośników kryminałów, najchętniej sięgasz po historie, w których aż się roi od zbrodni i tajemnic, może to oznaczać, że szczególnie interesuje cię – lub niepokoi – temat zagrożenia i niebezpieczeństwa.
Nie chodzi przy tym wyłącznie o klasyczne powieści detektywistyczne czy thrillery psychologiczne. Do tej kategorii należą również książki true crime, opowieści szpiegowskie oraz horrory, także te wykorzystujące motywy nadprzyrodzone, jak powieści Stephena Kinga.
Czytaj także: 3 polskie serie kryminalne, od których nie oderwiesz się przez długie godziny
Torba plażowa pełna romansów? Możliwe, że martwisz się o swoje relacje
Jeśli z kolei najchętniej wybierasz dobre romanse, twoje niepewności mogą częściej dotyczyć relacji z innymi ludźmi – zarówno romantycznych, jak i przyjacielskich. Badaczka wskazuje również na związek takich preferencji z przemyśleniami dotyczącymi statusu społecznego i własnej reputacji.
Spędzasz lato w Westeros? Być może częściej myślisz o przyszłości świata
Osoby, które najchętniej sięgają po science fiction lub fantasy, mogą mieć tendencję, by częściej skupiać się na kwestiach dotyczących świata i przyszłości ludzkości – choćby w kontekście zmian klimatycznych czy zagrożenia wojną. Historie o odległych planetach, magicznych krainach, wojnach czy upadku cywilizacji często dotykają przecież tematów, które wykraczają poza losy pojedynczych bohaterów.
Czytaj także: Od czego zacząć przygodę z romantasy? Te książki wywołały prawdziwą obsesję na BookToku
Wolisz literaturę faktu? Możliwe, że szukasz odpowiedzi, a nie przygód
Niektórzy czytelnicy zamiast fikcyjnych światów wybierają jednak historie, które wydarzyły się naprawdę. Dla nich idealną wakacyjną lekturą będą biografie, poszerzające horyzonty reportaże czy książki historyczne.
Jak podkreśla Edgar Dubourg, kluczowe znaczenie ma nie tyle podział na fikcję i literaturę faktu, ile sama opowieść. – Każdy z nas obcuje z opowieściami – niezależnie od tego, czy przybierają formę wiadomości, anegdot czy historii opowiadanych przez ludzi wokół nas – tłumaczy badacz.
Dlatego następnym razem, gdy sięgniesz po książkę, która po prostu wyda ci się interesująca, warto zastanowić się, co tak naprawdę przyciągnęło cię do tej historii. Być może twój wybór mówi o tobie więcej, niż początkowo sądzisz.
Źródło: J. McFadden, „What your summer reading list says about you”, bbc.com [dostęp: 6.08.2026]