Autopromocja
1200300
1200300
  1. Zwierciadlo.pl
  2. >
  3. Psychologia
  4. >
  5. Stres w nadmiarze? Ta teoria wyjaśnia, jak nerw błędny pomoże ci wrócić do równowagi

Stres w nadmiarze? Ta teoria wyjaśnia, jak nerw błędny pomoże ci wrócić do równowagi

Fot. Ingwervanille via Getty Images
Fot. Ingwervanille via Getty Images
Dla naszego układu nerwowego wszystkiego jest dziś w nadmiarze. To jednak nie znaczy, że musi być on wciąż w stanie alarmu. Amerykańska kinezjolożka o specjalizacji psychologia ruchu i certy kowana terapeutka traumy Amanda Armstrong proponuje trening oparty na teorii poliwagalnej Stephena W. Porgesa, w której ważną rolę w systemie odgrywa odporność nerwu błędnego.

Spis treści:

  1. Rodzaje stresorów: fizyczne i psychologiczne
  2. Jak nasz organizm reaguje na stres krótkotrwały?
  3. Przewlekły stres – jak wpływa na zdrowie i organizm?
  4. Nerw błędny – klucz do regulacji stresu i dobrostanu
  5. Popraw napięcie nerwu błędnego - ćwiczenia

  • Stres to naturalna reakcja organizmu na różnego rodzaju stresory, które mogą być fizyczne lub psychologiczne.
  • Krótkotrwały stres mobilizuje ciało, zwiększa koncentrację i wspiera układ odpornościowy, dlatego może działać korzystnie.
  • Przewlekły stres pojawia się, gdy stresory utrzymują się długo, prowadząc do licznych problemów zdrowotnych i zmian w mózgu.
  • Nerw błędny odgrywa kluczową rolę w regulacji reakcji na stres, komunikacji między ciałem a mózgiem oraz w osiąganiu dobrostanu psychicznego.
  • Poprawa funkcjonowania nerwu błędnego może pomóc w kontroli stresu i poprawie samopoczucia.

Artykuł pochodzi z miesięcznika „Sens” 6/2025.

Rodzaje stresorów: fizyczne i psychologiczne

Stres to nic innego jak naturalny i ewolucyjnie uwarunkowany sposób, w jaki nasze ciało reaguje na stresory. Stresorem jest wszystko, co według mózgu lub ciała wymaga uwagi lub działania. Istnieją dwie główne kategorie stresorów:

Stresory fizyczne. To stresory, które w jakiś sposób obciążają ciało. Przykładami mogą być: ćwiczenia fizyczne, choroby, hałas, urazy, zanieczyszczenie środowiska, problemy z oddychaniem, zła dieta, przewlekły ból, bardzo wysokie lub niskie temperatury, odwodnienie, klęski żywiołowe i używanie substancji chemicznych.

Stresory psychologiczne. To wszystko, co interpretujemy jako negatywne lub uważamy, że nam zagraża. Przykładami są: stres emocjonalny (uraza, strach), stres poznawczy (przeciążenie informacjami, zmartwienia, lęk), stres percepcyjny (przekonania, historie), trudności w relacjach, stres w pracy, brak wsparcia społecznego, utrata zatrudnienia i brak środków na przetrwanie na odpowiednim poziomie.

UWAGA! Wiele osób uważa, że istnieje również kategoria stresorów, które wiążą się z życiem we współczesnym świecie. Należą do niej: wymagania dotyczące życia domowego, ruch uliczny, media społecznościowe, przeciążenie wiadomościami, uprzedzenia i niesprawiedliwość społeczna.

Jak nasz organizm reaguje na stres krótkotrwały?

Jesteśmy zaprogramowani do szukania bezpieczeństwa i rozwiązań, ale współczesne życie stało się o wiele bardziej złożone, niż może to przetworzyć nasz układ nerwowy. Nasza reakcja na stres jest ogólna, co oznacza, że nie jest specyficzna dla żadnej konkretnej rzeczy. Układ nerwowy wydaje się nie brać pod uwagę tego, że społeczeństwo ewoluowało, i ciągle reaguje tak samo. Nie wie ani nie dba o to, czy stresory znajdują się na zewnątrz (na przykład gdy słyszymy syreny alarmowe, otrzymujemy niepokojącą wiadomość tekstową), czy w naszym wnętrzu (gdy przypominamy sobie kłótnię, jemy coś zepsutego lub ulegamy infekcji wirusowej). Wszelkie bodźce z naszego wnętrza czy spoza ciała mogą być interpretowane jako stresor, a ostra, krótkotrwała reakcja na stres ma na celu zwalczanie wszystkich stresorów w podobny sposób.

To, że reakcja na stres nie jest specyficzna dla takiej czy innej sytuacji, co pozwala jej szybko przejąć kontrolę nad systemem umysł–ciało, daje nam również pewną przewagę. Możemy nauczyć się ją kontrolować, kiedy lepiej ją zrozumiemy. Aby to zrobić, przyjrzyjmy się różnicy między stresem krótkotrwałym a długotrwałym. Stres krótkotrwały, czyli ostry, trwa zazwyczaj od kilku minut do kilku godzin. To natychmiastowa reakcja na określony stresor. Po uporaniu się z nim poziom adrenaliny i kortyzolu spada, a stan organizmu wraca do normy. Możesz mi wierzyć lub nie, ale taki rodzaj stresu jest dla nas korzystny – krótkotrwały stres pobudza układ odpornościowy do walki z infekcjami.

Kiedy wydziela się adrenalina, sygnalizuje to pewnym częściom układu odpornościowego, aby uwolniły komórki odpornościowe w celu zwalczania infekcji bakteryjnych i wirusowych. Krótkotrwały stres zwiększa koncentrację i zawęża spojrzenie, więc nie pomaga w podejmowaniu ważnych decyzji, ale raczej w wykonywaniu konkretnych zadań. Dwa podstawowe hormony stresu, adrenalina i kortyzol, są w odpowiedniej ilości niezbędne do przetrwania. W wielu przypadkach działają korzystnie na ogólny stan zdrowia i samopoczucie. Kiedy więc zaczyna dziać się źle?

Problem zaczyna się wtedy, gdy stresory pojawiają się jeden po drugim i nie jesteśmy w stanie w pełni się zresetować. Określa się to jako przewlekły stres.

Przewlekły stres – jak wpływa na zdrowie i organizm?

Przewlekły, czyli chroniczny stres charakteryzuje się stałym poczuciem presji lub przytłoczenia przez dłuższy czas. Nie określono żadnych konkretnych parametrów przewlekłego stresu, ale jeśli czujesz się zestresowana częściej niż rzadziej, prawdopodobnie cię on dotyczy. To o tym rodzaju stresu słyszymy najczęściej. Według badań medycznych jest czynnikiem współwystępującym aż w 90 proc. chorób i schorzeń.

Wiemy też, że przewlekły stres negatywnie wpływa na funkcjonowanie nerwu błędnego i przyczynia się do: stanów lękowych, depresji, problemów trawiennych, napięcia mięśni, bólów głowy, problemów poznawczych i z pamięcią, problemów ze snem, obniżonej odporności, wysokiego ciśnienia krwi i chorób serca. Lista jest bardzo długa. Przewlekły stres zmienia kształt i funkcjonowanie mózgu i wpływa na prawie każdą ważną funkcję organizmu.

Dobrą wiadomością jest to, że mamy możliwość złagodzenia wpływu stresu, jeśli lepiej zrozumiemy naszą reakcję na stres i funkcjonowanie układu nerwowego jako całości. Dużą rolę odgrywa tutaj nerw błędny.

Nerw błędny – klucz do regulacji stresu i dobrostanu

  • Nerw błędny jest jednym z najważniejszych nerwów. Łączy wiele narządów i bierze udział w ważnych procesach, które zachodzą w organizmie.
  • Poszczególne gałęzie nerwu błędnego biegną od pnia mózgu do jelita grubego. Każda z nich bierze udział w istotnych funkcjach sensorycznych i motorycznych.
  • Nerw błędny stanowi 75–80 proc. przywspółczulnego układu nerwowego, który pomaga stłumić reakcję „walcz lub uciekaj” i zresetować się po stresujących sytuacjach.
  • Nawet 80 proc. komunikacji między umysłem a ciałem, która odbywa się za pośrednictwem nerwu błędnego, ma charakter czuciowy (aferentny), co oznacza, że wiadomości płyną z ciała do mózgu.
  • Nerw błędny jest aktywnie zaangażowany w kwestie samopoczucia psychicznego. Niska zmienność rytmu zatokowego (miara funkcji nerwu błędnego) wiąże się z wyższą wrażliwością emocjonalną, zmniejszoną zdolnością regulacji emocji i odpornością na stres. Lepsze zdrowie nerwu błędnego daje odwrotny skutek.
  • Nerw błędny jest istotnym elementem, który pozwala nam osiągnąć dobrostan. To jeden z najszybszych sposobów, w jaki możemy zoptymalizować naszą fizjologię, aby pozytywnie wpłynąć na własną psychikę.

Popraw napięcie nerwu błędnego - ćwiczenia

Oddech „wuuu”
Polega on na wydawaniu podczas wydechu niskiego dźwięku, który aktywuje nerw błędny oraz sprzyja relaksacji, redukcji stresu i poprawie funkcji oddychania.

  1. Znajdź wygodne, ciche miejsce do siedzenia lub leżenia.
  2. Zamknij oczy i weź kilka głębokich oddechów, aby rozluźnić ciało.
  3. Przy kolejnym wydechu zacznij wydawać niski dźwięk „wuuu”, podobny do odgłosu pszczoły lub motorówki.
  4. Pozwól, aby dźwięk wibrował w twoim ciele, i skup się na tym odczuciu podczas wydechu.
  5. Kontynuuj wydawanie brzęczącego dźwięku przez kilka wydechów lub tak długo, jak ci to odpowiada.
  6. Kiedy będziesz gotowa, aby skończyć, weź jeszcze kilka naturalnych, głębokich oddechów, a następnie powoli otwórz oczy.

Masaż brzucha
Nerw błędny przebiega przez brzuch, więc zrozumiałe, że masaż obszaru brzucha może stymulować nerw błędny, a także wspomagać trawienie. Najlepiej wykonywać go na czczo lub kilka godzin po jedzeniu. Zacznij powoli i obserwuj, jak reaguje twoje ciało.

  1. Połóż się na wygodnej macie lub łóżku, uginając kolana i kładąc stopy płasko na powierzchni pod sobą.
  2. Połóż dłoń poniżej mostka. Czterema palcami delikatnie naciskaj na brzuch po którejkolwiek stronie klatki piersiowej.
  3. Zataczaj palcami kółko zgodnie z ruchem wskazówek zegara, krążąc od mostka i żeber w dół, w kierunku dolnej części brzucha poniżej pępka. Wykonaj tę czynność 10–20 razy. Podczas masażu bierz powolne, głębokie oddechy.

Śmiech i socjalizacja
Śmiech i zdrowe kontakty społeczne obniżają poziom hormonów stresu. Jednym z powodów jest prawdopodobnie aktywacja nerwu błędnego, co przesuwa nas w kierunku stanu wywoływanego przez układ przywspółczulny. Pod względem fizjologicznym śmiech angażuje mięśnie gardła i brzucha, w których znajduje się wiele połączeń nerwu błędnego. Więzi społeczne poprawiają napięcie nerwu błędnego także poprzez redukcję stresu, koregulację, wspólne doświadczenia i regulację emocjonalną. Naukowcy odkryli, że skupianie się na pozytywnych interakcjach społecznych może poprawić napięcie nerwu błędnego i zmienność rytmu zatokowego.

Śmiech i więzi społeczne wydają się mieć dwukierunkowy związek z nerwem błędnym – im częściej się śmiejesz i spotykasz z innymi, tym wyższe jest napięcie nerwu błędnego oraz tym łatwiej przychodzą ci śmiech i kontakty społeczne.

Kiedy czujesz się dobrze, staraj się często śmiać. Śmiej się z przyjaciółmi i ze współczuciem śmiej się do siebie, kiedy przydarzy ci się jeden z tych irytujących ludzkich momentów. Poświęć też czas na oglądanie zabawnych treści. Może to być trudniejsze, kiedy nie czujesz się dobrze – jesteś przytłoczona, przygnębiona albo odczuwasz lęk. Jeśli tak jest, zachęcam cię, abyś w takich chwilach skontaktowała się z kimś, kto cię wspiera, lub obejrzała coś, co zwykle uważasz za zabawne. Możesz nawet trochę „udawać”. Wydawaj głośne odgłosy „ha, ha, ha” prosto z brzucha, a nerw błędny będzie stymulowany jak pod wpływem prawdziwego śmiechu.

Fragment książki „Leczenie poprzez nerw błędny”, Amanda Armstrong, tłum. Marcin Masłowski. wyd. Kobiece, skrót i śródtytuły pochodzą od redakcji.

Share on Facebook Send on Messenger Share by email
Autopromocja
Autopromocja

ZAMÓW

WYDANIE DRUKOWANE E-WYDANIE