1. Zwierciadlo.pl
  2. >
  3. Psychologia
  4. >
  5. Kryzys męskości. Jak zdefiniować współczesnego mężczyznę?

Kryzys męskości. Jak zdefiniować współczesnego mężczyznę?

Pokolenie dzisiejszych trzydziestoparolatków to są ludzie, których ojcowie prezentowali stereotypowy wizerunek mężczyzny. (Fot. Getty Images)
Pokolenie dzisiejszych trzydziestoparolatków to są ludzie, których ojcowie prezentowali stereotypowy wizerunek mężczyzny. (Fot. Getty Images)
Mężczyzna dziś musi zdefiniować się na nowo. Odnaleźć w nowym układzie sił, w którym kobiety stały się niezależne i samowystarczalne. Czy obecny kryzys męskości może być początkiem innej, lepszej jakości? Sytuację komentuje – z męskiego punktu widzenia – psychoterapeuta i seksuolog Michał Pozdał.

Wzorce męskości mocno się pozmieniały na przestrzeni ostatnich lat. Kiedyś dominował model macho, faceta silnego i nieokazującego słabości, później pojawił się typ metroseksualny. Teraz mamy drwala, zarośniętego, męskiego. Czy mężczyźni się w tym nie gubią?
Mam wrażenie, że o ile kiedyś męskość była budowana z cech osobowościowych, o tyle dzisiaj jest ona bardzo fasadowa, na co dowodem jest właśnie ten drwal. Chciałbym trochę zdekonstruować ten wizerunek – bo z jednej strony mamy faceta z zapuszczoną brodą, długimi włosami, ubranego w kraciastą koszulę, która kojarzy się z pracą fizyczną, i dżinsy, które przywołują taki wczesny wizerunek macho lansowany chociażby w reklamach Marlboro. Z drugiej strony, jak pomyślimy o tym, ile kosztuje ta jego wypielęgnowana w barber shopie broda i że on prawdopodobnie skorzystał z rady stylisty albo godzinami śledził trendy lansowane na blogach modowych, żeby się tak ubrać – to robi się z tego jakieś oszustwo. Bo zamiast mężczyzny, który po prostu narzucił na siebie, co miał pod ręką, i poszedł zarabiać pieniądze, mamy do czynienia z facetem, który dba o siebie tak jak kobieta. Dlatego zgadzam się z tym, że wielu mężczyzn nie ma dzisiaj wzorca męskości.

A czy to nie jest trochę tak, że aby mężczyzna mógł dotrzeć do swojej męskości, to powinien paradoksalnie najpierw odkryć w sobie wewnętrzną kobietę, „miękką” sferę psychiki?
Tak, z tym że ja tego nie chciałbym stereotypowo nazywać kobiecą stroną psychiki, ja chcę o tym myśleć jako o ludzkich cechach. To że facet jest wrażliwy, że czasem płacze, jest ludzkie. Mężczyźni dziś częściej się przyznają do tego, że mają tę stronę wrażliwą, lękową. Kobiety zresztą nie są już zainteresowane partnerami w typie macho, mówią o nich, że są martwi emocjonalnie, że nie mogą z nimi pracować nad relacją, że są kiepskimi ojcami, bo nie angażują się w życie swojego dziecka. Faceci żyją jednak w pewnym dysonansie – „To jaki ja mam być? Jak ja mam się zachowywać?”. Szczególnie że pokolenie dzisiejszych trzydziestoparolatków to są ludzie, których ojcowie prezentowali raczej taki stereotypowy wizerunek mężczyzny. Pamiętam, jak w końcówce lat 90. robiłem badania i pytałem o rolę ojca w życiu młodych ludzi. Okazało się wtedy, że większość ojców była wycofana z życia dzieci, to znaczy dawali pieniądze, byli w domu, ale nie interesowali się ich sprawami. Myślę, że gdyby dzisiaj przeprowadzić takie badania, to by już zupełnie inaczej wyglądało, szczególnie w środowiskach wielkomiejskich.

Męskość jest utożsamiana nie tylko z siłą, ale też z wydolnością seksualną. Czy to się obecnie zmieniło?
Zarówno seksualność mężczyzn, jak i kobiet w ostatnich latach uległa ogromnym zmianom. Spory wpływ na to mają media, kultura. Mam np. pacjentów w wieku 20–22 lat z zaburzeniami erekcji, które powstały na skutego tego, że ich rówieśniczki i partnerki przeczytały „50 twarzy Greya” i mają wobec nich bardzo wygórowane oczekiwania seksualne. Faceci otrzymują obecnie sprzeczne komunikaty. Z jednej strony promowany jest wizerunek wrażliwych mężczyzn, którzy dopuszczają swoją emocjonalną stronę w seksualności, a z drugiej strony mówi się im: „erekcja musi być”. Przemysł farmaceutyczny tak się rozwinął, że jeszcze nakręca to wszystko. Na każdym kroku widzimy i słyszymy reklamy środków na zaburzenia erekcji. Facet bez wzwodu traci poczucie swojej wartości. Czasami pytam się pacjentów: „Czego by pan chciał od żony?” i słyszę: „Wie pan co, ja bym chciał, żeby ona mnie po prostu przytuliła i powiedziała, że mnie kocha”. A ona tylko oczekuje, żeby on miał erekcję. Tymczasem sam brak erekcji nie jest chorobą, on jest zawsze objawem czegoś, czy zaburzeń zdrowotnych, np. zbyt wysokiego cholesterolu, czy zaburzeń występujących w relacji albo w akceptacji swojej własnej seksualności. I trzeba po prostu poszukać przyczyny.

Jakie sytuacje i momenty w życiu mężczyzny są dzisiaj dla niego kryzysowe? Czy np. pierwsze oznaki starzenia dotykają facetów tak samo jak kobiety?
Myślę, że my generalnie, jeśli chodzi o starzenie się, mamy dużo lepiej niż kobiety. Nadal uważa się, że jak mężczyzna się starzeje, to wygląda dobrze, że jest jak wino – im starszy, tym przystojniejszy. A kobieta to już powinna robić sobie lifting i pompować się botoksem. Niemniej jednak można dzisiaj zauważyć, że mężczyźni reagują na swój wygląd, kwitną sklepy z kosmetykami dla mężczyzn. A skoro jest takie zapotrzebowanie, to znaczy, że mężczyźni zaczęli z tego korzystać i że siwy włos jest dla nich problemem. Myślę więc, że tak, starzenie się jest jakimś momentem kryzysowym. Natomiast jeśli chodzi o seksualność, to mężczyźni kompletnie nie umieją się starzeć w tej kwestii, i to jest dramatyczne. Facetom się cały czas wydaje, że będą tacy wydajni, jak byli w wieku 18–19 lat, czyli wtedy, kiedy się uczyli swojej seksualności. Męskość była zawsze kojarzona z jurnością i myślę, że to właśnie tutaj zaczyna się kryzys wieku średniego u mężczyzny – kiedy nagle widzi, że nie spełnia już kryteriów takiego buhaja, samca.

Sądzę, że swego rodzaju kryzysem są narodziny pierwszego dziecka. Ten temat oburza wiele kobiet, ale pracuję z pacjentami, którzy byli przy porodzie swojego dziecka i od tamtego momentu mają awersję seksualną albo impotencję. Po prostu zobaczyli za dużo. Powszechnie się sądzi, że mężczyzn nie brzydzą i nie przerażają takie rzeczy jak widok krwi. A nagle okazuje się, że oni też mają swoją estetyczną wrażliwość. Owszem, są tysiące mężczyzn, którzy nie mają z tym żadnego problemu, ale u niektórych ten obraz na długo zostaje w pamięci. Dla namiętności w związku to jest bardzo często zabójcze.

Robert Bly pisał w „Żelaznym Janie”, że bycie wrażliwcem, skupianie się tylko na „miękkiej” sferze też wcale nie jest źródłem szczęścia. Zachęcał do tego, żeby odszukać w sobie dzikusa.
Był taki okres, lata 90., kiedy „Żelazny Jan” Roberta Bly na wielu mężczyznach zrobił wielkie wrażenie i do dzisiaj są organizowane różne grupy poszukiwania męskości. Ja jednak podchodzę do tego z rezerwą. Nie podoba mi się koncepcja poszukiwania męskości, w której trzeba odkryć coś w sobie, przerobić, dotrzeć do czegoś. Ja jestem mężczyzną i to ja definiuję, co jest, a co nie jest męskie. Myślę, że my jesteśmy tak różni, że niektórzy bardziej, a niektórzy mniej dopuszczają do głosu tego dzikusa w sobie. Dla mnie jest to głównie związane z akceptacją lub nieakceptacją swojej popędowości. Ale to jest akurat niezależne od płci. Tymczasem mężczyzn zmusza się, by opowiedzieli się po którejś stronie, to jest nierealne.

A jaki wpływ na postrzeganie męskości ma wychowanie? To, że np. chłopcom mniej przyzwala się na okazywanie emocji niż dziewczynkom, uczy się ich bycia twardzielami?
Jest taka opowieść o tym, jak do morza wszedł ojciec z dwójką dzieci – z jednej strony trzymał za rękę chłopca, z drugiej dziewczynkę. Przyszła wielka fala i mężczyzna złapał synka tak, żeby mógł wygodnie ustać na dwóch nogach, a dziewczynkę wziął na ręce. Z tej sytuacji chłopak nauczył się, że ma sobie radzić z przeciwnościami, a dziewczynka, że zawsze będzie obok niej mężczyzna, który ją obroni. I ja mam wrażenie, że my cały czas wychowujemy dzieci w ten sposób. Chłopcy słyszą od urodzenia, co jest męskie, a co niemęskie, i za przejawy braku męskości są karani. Słyszą, że są „babami” albo „lalusiami”. Mnie zawsze denerwuje komunikat: „Nie zachowuj się jak baba”, bo oznacza: „Nie zachowuj się jak słabsza, gorsza płeć”. I tutaj właśnie wychodzi gender. Na przykład społecznie akceptowana jest brutalność chłopców, a gdy dziewczyna pobije dziewczynę, to od razu wybucha afera. Te różnice w podejściu do obu płci widać też w wychowaniu seksualnym w domu – dziewczynka ma uważać i „trzymać nogi razem”, a chłopcom daje się prezerwatywę.

Filip Chajzer w jednym ze swoich prześmiewczych reportaży pokazał Janusza – mężczyznę, który niewiele chce od życia, jest zaniedbany, nosi białe skarpetki do klapek, ma obwisły brzuch. Czy taki portret nie jest przejawem dzisiejszego kryzysu męskości?
Ja to czytam jako wręcz przejaw depresji, wynikającej z tego, że dzisiaj są ogromne wymagania wobec mężczyzn i oni sobie kiepsko z tym radzą. Kiedyś było prościej – facet dokładnie wiedział, na czym polega jego rola. A dzisiaj, kiedy kobiety są niezależne, i to zarówno zawodowo, finansowo, jak i seksualnie, wielu facetów czuje się zagubionych. Wzorce męskości, którymi przesiąknęli, były inne. W sypialni to wygląda tak, że nagle okazuje się, że kobieta ma swoje potrzeby, umie o nich mówić, umie się domagać. A do tej pory to mężczyzna był tym, który odkrywał, rządził w seksie. Ale są też pozytywne zmiany. W tej chwili mamy więcej studentów na uczelniach humanistycznych, faceci wiedzą w końcu, jak być fajnymi ojcami na pełny etat – to są rzeczy, które jeszcze 10 lat temu były nie do pomyślenia w naszym kraju. Także to, że faceci szukają pomocy w gabinetach terapeutycznych. Myślę, że żyjemy w czasie transformacji ról płciowych i kobietom jest łatwiej, bo lepiej się adaptują do takich nowych sytuacji, są ewolucyjnie lepiej do tego przygotowane. A wielu mężczyzn jest na etapie poszukiwania swojej tożsamości. Ja na ten kryzys patrzę tak jak Erickson, czyli że kryzys musi być, żeby wyszło z tego dobro, i myślę, że ludzie różnie sobie z nim poradzą, ale wielu poradzi sobie z tym świetnie.

Michał Pozdał psychoterapeuta, seksuolog, wykładowca SWPS, zajmuje się pracą z osobami doświadczającymi trudności w życiu seksualnym, od kilku lat prowadzi spotkania psychologiczne w ramach projektu Strefa Młodzieży SWPS, www.swps.pl/strefa-mlodziezy

ZAMÓW

WYDANIE DRUKOWANE E-WYDANIE
  • Polecane
  • Popularne
  • Najnowsze
  1. Psychologia

Czy mit mężczyzny jako samotnego wilka jest nadal aktualny?

Mężczyźni potrzebują czasem samotności. Problem w tym, że kobiety traktują to jako coś kierowanego przeciwko relacji. Myślą wtedy: dlaczego on nie chce wpuścić mnie do swojego świata? Tymczasem on robi to po to, żeby być z tobą blisko i mieć poczucie ciekawości ciebie. (Fot. iStock)
Mężczyźni potrzebują czasem samotności. Problem w tym, że kobiety traktują to jako coś kierowanego przeciwko relacji. Myślą wtedy: dlaczego on nie chce wpuścić mnie do swojego świata? Tymczasem on robi to po to, żeby być z tobą blisko i mieć poczucie ciekawości ciebie. (Fot. iStock)
Każdy człowiek chce czasem pobyć w samotności, ale zdaniem terapeuty Roberta Milczarka mężczyźni potrzebują tego wyjątkowo, biologicznie i kulturowo. To dobre dla ich psychiki, ale i dla związku, bo po czasie spędzonym osobno bardziej doceniają ten spędzany razem.

Czy stereotyp mężczyzny jako samotnego wilka nadal jest aktualny?
To wcale nie stereotyp. Moim zdaniem w mężczyznach tkwi głęboko atawistyczna potrzeba tego, żeby oddalić się w samotność, choćby na chwilę. I to z różnych powodów, najczęściej po to, by poukładać się ze sobą, podjąć ważne życiowe decyzje, w poczuciu, że nie jest się wystawionym na ocenę innych. To nie zmienia się od lat, różnią się tylko dekoracje i współczesne atrybuty.

Kim zatem jest współczesny samotnik i jak wygląda jego wyprawa w samotność?
To są na przykład różne samotne podróże, wyprawy w góry czy konfrontowanie się ze słabościami poprzez sport uprawiany w pojedynkę. U wielu mężczyzn chęć oddalenia się od świata rozgrywa się na zupełnie nieświadomym poziomie. Dlatego uważam, że stoi za tym jakiś pierwotny mechanizm.

Mówimy o pewnym etapie życia w samotności, a znasz samotników, którzy żyją w pojedynkę przez całe życie, z dala od ludzi?
W moim gabinecie pojawiają się czasem mężczyźni, którzy mają taką konstrukcję, że faktycznie potrzebują więcej przestrzeni i wolności. Po to, żeby zbliżyć się do partnerki, muszą się od niej najpierw oddalić, inaczej mają poczucie sklejenia i niemalże wchłonięcia. Może to zabrzmi kontrowersyjnie, ale podoba mi się metafora mężczyzny sprężyny i kobiety fali z książki Johna Greya, „Kobiety są z Wenus, a mężczyźni z Marsa”. Dlatego, że kobiecy cykl emocji można metaforycznie porównać do fali, gdzie bycie „na fali” to odczuwanie mocy, spokoju i dobrego nastroju. I tak jak fala potrafi się dynamicznie załamać, również emocje mogą się zmieniać, aż do stanu bycia pod falą, w poczuciu beznadziei, bezsilności. Mężczyźni często popełniają błąd, próbując jakoś na to wpłynąć, pomóc i sprawić, by kobieta poczuła się lepiej. To pogarsza sprawę, bo mężczyznom trudno uznać emocje bez próby ich zmiany, a wystarczyłoby być obecnym, uważnym, bez zamiaru naprawiania, tłumaczenia czy wpływu na ten stan rzeczy.

A co oznacza metafora mężczyzny sprężyny?
Tak jak sprężyna, która kurczy się i rozszerza, mężczyźni potrzebują oddalenia po to, żeby się do kobiety zbliżyć. Mężczyzna, żeby zatęsknić, musi nabrać dystansu. Bo jeżeli jest się z partnerką cały czas blisko, to nie ma przestrzeni na to, żeby poczuć i doświadczyć, czym ta bliskość jest. Można powiedzieć, że to dość stereotypowe spojrzenie, a jednak jest w tym sporo racji. Oczywiście taka dynamika może dotyczyć też postaw i reakcji kobiet. Z pewnością jeśli mężczyzna nie nosi w sobie głębokich traum, a samotność nie jest ucieczką, tylko potrzebą wyznaczenia granic i posiadania swojej przestrzeni – to oddalenie się jest potrzebne dla jego zdrowia psychicznego. Tak samo jak i jest potrzebne kobiecie, ale myślę, że ze względów kulturowych mężczyzna jednak bardziej potrzebuje wylizać swoje rany bez ekspozycji społecznej. I to jest właśnie to ogromne wyzwanie w relacjach damsko-męskich. Bo mam poczucie, że kobiety traktują to oddalenie się mężczyzny jako coś, co jest kierowane przeciwko relacji. Oczywiście nie jest tak zawsze, ale kiedy mężczyzna rusza w podróż na motorze albo przesiaduje sam w garażu, to kobieta może odczuwać złość i żal, bo dlaczego on nie chce wpuścić mnie do swojego świata? No właśnie po to, żeby być z tobą blisko i mieć poczucie ciekawości ciebie, kobieto.

Rozumiem to, bo sama mam silną potrzebę autonomii i wolności. Jednak zaskakuje mnie, gdy w rozmowach z terapeutami pracującymi z mężczyznami pytam o to, co robią na męskich kręgach czy warsztatach, a oni odpowiadają mi: a co cię to obchodzi? Jako kobieta nie masz tam wstępu.
To jest czysto archetypiczna sprawa, bo skoro energia ma być męska, to dotyczy tylko mężczyzn. I nie chodzi o wykluczanie kobiet. Po prostu jest w życiu przestrzeń na wspólnotę i przestrzeń na odrębność. Mówiąc retoryką sportową: to, co się dzieje w szatni, zostaje w szatni.

Dlaczego uważasz, że kultura sprawia, że to właśnie więcej mężczyzn szuka dzisiaj samotności? Większość pustelników to mężczyźni?
Myślę, że to nie jest kwestia większych oczekiwań wobec mężczyzn, tylko sprzecznych wymagań. Bo dzisiaj nie do końca wiadomo, co to znaczy być prawdziwym mężczyzną. Kliszą jest to, że mężczyzna powinien być powściągliwy, silny i nie okazywać emocji będących objawem słabości. Współczesny mężczyzna musi sprostać wymaganiom, które wiążą się z wrażliwością emocjonalną. Ale jak w tym zachować pierwiastek męski? Bez agresji, z uczuciem i wyczuciem. Jak nie być miękkim, a wyrazistym? Mężczyzna ma dzisiaj wiele do przerobienia, dlatego tak potrzebuje samotności. Dostrzegam to także w terapii, na przykład gdy pracuję indywidualnie z mężczyznami, którzy jednocześnie są w terapii małżeńskiej. I widzę, że w pracy indywidualnej mężczyźni są bardziej otwarci niż podczas tej w parze – wtedy zamykają się i wycofują. Szczególnie gdy terapeutką jest kobieta. Czasem postrzegają to jak kobiecy sojusz przeciwko mężczyźnie. I to jest temat do przerobienia, trudny i żmudny.

Myślę, że bliskość z drugim człowiekiem staje się coraz trudniejsza dla nas wszystkich. Czy męska samotność nie jest dzisiaj bardziej ucieczkowa?
Każdy z nas ma potrzebę bliskości i dzielenia się swoimi doświadczeniami z innymi, cieszenia się, wspólnego doświadczania. Jednak część z nas potrzebuje być bardzo blisko, a inni czują się lepiej, będąc w pewnej odległości. Znaczenie mają tu trudne doświadczenia życiowe, które traumatyzują nasze relacje. A człowiek ma przecież ogromne możliwości do generowania w sobie mechanizmów obronnych. I ucieczka w samotność staje się dzisiaj jednym z nich. Dlatego, że samotność możemy sobie dzisiaj dość dobrze zracjonalizować: samotność jest fajna, bo lżej nam się żyje. Nikt od nas nie wymaga chodzenia na kompromisy, których uczenie się jest elementem bycia w relacji z drugim człowiekiem. Istnieje pozytywny wymiar samotności, o którym mówiliśmy: potrzeba zdystansowania się, pobycia ze sobą czy nasycenia się energią samotności. I myślę, że w uniwersalnym wymiarze każdy człowiek tego potrzebuje – umiejętności bycia ze sobą. Faktycznie dzisiaj to dla nas trudno dostępne, w małym stopniu potrafimy kontaktować się ze sobą w samotności.

Negatywny wymiar samotności to właśnie rodzaj ucieczki: z lęku przed bliskością czy oceną, z niechęci do angażowania się w relacje i pogłębiania bliskości. Jednak mężczyźni dopiero uczą się kontaktowania ze swoimi emocjami. I pomimo że sam jestem feministą, to mam taki apel do kobiet: „dajcie mężczyznom więcej czasu”. Potrzebnego, by odkryli, jak dziś być mężczyzną silnym i wrażliwym jednocześnie. Bo niby od kogo mieli się tego nauczyć? Od nieobecnego, wycofanego czy przemocowego ojca? A może od matki próbującej wypełnić obie role rodzicielskie? Postawy żądaniowe, roszczeniowe i krzyczące ze strony kobiet budują u wielu mężczyzn jedynie opór. I chęć ucieczki. Dlatego proponowałbym raczej terapeutyczną zasadę: tym szybciej coś się wydarza, im wolniej działamy. Dojrzewanie do bliskości i uczenie się odrębności to indywidualny i długotrwały proces.

Ale czy mężczyźni potrzebują tej samotności od kobiet?
I tak, i nie. Tak, ponieważ nie chodzi o samotność w ogóle, od wszystkich, tylko fakt, że mężczyźni czują się bezsilni i nie rozumieją oczekiwań współczesnych kobiet. Nie, ponieważ mężczyźni chcą bliskości, w której możliwa jest własna odrębność i nieprzeżywanie wszystkiego i zawsze razem. Powiem ci, jak to wygląda u mnie: lubię pobyć sobie sam lesie, w górach czy w domu, i to nie jest ucieczkowe, tylko ma funkcję regenerującą. Po to, żebym później mógł zbliżyć się do partnerki, podzielić się swoim doświadczeniem, powiedzieć o tym, co przeżyłem, mieć ciekawość jej jako drugiej osoby. I myślę, że w relacji z kobietą to bardzo ważne, bo bycie ciągle razem w takim sklejeniu zabiera tajemnicę, ciekawość i niedosyt. Myślę, że z byciem w związku jest jak z kulinariami – lepszy niedosyt niż przesyt.

Mężczyzna samotnik dla mnie jako kobiety to facet sukcesu lub porażki. To na pewno nie jest facet taki jak inni...
A dla mnie taki samotnik to mężczyzna, który potrafi być sam ze sobą i wyznaczyć innym pewne granice. Potrafi też znieść to, że nie jest czasem rozumiany przez innych, a jednak pozostaje lojalny względem siebie. Dzięki temu ma zdrowe relacje z innymi ludźmi, którzy uznają stawiane przez niego granice i wiedzą, że samotność nie jest przeciwko relacji między nimi. Mężczyzna samotnik potrafi zbliżać się i oddalać, nie wypadając z ról: partnera, męża, ojca, brata czy syna. A wypadanie z ról polega na tym, że mężczyzna w ogóle nie chce wchodzić w relacje, nie potrafi ich inicjować i pogłębiać.

A jak wyglądają relacje mężczyzny samotnika z kobietami?
Mają się dobrze, jeśli to, na czym polega potrzeba samotności, jest jasne dla obu stron. Na pewno są kobiety, które mają w sobie nieświadomą potrzebę naprawiania czy leczenia takiego mężczyzny. Wtedy potrzebę samotności partnera traktują jako stan przejściowy, który wynika z poranienia. Za zadanie stawiają sobie, by z ich pomocą wrócił na łono rodziny czy relacji. Jednak tego rodzaju zabieranie tlenu i osaczanie przez rozżaloną kobietę będzie tylko powodowało wycofywanie się tego mężczyzny. Co ciekawe, kobiety trafiają do mojego gabinetu częściej w poczuciu, że są samotne i chciałyby kogoś poznać. Mają w sobie lęk przed samotnością, który zamienia się w desperację szukania bliskości za wszelką cenę. Z kolei mężczyźni w samotność uciekają. Wtedy gdy czują, że kobieta jest za blisko, za mocno chce wejść w ich życie i złamać tajemnicę. Do pewnego momentu rozumiem ich chęć ucieczki. Ale jest też drugi rodzaj męskiego uciekania – przed dorosłością. Wynika on z ich emocjonalnej niedojrzałości, niechęci do mierzenia się z codziennością czy bycia obecnym ojcem, partnerem, mężem.

A może lepszą partnerką dla samotnika jest samotniczka, która go rozumie, bo sama ma dużą potrzebę autonomii?
Nie do końca, bo bliskość tworzą: obecność, kontakt, codzienność wspólnego życia, więc jeżeli partnerzy mają dwa odrębne życia, bez przestrzeni wspólnej i bez miejsca na znalezienie kompromisu – to bardzo trudno taką relację utrzymać i rozwijać. Uważam, że związek dwóch silnych i odrębnych osobowości jest bardzo trudny do pogodzenia.

Freud mówił, że człowiek zdrowy psychicznie może kilka godzin spędzić w pustym pokoju na krześle.
Właśnie ta równowaga pomiędzy bliskością i oddaleniem się jest dla mnie, terapeuty, miarą czyjegoś zdrowia psychicznego. Umiejętność bycia ze sobą zwiększa szansę, że będę potrafił być w związku i że nie jestem z partnerką tylko dlatego, że nie potrafię być sam.

Mówisz jednak, że mężczyźnie łatwiej jest dzisiaj żyć bez ludzi, w samotności?
Jeżeli dokonało się już wielu prób życia w związku, a to nie przynosi efektu, tylko cierpienie, to ile można? Nie chodzi o to, żeby teraz nawracać każdego samotnika na życie z ludźmi. Bo czasem to wynika z jego lub jej wysokiej wrażliwości, z tego, że obecność innych jest przebodźcowująca, emocje są zbyt intensywne i po prostu łatwiej jest żyć w pojedynkę. Jest taka piosenka, którą uwielbiam – „Driving Home for Christmas” Chrisa Rei. Warto wsłuchać się w jej tekst: „Jadę do domu na święta. Nie mogę się doczekać, kiedy zobaczę te wszystkie znajome twarze. Czuję, że już są blisko mnie“. Kiedy słyszę ją w radiu, mam wtedy przed oczyma właśnie taki obraz mężczyzny, który jest sam, jest daleko, a jednak ma do kogo wrócić. Bo jest ktoś na tym świecie mu bliski. Dlatego dobrze jest czasem zatęsknić i właśnie do tego potrzebna jest nam wszystkim samotność.

Robert Milczarek, psycholog, psychoterapeuta, trener umiejętności psychospołecznych.

  1. Psychologia

Kryzys męskości. Czy jego przyczyną są relacje matek z synami?

Czy istnieje lekarstwo na kryzys męskości? (Fot. iStock)
Czy istnieje lekarstwo na kryzys męskości? (Fot. iStock)
- Przyczyną kryzysu męskości są relacje matek z synami. Pracując z mężczyznami w Polsce, obserwuję waszą tradycję wychowania synków przez mamusie. Syn najczęściej jest od zapewnienia matce tego, czego nie dostała od swojego męża. Oni nie są decydentami, są traktowani bez szacunku, przedmiotowo - mówi Piotr Pałagin, psychoterapeuta, lekarz, astrolog.

- Przyczyną kryzysu męskości są relacje matek z synami. Pracując z mężczyznami w Polsce, obserwuję waszą tradycję wychowania synków przez mamusie. Syn najczęściej jest od zapewnienia matce tego, czego nie dostała od swojego męża. Oni nie są decydentami, są traktowani bez szacunku, przedmiotowo - mówi Piotr Pałagin, psychoterapeuta, lekarz. 

Podobno, od dawna już zresztą, mamy kryzys męskości. Wzorzec męski zanika po prostu w sposób skandaliczny i szybki. Kiedyś mężczyźni walczyli o terytorium, wzorcem męskim byli bohaterzy - silni, okrutni, brutalni, bo przecież wrogowi trzeba było odrąbać głowę. Nieważne, kto kogo napadał, takie same gadki były z każdej strony. Krwiopijcy - to był męski wzorzec. Od dawna jest już jednak nieaktualny. No i do czego teraz mężczyzna się nadaje?

Ma pieniądze zarobić na przykład. Dokładnie. A to jest coś drapieżnego? W tym celu ma komuś głowę odrąbać? Dzisiejsza walka to już nie to, już nie machamy szablą. Teraz mężczyzna nie bierze spraw w swoje ręce, raczej idzie do sądu, żeby sąd to za niego zrobił. A potem może powiedzieć: „Jaki ten świat jest niesprawiedliwy!”. Albo nie idzie do sądu, tylko siedzi i wódkę pije. Bo jest załamany, zestresowany i nerwy go biorą. A jak słyszy, że ktoś mówi: „To zrób coś!”, odpowiada: „Nie, no co ja mogę? Ten system jest nie do obalenia?”. To nie jest po męsku.

Jaka jest przyczyna takiego stanu rzeczy? Przyczyną są relacje matek z synami. Pracując z mężczyznami w Polsce, obserwuję waszą tradycję wychowania synków przez mamusie. Syn najczęściej jest od zapewnienia matce tego, czego nie dostała od swojego męża. Albo ma bronić jej przed ojcem, albo jest od tego, żeby spłodzić jej wnuki i mieć grzeczną żonę. Oni nie są decydentami, są traktowani bez szacunku, przedmiotowo. Nie mają wolności, są przez matki wykorzystywani, chowani twardą ręką, krytykowani, poniżani. Muszą być słabi, żeby spełniać ich oczekiwania. Albo są skrzywdzeni nadopiekuńczością, co daje ten sam efekt. Ich męskość wcześnie zostaje złamana.

Co się dzieje potem? Później mężczyzna spotyka kobietę, z którą jest mu cudownie, bo wydaje mu się, że ona wcale nie jest taka jak matka. Jednak kiedy ona rodzi dziecko, cały ten wstręt do matki budzi się i jest przenoszony na żonę. I przychodzi taki czas, że ten facet wpada w depresję, przychodzi do mnie i mówi: „Jest mi ciężko, czuję się osaczony. Wszyscy czegoś ode mnie chcą, a ja nie wiem czego”. I nawet gdy ma kochankę, to ona okazuje się taka sama jak żona. Żonie mówi, że jest wolny i będzie robił, co chce, a kochance mówi, że ma żonę i dzieci i nie może on nich odejść, bo nie jest wolny. Taka sytuacja ciągnie się latami.

Jacy jeszcze polscy mężczyźni do ciebie przychodzą? Druga grupa to ci, którzy nie wiedzą, co mają w życiu tak naprawdę zrobić. Taki mężczyzna był zawsze grzeczny, bardzo dobrze się uczył, skończył prestiżowe studia i poszedł do pracy, której teraz nienawidzi, ale trzeba przecież zarabiać, żeby z czegoś żyć. Trudno mu jednak w tej pracy przejawiać własną wolę, kreatywność czy siłę. On całe życie marzy, żeby się porządnie upić, wyjechać na koniec świata albo przynajmniej na trzytygodniowy urlop. Ci wszyscy mężczyźni cały czas znajdują się w pułapce, w którą wpędziły ich mamusie. Została odebrana im władza i decyzyjność. I oni teraz czują się jak biedna śrubka w tym złym okrutnym świecie. Są wykończeni i jest im bardzo źle.

Co im te matki zrobiły?! Co czuje kobieta, która jako dziewczynka ciągle słyszała, że ma być grzeczna i niczego jej nie wolno, a to, co chce, jest nieważne?

Ona teraz nie wie, czego chce. Tak. A mężczyzna?

Nie działa właściwie. No właśnie. Mężczyzna jest tak skonstruowany, że od razu to po nim widać. U kobiety są to sprawy wewnętrzne - brak jakiejś tajemnicy, umiejętności tworzenia atmosfery, tego, co jest pomiędzy wierszami. Ona to nadrabia pewnymi męskimi zachowaniami, niby świetnie sobie radzi, ma jakiś plan na życie, chociaż to nie jest jej pomysł. W dzisiejszych konsumpcyjnych czasach, gdy liczy się działanie, organizowanie i zdobywanie, trudniej to odkryć. A facet? Od razu wiadomo, że on nie robi właściwego ruchu. To widać zwłaszcza w relacjach z kobietami. Niby działa, ale boi się całkowicie zadeklarować, prawdziwie zaangażować. On będzie czekać na bieg wydarzeń. Będzie oczekiwał, że ktoś za niego zaryzykuje. On musi mieć gwarancję, że nie zostanie skrzyczany, skrytykowany, że nie spotka się z dezaprobatą swojego postępowania. Dziewczyna siedzi obok niego, niby jest kawiarnia, kwiaty, kawa, spacer, ale czegoś brak. A dziewczyna chce barbarzyńcy, chce, żeby zrobił coś tak, jak tylko facet potrafi. Tymczasem on, nawet gdy jest już w związku, jest wycofany. Jego tam nie ma.

Kobieta czuje, że go nie ma, że nigdy nie zrobił tego właściwego ruchu. Czasem taki facet zrobi jakiś ruch, ale potem żałuje i udaje, że to wcale nie o to chodziło, że tak jakoś dziwnie wyszło i żeby sobie nikt czasami nie myślał, że on czegoś chce. Albo przegrywa i żyje z poczuciem porażki i przekonaniem, że nie ma prawa sięgać po swoje. Moja żona ma na przykład takiego wielbiciela. To dawny kolega jej starszego o osiem lat brata. Kiedy miała 15 lat, pierwszy raz się z nim całowała. On poczekał, aż ona dorośnie i poszedł zapytać mamę, czy może się z nią ożenić. A mama powiedziała: „Absolutnie nie, zabraniam, nie wolno!”. Biedny zastanawiał się, a ona w tym czasie zaliczyła paru chłopaków i 2 małżeństwa. Ale on cały czas kręcił się gdzieś w tle. Nagle niedawno wyciągam ze skrzynki na listy kartkę, a tam jest napisane: „Jesteś najważniejszą kobietą w moim życiu, ale ja szanuję twoją rodzinę i na pewno nie zrobię żadnego ruchu”. Wściekłem się i pytam, co to za typ. Żona opowiada mi całą historię i dodaje: „Jak matka żyła, to on się nie odzywał, a jak matka umarła, pojawił się”. Tak to już jest z takimi mężczyznami. Kobiety, które do mnie przychodzą, mówią mi czasem o tym, że spotkały się z jakimś mężczyzną, aż iskrzyło między nimi, a potem on milczy. Spotyka go przypadkowo, a on pyta: „Dlaczego nie dzwonisz?”. To niesamowite! Ona ma do niego dzwonić!

No dobrze. Mamy takiego już złamanego faceta, stało się z nim to, co się stało. Jest dla niego jakaś nadzieja? I dla jego potencjalnej kobiety? Jak kobieta będzie za niego robić to wszystko, co on ma zrobić, nie ma szans. A kobieta zwykle nie chce czekać. Albo mu coś gada, albo robi za niego. Nie wolno! Zabójstwem dla motywacji faceta jest, kiedy kobieta sama zabierze się za podrywanie, zaciągnie do łóżka i wytapetuje ściany. Jeśli on nie chce, to trzeba zająć się swoim życiem, zacząć umawiać z kimś innym albo wynająć przystojnego fachowca od tapetowania. Niech przyjdzie, kiedy on wraca z pracy do domu. Każdy normalny mężczyzna powie: „Co? A co, ja nie mogłem tego zrobić?”. Tak trzeba postępować i wtedy facet będzie chodzić i żarówki sprawdzać sam, będzie naprawiał kran, a nawet zrobi generalny remont. Kobieta nie może gadać mu tak jak matka, bo obudzi się w nim stary mechanizm - jemu będzie się wydawać, że musi to zrobić dla matki, a nie dla siebie i partnerki. On ma uraz psychiczny, automatyczny odruch.

A jeśli on na początkowym etapie relacji nie wykonuje właściwego ruchu? Wtedy warto, żeby kobieta się zastanowiła, czy w ogóle coś z tego będzie. Może też napisać wypracowanie na temat tego, czym różni się obraz Jasia od Jasia. Bo kobieta ma różne obrazy w swojej wyobraźni na temat wymarzonego wirtualnego mężczyzny i nawet, jak patrzy głęboko w oczy tego, który przed nią stoi, to nadal widzi cały zestaw czynności, który on musi, według jej standardów, wykonać. A on nic. Jak zacznie z nim o tym mówić, jest spalona. Jak nie zacznie, może się nie doczekać. A jak istnieje groźba, że może się nie doczekać, trzeba zadać sobie pytanie - czy jest to wyobraźnia, czy jest to rzeczywisty facet. Niech się zastanowi, czy chodzi jej przede wszystkim o to, żeby wymarzony obraz się urzeczywistnił. Jeśli tak, wtedy może dać sobie spokój z tym facetem. Albo niech poczuje w sobie, czy może jednak wartość tego prawdziwego mężczyzny jest tak wielka, że może poczekać na niego nawet 100 lat. Jeśli kobieta zrezygnuje ze swoich oczekiwań, on może zacząć postępować tak, jak chce i będzie dobrze. Co jest dla ciebie ważniejsze - kochać czy być kochaną?

Jedno i drugie. No właśnie. Jeśli impuls idzie z dwóch stron, relacja sama się rozwija. Odbywa się w tym wymiarze, w którym impulsy się spotykają. Jeśli nic się nie dzieje, to znaczy, że kimś rządzi jakiś obraz i że ta druga osoba nie jest ważna. To nie jest miłość, tylko oczekiwanie konsumpcji miłosnej. Nikt się nie rusza i frustracja narasta. Wtedy trzeba to przerwać.

Jest jakieś lekarstwo na kryzys męskości? Wrócić do prawdziwej idei mężczyzny i kobiety. Uszanować, że mężczyzna i kobieta to nie jest to samo. Żyjemy w czasach propagandy mediów. W filmach amerykańskich na przykład jest zawsze ten sam schemat - dobry czarny, zły biały, dobry policjant, zły złodziej. Funkcjonuje mnóstwo sloganów, którymi częstuje się ludzi. My tak samo możemy wypromować mężczyzn i kobiety. O czym marzy większość kobiet w Polsce? Obserwuję, że o tym, żeby mężczyzna dał jej poczucie bezpieczeństwa. I wtedy kobiety kreują ten obraz mężczyzny, który daje poczucie bezpieczeństwa, a on wcale nie musi być prawdziwy. A czym marzy facet w Polsce?

Zależy z jakiej grupy. Przedstawiciele pierwszej marzą o tym, żeby mieć zaradną żonę, niewiele robić i udawać, że jest się ojcem rodziny. Stoi za tym mechanizm dominującej matki. Bo jak matka rządziła wszystkim w domu, to on chce mieć taką żonę jak ona. I mówi: „O, mamusia nie tak zupkę gotowała. Pogadaj z mamusią, ona cię nauczy”.

A druga grupa to faceci, którzy tak bardzo nienawidzą mamusi, że nie chcą żadnej żony. Mogą ewentualnie mieć kochankę bądź kochanki. Marzą o kobiecie jako o obiekcie seksualnym. Tak. I nie chcą w ogóle rodziny. Dla jednych dom, rodzina są potrzebne, bo odebrali naukę religii katolickiej, a drudzy nie chcą tych dyrdymałów. Ani jedni, ani drudzy nie przeszli jednak inicjacji męskiej, to nie są dojrzali mężczyźni.

Nie przeszli inicjacji męskiej? Tak. Drodzy rodzice, jak wasze dziecko robi coś od siebie, co jest dla niego wyzwaniem, mówcie: „Jak fajnie!”. Sąsiadów niech nie zabija, bomby niech nie podkłada, ale jak ma się wybrudzić, trochę połobuzować, pozwólcie mu. Kiedy mój synek zdecydował się być dorosły, palił jakieś ogniska i wracał do domu cały okopcony (ale trzeźwy). „Co się tak na mnie patrzysz? Myślisz, że piję?” - pytał mnie, a ja: „Nic nie myślę”. Kiedyś wrócił z przypalonym butem, ja nadal nic. To była taka jego inicjacja. Potem wreszcie przyszedł do mnie i powiedział, że trzeba mu buty kupić i zaczął opowiadać, jaki już będzie grzeczny. Sam sobie granicę ustawił, bo nikt mu w tym nie przeszkodził. Ta granica nie może zostać ustawiona przez kobietę, przez matkę. Ojciec co najwyżej może powiedzieć: „Uważaj!”.

Po czym rozpoznać dojrzałego mężczyznę? Jak pytam kobiety, czego oczekują od partnera, mówią o tym poczuciu bezpieczeństwa i o tym, żeby on był dla niej dobry i ją kochał. A chodzi o to, żeby pojawił się przekaz „my”. Wtedy nie ma tego, że ktoś kimś rządzi i nikt na nikim się nie opiera, nikt nie jest krzywym słupkiem. Każdy jest prostym słupkiem, który w sobie ma oparcie i wewnętrzny spokój. I wtedy oni we dwójkę są zainteresowani, żeby zbudować wspólne życie. To jest ta dojrzałość. A co to znaczy wspólne życie? Są różne kryteria, jedni będą biznes prowadzić, drudzy dzieci płodzić, trzeci książki pisać, następni tylko seks uprawiać. Ale z dwóch stron, równolegle, jest podobna energia, podobne intencje, podobna moc. Nie identyczne, ale podobne. Tak się tworzy wspólne życie.

Czyli dojrzałość to gotowość do prowadzenia wspólnego życia? Do partnerstwa. I dzielenie odpowiedzialności tak, jak się umówiliśmy lub tak, jak się samo ułożyło i dobrze się z tym czujemy. Nikt nie musi niczego robić, ale robi, bo tak chce. W prawdziwej chęci bycia razem nie ma sztywno podzielonych ról. Partnerstwo polega na tym, że nie ma przemocy z żadnej strony, ale obopólna chęć budowania wspólnego życia. Dojrzałego mężczyzny z dojrzałą kobietą.

Piotr Pałagin, lekarz homeopata, członek Stowarzyszenia Homeopatów Wielkiej Brytanii, psychoterapeuta, astrolog, seksuolog, doradca biznesu, coach, trener sukcesu. Od 1991 roku pracuje jako terapeuta. Wieloletnie doświadczenie pozwoliło mu opracować zintegrowaną metodę terapeutyczną, która oddziałuje na cztery aspekty człowieka: fizyczny, eteryczny (energetyczny), astralny (podświadomy) i mentalny (świadomy). 

  1. Psychologia

Mężczyzn mogą uratować kobiety. Rozmowa z Wojciechem Eichelbergerem

Kobiety skarżą się, że nie ma mężczyzn, którzy nadają się na partnerów. Badania mówią: będzie jeszcze gorzej.
Kobiety skarżą się, że nie ma mężczyzn, którzy nadają się na partnerów. Badania mówią: będzie jeszcze gorzej. "Mężczyzn mogą uratować kobiety" - twierdzi Wojciech Eichelberger, psychoterapeuta. (Fot. iStock)
Związki przyszłości? Ale z kim? Kobiety skarżą się, że nie ma mężczyzn, którzy nadają się na partnerów. Badania mówią: będzie jeszcze gorzej. Co zrobić, żeby na świecie nie zostały tylko same one? I dlaczego mężczyzn mogą uratować kobiety – wyjaśnia Wojciech Eichelberger, psychoterapeuta.

Warren Farrell, amerykański publicysta, twierdzi, że wizerunek medialny mężczyzny się zmienił. Z odpowiedzialnego i poważnego przywódcy, mądrego ojca i dobrego męża mężczyzna zamienił się w okrutnika, złego szefa, bezwzględnego mordercę, pedofila, gwałciciela. Mężczyzna – samo zło! No i jak z kimś takim planować ślub?
Do niedawna patriarchat – tak jak każdy totalitarny system – mógł bez trudu ukrywać swoje słabości i zbrodnie, manipulując językiem, wartościami i umysłami. Ale teraz, gdy okazało się, że jego rządy doprowadziły do kryzysu cywilizacji, mężczyznom musi się oberwać. To też wyrównywanie rachunku krzywd. Potęguje się proces wyzwalania emocji, potrzeb i możliwości kobiet, które przez wieki nie mogły dojść do głosu. To nowa, bezkrwawa rewolucja. Ale jak każda rewolucja i ta nieuchronnie popada w nieznośną przesadę, arogancję i egzaltację.

Ale to nie tylko feministki są autorkami czarnego PR. Scenariusze powieści o złych mężczyznach piszą też mężczyźni.
Może kieruje nimi – nie do końca uświadamiana – potrzeba męskiej pokuty. Samooczyszczenia, którego chcą dokonać, uświadamiając zbiorowe i indywidualne winy, wydobywając z szafy męskiej zbiorowej podświadomości kościotrupa szowinizmu i arogancji. A poza tym taki temat jak upadek idola zawsze dobrze się sprzedawał. Więc teraz dobrze się sprzedaje upadek mężczyzny. Ludzie chcą to oglądać, bo antymęska nagonka opiera się na podobnym mechanizmie jak popularność tabloidów, które tworzą iluzję, że są głosem sumienia porządnych ludzi. Ten spektakl jest wspierany i podkręcany także przez mężczyzn, którzy uważają się za skrzywdzonych przez ojców, nauczycieli, szefów, premierów – a więc mających swoje powody, by także czuć się ofiarami patriarchatu. Oni patrzą na ten upadek i myślą: „no, nareszcie im się dostaje!”.

Znaczenie może mieć też to, że coraz więcej mężczyzn to synowie samotnych matek.
Ciągle jeszcze bardziej „samotne” niż „samodzielne” matki zazwyczaj, niestety, wychowują synów w duchu potępienia, lekceważenia, a nawet pogardy dla ich ojców. Nie zdają sobie sprawy, że dewaluowanie ojca niszczy poczucie wartości syna jako mężczyzny. W rezultacie ci chłopcy, szukając wzorca na bycie sobą, który zaakceptowałaby ich matka, nadmiernie czerpią z jej sposobu przeżywania i nazywania świata, z jej ocen, przekonań i emocji. Nie wyrastają więc na dzielnych mężczyzn, lecz na rozgoryczone, depresyjne i rozemocjonowane kobiety, tyle że przyobleczone w męskie ciała. Samotne matki wychowują też córki, którym również przekazują jednostronny, negatywny obraz mężczyzn: słabych, niedojrzałych, nielojalnych i leniwych. Tragikomiczny paradoks tej sytuacji polega na tym, że mężczyźni o takich psychologicznych parametrach to z reguły ci wychowani przez samotne matki. I tak powstaje błędne koło, które produkuje coraz więcej słabych, niedojrzałych mężczyzn i coraz więcej samodzielnych, rozgoryczonych, nieufnych i wyrachowanych kobiet.

Szczęśliwej pary taki mężczyzna i taka kobieta nie stworzą?
A jakim cudem kobieta obciążona negatywnym stereotypem mężczyzny i psychicznie wykastrowany przez swoją matkę, odcięty od ojca mężczyzna mogliby stworzyć szczęśliwy związek? Oboje nauczyli się przecież, że zaangażowanie emocjonalne w relacje z osobnikiem płci przeciwnej kończy się cierpieniem i upokorzeniem. Facet w takim związku jest z góry skazany na potwierdzanie negatywnego stereotypu mężczyzny zainstalowanego w umyśle partnerki, a kobieta – na przeżycie gorzkiej satysfakcji wynikającej z potwierdzenia jej najgorszych przewidywań.

Gdzie mamy szukać ratunku?
Aby dać szansę trwałym, partnerskim związkom, obie strony muszą zakwestionować jednostronny, negatywny stereotyp ojca. Odtworzyć w swoich sercach jego pozytywny aspekt i jednocześnie – co bardzo ważne – przestać idealizować matkę. Wtedy dopiero kobieta i mężczyzna będą mogli odpowiedzieć sobie na pytanie, czego naprawdę – a nie w imię rodzinnej tradycji czy politycznej poprawności – od siebie nawzajem oczekują? Czarno jednak widzę przywrócenie szacunku dla postaci ojca i odidealizowanie matki w czasach feministycznej rewolucji. Tym bardziej że zawalczyć o nie, i to na przestrzeni dwóch pokoleń, musiałyby kobiety. No ale: pierwszy krok to znalezienie przez kobiety prawdziwej odpowiedzi na pytanie, czego potrzebują od mężczyzn. Gdy ją poznają, wtedy będą wiedziały, jak wychowywać synów i córki. Bo chyba nie chodzi o to, by wyrugować ze świata takie tradycyjne atrybuty męskości jak: odwaga, odpowiedzialność, lojalność, niezależność, umiejętność walki i zdolność do solidarnej gry w zespole?

No nie. Te cnoty znikają, bo coś nie wyszło. Mężczyźni mieli być męscy, ale też wrażliwi. A są niemęscy i narcystyczni.
Uogólniona krytyka i dewaluacja mężczyzn przez matki demoluje wewnętrznie synów. Nie pozwalają młodym mężczyznom identyfikować się z własną płcią. I co wtedy mają robić? Priorytetem ich życiowej strategii staje się unikanie niezależnych, wymagających, często gardzących mężczyznami kobiet – czyli kobiet podobnych do ich matek. Ale testosteron działa, więc ich wyparta, niedojrzała seksualność realizuje się w kontakcie z internetową pornografią, w autoerotyzmie, w skłonnościach do pedofilii, a także w eksperymentach homoseksualnych. Dzieje się tak, bo kobiety nie dają im nadziei na bycie kochanymi. Z tego samego powodu mężczyźni coraz częściej nie chcą dorastać i mieszkają z mamą aż do jej śmierci, czyli do 40., a nawet 50. roku swego życia. Albo wybierają strategię casanowy, który swoją potrzebę miłości i uznania próbuje na próżno zaspokoić wykradanym, wyłudzanym seksem. Jeśli więc nadal krytyka patriarchatu będzie się przeradzać w krytykę męskości, wylejemy dziecko z kąpielą.

Chyba już wylaliśmy: w książce „Żelazny Jan” Roberta Bly znalazłam przejmującą scenę. Terapeuta każe mężczyznom skupionym w kręgu podnieść symbolicznie miecze w górę. A oni nie mogą, bo dla nich demonstracja siły i męskości jest równoznaczna z agresją. Tymczasem mężczyźni nie chcą nikogo skrzywdzić.
Podniesienie miecza w górę to także symbol męskiej erekcji, męskiej wydolności i siły – nie tylko seksualnej. To także symbol zdolności do walki, obrony siebie i wszystkiego, co mężczyźnie drogie. Siła ta drzemie w każdym i decyduje o jego dorosłym poczuciu męskości. Staje się groźna tylko wtedy, gdy mężczyzna nie nauczył się nią mądrze zarządzać. Pozostając pod opieką nastawionej niechętnie do mężczyzn mamy, ma na taką naukę marne szanse. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu młodzi mężczyźni mieli okazję nauczyć się tego przez sport, a także dzięki wojsku. Dziś sporty walki albo wojsko to dla większości wykształconych mężczyzn skrajny obciach. Ale testosteron i agresja nie wyparują z męskich ciał tylko dlatego, że nie są trendy. I nic tu nie pomoże wegetarianizm ani unikanie lekcji WF-u, kolczyki w uszach, malowanie paznokci. Męska agresja zamiatana pod dywan może zamienić się w bombę zegarową groźną dla świata.

Ale mężczyźni sami nie chcą być sobą. To widać choćby w modzie. Jeszcze wiek temu emancypantki przebierały się w męskie stroje, dziś odwrotnie – mężczyźni noszą kolorowe rzeczy, używają kosmetyków.
Wyraźnie się feminizują. Mają też coraz więcej problemów z ciałem. Chorują na anoreksję, bulimię, stawy, kręgosłup, przedwczesny wytrysk, impotencję. Zaczynają golić nogi, depilować torsy, farbują włosy. Wygląda na to, że robią coraz więcej, by upodobnić się do kobiet, a dzięki temu zejść z linii ognia. Jeśli tak dalej pójdzie, to przypuszczam, że kobiety na zawsze pozostaną w dzielnie wywalczonych spodniach, a mężczyźni niebawem zaczną chodzić w spódnicach. Nie znam statystyk dotyczących transseksualizmu, ale w kontekście naszej rozmowy zaryzykowałbym hipotezę, że więcej mężczyzn chce zostać kobietami niż kobiet mężczyznami, bo dziś bycie mężczyzną nie jest ani trendy ani sexy.

A 20-latki skarżą się, że nie ma mężczyzn. W książce „Męskie pół świata” piszesz, że wkrótce będziemy miały do wyboru albo Piotrusia Pana albo skamielinę przeszłości, czyli tyrana.
No tak. Piotruś Pan to mężczyzna, który nie chce dorosnąć, bo niby kim miałby wtedy zostać: przeklętym samcem alfa i szowinistycznym wieprzem, a może uległym podnóżkiem swojej kobiety albo... Właśnie, wyboru prawie nie ma. Dlatego mężczyźni muszą się sami za siebie wziąć i stworzyć nowy wzorzec męskości, który nie będzie się opierał na demonstrowaniu przewagi nad kobietami. Z drugiej jednak strony kobiety muszą stworzyć taki wzorzec kobiecości, który nie będzie się opierał na pogardzie dla mężczyzn. W przeciwnym razie ofiary przeistoczą się w prześladowców. Marzenia o tym, żeby w pełni zanegować męskość i wejść w nowy matriarchat, to strata czasu. Doniesienia z czasów matriarchatu mówią, że rolę prześladowców odgrywały wówczas kobiety. Mężczyźni byli w pogardzie i by sprostać oczekiwaniom władczyń, zademonstrować negatywny stosunek do własnego podgatunku i chęć znalezienia się w kaście sprawującej władzę, dokonywali masowych, rytualnych kastracji. W warstwie symboliczno-psychicznej podobne zjawisko pojawia się obecnie wśród chłopców i młodych mężczyzn.

Za kryzys męskości ma też odpowiadać antykoncepcja. Powoduje ona, że kobiety wybierają niemęskich mężczyzn, to znaczy bez zewnętrznych oznak wysokiego testosteronu. Dlaczego? Pigułka blokuje jajeczkowanie na podobnej zasadzie jak ciąża. A więc kobiety po jej zażyciu czują się tak, jakby spodziewały się dziecka. Spada im libidio (tracą ochotę na seks) i szukają miłych opiekunów, a nie supersamców.
To całkiem prawdopodobne, że kobiety stosujące hormonalną antykoncepcję mogą mieć chemicznie podkręcony instynkt opiekuńczy. Więc przytulają różnych chłopaczków, a potem się dziwią, że ci przy pierwszej scysji czy problemie lecą do mamusi albo przeprowadzają się do następnej opiekunki. Co więc mają począć ci faceci? Nie mieszczą się w mainstreamie, więc na społecznych peryferiach tworzą patriarchalne enklawy: harleyowcy, kibice, a szczególnie nacjonaliści, którzy na sztandarach głoszą szczególną wartość swojej krwi i spermy.

Może popularność cyklu „Millennium” wynika z tego, że tam możemy odnaleźć to, czego tak szukamy – pozytywny wzór mężczyzny. Bohaterem jest nowoczesny wojownik, feminista, który walczy o prawdę i staje w obronie kobiet – a jego polem bitwy są media.
Trzeba tworzyć nowe wzorce – to pewne. Próbują tego mężczyźni skupieni w męskich kręgach rozwojowych, sięgając do pierwotnych indiańskich i szamańskich tradycji. To interesujący kierunek, bo oni poszukują w kulturach opartych na wzajemnym szacunku płci. Do roli wzorców męskości urastają także popularne postaci z kręgu literatury fantasy, takie jak Wiedźmin czy Harry Potter. Są to mężczyźni, którzy rozwinęli w sobie nadprzyrodzone moce, a także dzielność i odwagę. Dla nich kobiety nie są osią życia. Ci i inni męscy bohaterowie zamieszkujący wyobraźnię współczesnych mężczyzn wyrażają ich ogromną tęsknotę za szlachetną mocą, intencją i misją, za autonomią, wolnością i godnością. Jednym słowem – za współczesną wersją wspólnoty Rycerzy Okrągłego Stołu. To ważne i budzące nadzieję.

  1. Psychologia

Męska rywalizacja

Jedni rywalizują po to, aby zdobyć jakieś zasoby. Drudzy chcą wywrzeć na innych wpływ. Jeszcze inni pragną coś udowodnić sobie lub innym. Rywalizacja ma czasem wymiar finansowy, innym razem wymiar porównywania się. To nie tylko chęć wygrywania. (Fot. iStock)
Jedni rywalizują po to, aby zdobyć jakieś zasoby. Drudzy chcą wywrzeć na innych wpływ. Jeszcze inni pragną coś udowodnić sobie lub innym. Rywalizacja ma czasem wymiar finansowy, innym razem wymiar porównywania się. To nie tylko chęć wygrywania. (Fot. iStock)
Niektórzy twierdzą, że jest kwintesencją męskości, że sączy się do krwiobiegu razem z testosteronem. Inni podkreślają, że to raczej produkt wychowania i społecznych oczekiwań. Co dziś daje, a co zabiera mężczyznom rywalizacja? Z kim teraz toczą boje? I o co? Odpowiedzi szuka psycholog dr Dariusz Parzelski, wspierany przez terapeutę Roberta Milczarka.

Czy rywalizacja to typowo męska cecha?
Przez wiele stuleci do rywalizacji potrzebna była siła fizyczna, która ściśle związana jest z płcią. Współczesna technika daje jednak pewne możliwości, żeby to równoważyć. Dlatego powiedziałbym, że dziś rywalizacja nie ma płci, chociaż faktycznie przez wiele lat miała.

Gdy myślę o mężczyźnie, który z kimś rywalizuje i o coś walczy, to w moich oczach jest on męski.
No tak, ale czy kobiety, które rywalizują i zapewniają zasoby rodzinie, są niekobiece? W różnych czasach co innego będziemy nazywali męskością. Obecnie definiuje ją nie tylko siła, spryt i pokonywanie innych. Nie chodzi o to, by przetrwać, ale też by dobrze żyć: być partnerem, ojcem, przyjacielem, autorytetem.

No właśnie, rywalizacja ma dzisiaj złą prasę. Obecnie stawia się na współpracę. Nawet w sporcie...
Możemy sobie używać innego słowa, ale wiadomo, o co chodzi... W sporcie liczy się przede wszystkim wygrana. Kilkanaście lat temu jedna z moich studentek przeprowadziła badanie w zakresie psychologii sportu na temat idealnego trenera i trenerki. Wybieraliśmy typowo męskie i kobiece cechy oraz pewną liczbę cech neutralnych płciowo. Okazało się, że to trener w porównaniu z trenerką uważany jest za bardziej zdyscyplinowanego, pracowitego i punktualnego, czyli definiowany jest przez neutralne płciowo cechy. Ciekawe, jak te badania wyglądałyby dzisiaj? Z moich obserwacji wynika, że w sporcie nadal istnieje szklany sufit, bo jeśli popatrzymy na żeńskie sporty, to mężczyźni prowadzą większość kadr narodowych – to oni dbają o kobiecy duch rywalizacji.

Zajmował się pan psychologią sportu, teraz zajmuje się pan biznesem – czy w tych dwóch obszarach można mówić o dobrej i złej rywalizacji?
To jest pytanie natury filozoficznej. Przywykliśmy myśleć, że w biznesie, by wygrać, trzeba prowadzić nieczystą grę albo wypracowywać zysk kosztem pracowników. Jednocześnie zachwycamy się odnoszącym sukcesy sportowcem, współczesnym gladiatorem, i myślimy, że to dlatego, że ma talent. Nie widzimy jego wysiłku, czyli setek godzin treningów i wypruwania sobie żył, a czasem także patologii, w jakiej funkcjonuje, żeby ten sukces osiągnąć. Złoty medal to jest tylko wisienka na torcie.

W serialu Netfliksa „Ostatni taniec”, opowiadającym o drużynie koszykarskiej Chicago Bulls, Michael Jordan mówi, że jego duch rywalizacji zniknął, gdy zabrakło mu motywacji. Wtedy musiał odejść ze świata koszykówki.
Jeden może rywalizować po to, żeby zdobyć jakieś zasoby. Drugi chce wywierać wpływ na innych. Jeszcze inny pragnie coś udowodnić sobie albo innym. Rywalizacja ma czasem wymiar finansowy, innym razem wymiar porównywania się. To nie tylko chęć wygrywania.

Czym jeszcze różni się rywalizacja sportowa od tej w biznesie?
Mówca motywacyjny Simon Sinek w książce „The Infinite Game” pisze, że sport jest skończoną grą o jasnych regułach. Wiadomo, kiedy się zaczyna i kończy, kiedy się wygrywa, kiedy remisuje, a kiedy przegrywa. Tymczasem biznes jest grą, która nie ma żadnych reguł ani skończonej rywalizacji. Nie ma jednej formuły ligi mistrzów, więc jak się w tym odnaleźć? Myślę, że podobnie jest w świecie kultury, tam również rywalizacja jest grą o nieokreślonych regułach. Bo osoby, które coś tworzą – przedstawienie, muzykę, film, książkę, tekst – chcą, żeby to miało wpływ na innych. Czy ten wpływ jest elementem rywalizacji? Moim zdaniem tak, bo chodzi o władzę nad ludźmi. Potwierdza to zresztą narzędzie do badania motywacji – Profil Motywacyjny Reissa.

Mam wrażenie, że artysta rywalizuje przede wszystkim z samym sobą. W biznesie czy w sporcie zawsze jest drugi rywal.
Pamiętam historię, którą opowiadał mi jeden z amerykańskich psychologów sportu, kiedy ze zdziwieniem zauważył na igrzyskach olimpijskich, że złoty medalista biegu na 200 metrów po zejściu z podium zdjął medal i rzucił go o ziemię. Wyobraża to pani sobie? Swój złoty medal! Inni daliby sobie uciąć ręce, żeby tylko ten medal powąchać... Okazało się, że dla niego celem był nie sam medal, tylko pobicie rekordu olimpijskiego, a tego nie zrobił. Rywalizacja w sporcie oznacza więc także wygranie z samym sobą, bo każdy z nas jest dla siebie największym przeciwnikiem.

A z jakimi emocjami wiąże się rywalizacja?
Z zazdrością, ale także chęcią uznania i zaspokojenia swoich ambicji.

Chyba też z potrzebą triumfu, a czasem nawet pogardą dla przeciwnika – zwłaszcza w sporcie?
Przecież sport jest piękny, uduchowiony, tam się zdobywa medale!

Rozumiem, że mówimy to z przymrużeniem oka.
No właśnie nie. I to jest ta ważna różnica, bo w sporcie rywalizacja jest kwintesencją. Sport bez rywalizacji to jedynie aktywność fizyczna.

Harówka w biznesie nie przynosi medali, a może jednak powinna?
Prawda jest taka, że ludzi trzeba cisnąć i w sporcie, i w biznesie – aby osiągnąć sukces, trzeba się przyłożyć. To nie jest tak, że sportowcy, nawet ci na wysokim poziomie, zawsze robią to z chęcią i zaangażowaniem... Nie ma jednego i najlepszego sposobu zarządzania. Są różne w zależności od sytuacji i osoby. Zarządzanie siłą bywa skuteczne, ale ma wiele ograniczeń. Z kolei demokratyczne podejście często okazuje się nieefektywne. Najlepsza jest hybryda. No i trudniej też powiedzieć o biznesie, że jedna firma współzawodniczy z drugą, to nie jest ten język.

Bo w rywalizacji biznesowej chodzi głównie o pieniądze? A w sporcie niby o co chodzi?
Co tak naprawdę daje sportowcowi medal?

Poczucie, że jestem panem świata, sprawczym, męskim, no, najlepszym!
Tak, ale medal również daje dzisiaj pieniądze. To trochę przypomina mi film „Testosteron” na podstawie scenariusza Andrzeja Saramonowicza. O co faceci rywalizują? O samochody. A po co im te samochody? Żeby zwrócić uwagę kobiet. Oczywiście jest pewna grupa sportowców, którzy robią to dla idei i momentów na podium, ale tym nikt się nie naje. Mam doświadczenie pracy z zawodnikami na wysokim poziomie, którzy gdy tylko poznawali perspektywę tego, ile można zarobić w biznesie, mówili: „to po co ja w ogóle trenuję?!” i przynajmniej przez chwilę zastanawiali się nad zmianą profesji.

Czyli mężczyźni rywalizują głównie o pieniądze?
Nie tylko mężczyźni, kobiety też. Gdybyśmy rozmawiali 30 lat temu, to kierownicze stanowiska w większości zajmowaliby mężczyźni, dzisiaj te proporcje się wyrównują i, co ciekawe, w Polsce są mniej wyraźne niż w krajach starej Europy. Zróżnicowanie płacowe w biznesie jest u nas dużo mniejsze niż w krajach starej demokracji.

To czym różni się rywalizacja męska od tej kobiecej? Wiele badań psychologicznych pokazuje, że mężczyźni rywalizują głównie o zasoby, a kobiety o uwagę.
Wie pani, co się okazało, kiedy w latach 70. badaliśmy zjawisko lęku przed sukcesem? Wyniki pokazywały go jako typowo kobiecą cechę osobowości. Tymczasem obecnie niektóre badania sugerują, że nie tylko przestaje być typowo kobiecą cechą, a wręcz przesuwa się w kierunku...

…typowo męskiej?!
To mężczyźni obawiają się dzisiaj osiągnąć sukces. Bo facet odnoszący sukces to barbarzyńca, a to już nie jest społecznie poważane. Niech pani zobaczy, jak komentuje się to, że ktoś jeździ bardzo drogim samochodem. Że jest pusty, płytki…

Kiedyś mówiło się, że mężczyźni lubią rywalizować między sobą, ale kobietom wolą imponować... To czysta socjobiologia, tyle że dzisiaj to już nie działa. Ewolucja nie nadąża za zmianami społecznymi, bo imponować można komuś, kto jest ode mnie słabszy, tymczasem dziś kobiety stają się równe mężczyznom. Jak więc im zaimponować? Zastanawiam się nawet, czy to wcale nie mężczyźni rywalizują dzisiaj najmocniej, a kobiety. Rywalizują z facetami o należne im miejsce. A jak mężczyźni się z tym czują?
Wielu wymięka. Część musi się na nowo poukładać, a część czuje się zalękniona. To naturalny przejaw szukania odpowiedzi na pytanie: jak sobie poradzić ze zmianą? Trochę jak w sporcie, gdy mówimy, że trzeba znaleźć czas na przegrupowanie i przemyślenie swojej taktyki. A później, przynajmniej tak dzieje się w sporcie, trzeba będzie przygotować się na walkę z przeciwnikiem.

Rywal powinien wiedzieć, że nim jest?
To chyba nie ma większego znaczenia. Często widzę mężczyzn, którzy płyną swoim torem na basenie i gdy dopływają do końca, unoszą ręce w geście zwycięstwa. Podczas gdy ktoś, kto płynął obok, nawet nie wiedział, że się ścigał. „No, ale płynął wolniej… Czyli ja wygrałem” – tak myśli czterolatek, ale i czterdziestolatek. Może my naprawdę się z tym rodzimy?

Dariusz Parzelski, doktor psychologii. Certyfikowany psycholog sportu kasy mistrzowskiej Polskiego Towarzystwa Psychologicznego. Współpracuje z zawodnikami i trenerami w przygotowaniu mentalnym do treningów i startów.

O co dziś warto walczyć? Rozmowa z terapeutą Robertem Milczarkiem

Współczesny mężczyzna ma już wybór, może rywalizować ale nie musi. Tradycyjne modele społeczne wywierały na mężczyzn presję: nie można było pokazywać swoich słabości, trzeba było walczyć o swoje. Tymczasem w obecnym modelu na wielu polach rywalizacja nie jest już konieczna. A mimo to część mężczyzn nadal to robi, testując w ten sposób swoją męskość. Robią to jednak w sposób cywilizowany, czyli rywalizują w sporcie czy biznesie. Myślę, że dlatego przeżywamy dzisiaj wysyp maratonów czy klubów sztuk walki, które pozwalają skanalizować w zdrowy sposób męski pierwiastek agresji. Mam też poczucie, że w dzisiejszym świecie mówi się najczęściej negatywnie o rywalizacji, a przecież to ona warunkuje nasz rozwój. Trochę jak w cyklu życia jakiejś idei, np. w związku dwojga ludzi czy w społeczeństwie. Najpierw jest motywacja deficytu jakichś potrzeb, potem są starania, walka o lepsze życie; następuje realizacja potrzeb, stabilizacja, a później rozpad – i cały cykl zaczyna się od początku. Rywalizacja może napędzać nas do rozwoju, jednak gdy nie obowiązują żadne zasady, staje się bezwzględną agresją. Miarą męskiej dojrzałości emocjonalnej jest umiejętność dostępu do pokładów zdrowej rywalizacji i zdrowej współpracy.

Inna sprawa, że dzisiaj wielu mężczyznom trudno jest odpowiedzieć sobie na pytanie: „o co właściwie warto jeszcze walczyć?”.
Życie jest jasno zdefiniowane: szkoła, dom, praca, rodzina; bywa ciężko, ale nie trzeba już tak mocno skupiać się na przetrwaniu. To wymaga poznawania siebie, swoich wartości i marzeń, o które warto powalczyć w świecie, w którym osobiste zaangażowanie, wychodzenie z inicjatywą i znoszenie dyskomfortów nie jest oczekiwane. Jesteśmy jak najedzony kot, któremu nie chce się już polować. Ale męskość może mieć przecież wymiar bycia solidnym w słowie i czynie, dbania o innych, dotrzymywania obietnic. Obecnie to właśnie mężczyźni stereotypowo postrzegani jako męscy i silni fizycznie, mają trudności z tym, żeby sprostać codzienności życia w relacjach i związkach. Ciężej jest im być wspierającymi partnerami czy ojcami, tym bardziej że oczekiwania partnerek wzrosły i ubiegają się one o swoje prawa. Mężczyźni stają się pogubieni, nie potrafią zdefiniować siebie w nowej rzeczywistości i zdarza się, że uciekają od odpowiedzialności, raniąc bliskich. To kobiety prowadzą ich do psychologów, aby nauczyli się tam nowego wymiaru męskości: komunikacji, wyrażania potrzeb, kontaktu z emocjami. Taka praca nad sobą wspiera budowanie wspomnianego balansu pomiędzy zdrową współpracą a zdrową rywalizacją.

Robert Milczarek, psycholog, psychoterapeuta, trener umiejętności psychospołecznych  www.robertmilczarek.pl.

Rywalizacja kobiet w sporcie. Rozmowa z Ewą Serwotką - psychologiem sportu i Aleksandrą Zienowicz-Wielebską - certyfikowanym Psychologiem Sportu. 

Z jakich powodów kobiety rywalizują ze sobą w sporcie? ES: Współzawodnictwo i rywalizacja, uznawane są za synonimy ale niosą za sobą inną narracje. Pierwsza podkreśla wspólnotę, silniej wybrzmiewa tu wzajemna zależność między zawodniczkami. Bo właśnie dzięki osobie z drugiej strony siatki, planszy bądź boiska, mamy możliwość wzrostu sportowego. Kobiety bardzo często zaznaczają szacunek do współzawodniczki jako tej, która pozwala im czuć adrenalinę i mobilizację.

Czym rywalizacja kobiet różni się od rywalizacji mężczyzn? AZ: Męska rywalizacja powszechnie traktowana jest „bardziej serio”, a damskiej umniejsza się wartość. Może gdybyśmy podchodzili z większą akceptacją do rywalizacji kobiecej to spotykalibyśmy się z mniejszą ilością zaburzeń psychicznych, depresji wśród zawodniczek. Poza tym poczucie więzi, relacyjności i inne aspekty społeczne oraz emocjonalne są wyjątkowo ważne właśnie w sporcie kobiecym.

ES: To głównie zawodniczki rywalizują o uwagę, szacunek, zainteresowanie mediów i sponsorów czy kibiców, żeby pokazać, że to co robią jest równie wartościowe.

Czego uczy, co daje kobietom rywalizacja? ES: Często wśród kobiet podkreślana jest rola lekcji życiowych, które można wyciągnąć ze sportu. Ten transfer umiejętności ze sportu na życie prywatne dotyczy takich aspektów jak: zarządzenie czasem, sumienność, spryt w poszukiwaniu różnorodnych rozwiązań w dążeniu do określonych celów. A to na ile potencjał budowania charakteru poprzez sport będzie wykorzystany, zależy w dużej mierze od otrzymywanego wsparcia ważnych osób: rodzina, trener.

Kobieca rywalizacja jest bardziej ukryta? AZ: Rywalizacja w sporcie z zasady jest otwarta. Natomiast każda zawodniczka posiada swoje indywidualne powody bycia w sporcie, które są bardziej jawne albo ukryte, świadome czy podświadome. Wynika to z wielu rzeczy, m. in. wychowania, przekazywanych wartości od dzieciństwa, poziomu pewności siebie czy poczucia własnej wartości.

Ciekawy przykład przedstawia serial „Przegrani” (odcinek z Sury Bonaly), gdzie motywem przewodnim jest odpowiedź na pytanie: Jak poradzić sobie z porażką w świecie, w którym liczy się tylko zwycięstwo? Surya Bonaly zachwycała fanów łyżwiarstwa figurowego swoimi umiejętnościami. Jednak ze względu na swoje pochodzenie, była jedną z pierwszych czarnoskórych łyżwiarek w światowej czołówce, przez co musiała mierzyć się z uprzedzeniami sędziów.

W życiu często myślimy że nam, kobietom, z rywalizacją nie do twarzy. Rywalizuje każdy, to czysta biologia. ES: W sporcie jest inaczej, pracując z zawodniczkami dostrzegam spójność ich wizji samych siebie jako kobiecych i rywalizujących. Gest zwycięstwa kobiety jest równie mocno odbierany jak gest zwycięstwa mężczyzny

W byciu najlepszą wpisane jest poczucie samotności. Dlaczego kobiety chcą być jednocześnie najlepsze ale jednocześnie takie same jak inne, nie chcą za bardzo odstawać. AZ: Bycie najlepszą i najgorszą wiążę się z poczuciem samotności. Sukces i porażka mają podobne konsekwencje psychologiczne. Warto zwrócić uwagę iż sportowiec niezależnie od wyników spotyka się z samotnością na różnych etapach swojej kariery.

Mężczyźnie łatwiej przychodzi bycie w profesjonalnym sporcie? ES: Czy w ogóle warto dzielić rywalizację na męską i kobiecą? Jedni i drudzy mierzą się ze wszelkimi wyzwaniami uczestniczenia w sporcie: kontuzje, przetrenowanie, życie z dala od rodziny, nieprzewidywalny rozwój kariery. Dbajmy o to jaką my budujemy narracje o sporcie kobiet.

Ewa Serwotka - psycholog sportu, współautorka ,,Poradnika pozytywnego trenera. Model i7W w sporcie" oraz ,,Psychologii osiągnięć dla twórców filmowych", kierownik studiów podyplomowych ,,Psychologia sportu dzieci i młodzieży" na Uniwersytecie SWPS w Katowicach.

Aleksandra Zienowicz-Wielebska - certyfikowany Psycholog Sportu II Klasy Polskiego Towarzystwa Psychologicznego. Od pięciu sezonów związana z drużyną superligi piłki ręcznej kobiet Młyny Stoisław Koszalin. Współpracuje z Akademią Leszka Blanika AZS AWFiS w Gdańsku. Współautorka „Poradnika Pozytywnego Trenera – Model i7W w Sporcie” (2019 r.) oraz "Psychologii osiągnięć dla twórców filmowych (2017 r.). Wykładowca na studiach podyplomowych "Psychologia sportu - w nurcie sportu pozytywnego" na Uniwersytecie SWPS Warszawa.

  1. Psychologia

Co świadczy o męskości? Mit twardziela obala seksuolog

Czym jest męskość? Jaki stereotyp kojarzy nam się ze stwierdzeniem
Czym jest męskość? Jaki stereotyp kojarzy nam się ze stwierdzeniem "prawdziwy facet"? (fot. iStock)
Zobacz galerię 3 Zdjęcia
Długo panowało przekonanie, że męski znaczy silny, a więc „prawdziwy facet” nie rozczula się nad sobą i zbytnio się sobą nie zajmuje. Efekt? Mężczyźni nie potrafią, a często wręcz wstydzą się dbać o zdrowie i o swoje czułe strefy. Razem z seksuologiem Michałem Pozdałem staramy się odczarować mit faceta twardziela.

Męskość nie jest łatwa do zdefiniowania. Penis jest, oczywiście, bardzo ważny, o czym pisaliśmy już w zeszłym numerze, ale wyobraźmy sobie mężczyznę, który stracił narządy genitalne w wypadku. Czy przestaje być mężczyzną? To niemożliwe. Albo dziewczynki z hipertrofią łechtaczki (powiększona do rozmiarów penisa). Czy są chłopcami? Wykluczone. Jądra też są istotne. Ale pamiętajmy, że są również kobiety, które je mają, nawet o tym nie wiedząc. I są kobietami. Testosteron się liczy, bo odpowiada za poczucie męskości. Za męską budowę ciała, za jego rozwój i jego nastroje. Ale jeśli mężczyzna ma raka prostaty, w pierwszej kolejności w leczeniu poziom testosteronu sprowadza się do zera. Mimo to pozostaje mężczyzną. Również seks w układzie heteroseksualnym nie świadczy o męskości. Osadzony, który w więzieniu podjął zastępcze kontakty homoseksualne, nie przestaje być mężczyzną. Jak również nie staje się nim na nowo, gdy wraca do swojej partnerki. Podobnie z mężczyznami całkowicie homoseksualnymi, nie stanowią odrębnej płci.

Czym jest męskość?

Nasza tożsamość płciowa kształtuje się w przeciągu kilku pierwszych lat życia, zarówno pod wpływem oddziaływania czynników wewnętrznych, jak i zewnętrznych. Gdy mówimy o tych ostatnich, to mówimy o gender, czyli o tym, co jest uznawane w danej kulturze przez daną grupę ludzi za męskie i kobiece. Dlatego chłopców ubiera się u nas na niebiesko, a dziewczynki na różowo, ale kolory te mogą się różnić w zależności od kultury. Tożsamość zależy jednak głównie od czynników wewnętrznych, czyli od naszego przekonania, kim tak naprawdę jesteśmy.

Męskość zatem to świadomość, że jestem mężczyzną, plus akceptacja, że właśnie taką płeć mam. Oba aspekty są ważne, bo niektóre osoby mają daną płeć fizyczną, ale jej nie akceptują. Nie uznajemy ich wtedy za mężczyzn czy kobiety ze względu na ich narządy płciowe. Tylko zgodnie z tym, za kogo sami siebie uznają. Bo nasza tożsamość płciowa jest najważniejsza.

Przed drugim rokiem życia dziecko wie, czy jest chłopcem, czy dziewczynką. A w wieku lat trzech chłopiec rozumie, że będzie tatą, a dziewczynka – mamą. Około 6–7 roku życia pojawia się poczucie stałości swojej płci. Chłopiec wie, że nawet przebrany za królewnę nadal pozostaje chłopcem. I ta stałość płci jest kluczowa dla jego poczucia męskości.

Męskie” stereotypy

Mężczyźni mogą zupełnie odmiennie rozumieć swoją męskość, zależnie od tego, gdzie ją plasują. Wielu umieszcza ją w karierze zawodowej i jej miarą staje się dla nich sukces, który osiągają. Inni swoją męskość warunkują zdolnością do utrzymania rodziny. Jeszcze inni określają ją na podstawie wyglądu i siły fizycznej. Ale wyobraźmy sobie, że mężczyzna ląduje na bezludnej wyspie. I co? Przestaje być mężczyzną, bo nie pracuje? Albo dlatego, że nie zarabia? Bądź dlatego, że nie może odpowiednio wyglądać?

W wielu przypadkach o męskości decyduje sprawność seksualna i cały seksualny życiorys mężczyzny – ile miał kochanek, kiedy rozpoczął współżycie i jaki ten seks był. Gdy do mojego gabinetu trafiają mężczyźni, którzy są jeszcze prawiczkami, mówią o tym z głębokim poczuciem porażki i wstydu. Albo gdy przychodzą z problemami z erekcją, zażenowani opowiadają, że nie są już mężczyznami.

Żyjemy w kulturze, w której rodzaj męski został z góry usytuowany na wyższej pozycji społecznej, ale też jest poddawany wielu wymogom. Często chłopcom powtarzamy: „Nie zachowuj się jak baba”. Jest w tym ukryte przesłanie: „Nie zachowuj się tak, bo jesteś lepszą płcią. Dziewczynka może płakać, piszczeć, narzekać, załamywać się. Ty nie. Bo ty jesteś lepszy, ty jesteś męski”. Chłopcy od małego są uczeni, jak mają wyglądać, żeby nie prezentować się jak kobiety. Dziewczynki mogą nosić glany, moro i czapki z daszkiem. Chłopcy nie założą sukienki. Nawet transgenderowi chłopcy ubierają się z zachowaniem męskiego wizerunku. Żyjemy w czasach opresyjnej kultury w stosunku do mężczyzn. I mężczyźni bardzo uważają na to, co jest męskie, co zaś nie. A to ważne, by sobie uświadomić, że moja płeć nie zależy od koloru czy kroju moich spodni. Jeżeli czuję się mężczyzną, to sam definiuję, co jest męskie. Nie inni. Nie warsztaty z męskości. Oczywiście, fajnie jest być z innymi facetami w grupie i dzielić się wspólnotą doświadczeń bycia mężczyzną. Wsparcie grupy dla wielu osób może być pomocne, ale już warsztaty z męskości są, moim zdaniem, nieporozumieniem. Zwłaszcza jeśli ich uczestników uczy się tego, co zrobić, żeby być bardziej męskim, odwołując się do zaprzeszłych doświadczeń, że mężczyzna to potrafił naprawić samochód albo wybudować dom i zrobić stół z desek. Warunki gospodarcze na tyle się zmieniły, że wystarczy, że on na stół zarobi. Bo czy wszystkie kobiety umieją robić swetry i piec chleb? Więc dlaczego facet musi sam naprawiać samochód? Przecież dziś to jest zazwyczaj automat, do którego potrzeba specjalisty i komputera. Paradygmat męskości zmienił się, bo inne są nasze warunki bytowe.

Długo panowało przekonanie, że męski znaczy twardy, a więc facet nie rozczula się nad sobą i zbytnio się sobą nie zajmuje. Przez to zaniedbana jest profilaktyka zdrowia mężczyzny. Myśląc o męskości, mężczyzna powinien zadbać o wszystkie swoje atrybuty. A więc poddawać się regularnym badaniom jąder i prostaty oraz badać poziom hormonów, który z wiekiem się obniża. Testosteron jest odpowiedzialny m.in. za nasze mięśnie i siłę, a więc też za sprawność seksualną. Kobiety słyszą tyle o menopauzie i biorą terapie hormonalne. Mężczyźni nie mają andropauzy, bo to by oznaczało, że męskie gonady przestają pracować tak jak żeńskie. A pracują do końca życia, tylko testosteronu jest w nich mniej. Suplementacja testosteronem jest możliwa i skuteczna, pacjenci bardzo to sobie chwalą.

Różnice między kobietami i mężczyznami

Jest dużo różnic między kobietami i mężczyznami – w tym, jak wyglądamy, jak się czujemy, co dzieje się z nami na poszczególnych etapach naszego życia. Mężczyźni przechodzą mutację, a kobiety miesiączkują. Wy możecie rodzić i karmić dzieci, my jesteśmy silniejsi, mamy więc predyspozycję do pracy fizycznej, ale o tę tężyznę też trzeba dbać. Utrzymywać w dobrej kondycji ciało i mięsień sercowy. Na starość poczucie siły i męskości szybko się obniża, mądrze jest temu przeciwdziałać. Nikt nie stanie się od tego „mięczakiem”. Nie stanie się nim również, gdy zadba o profilaktykę zdrowia seksualnego.

Mężczyźni potrzebują własnych obszarów, w których mogą odpoczywać i się realizować. Wchodząc w związki, nie powinni rezygnować ze swoich pasji, żeby potem nie mieć poczucia straty. Jeśli on przed ślubem jeździł na ryby, niech jeździ dalej. Gdy trwają mistrzostwa świata w piłce nożnej, to panowie zbierają się na piwie, krzyczą, bluzgają i razem przeżywają kolejne spotkania. Piłka nożna to sport rywalizacyjny i agresywny, a to są pierwotne męskie cechy, dlatego na trybunach i przed telewizorami szaleją głównie faceci. I takiego doświadczenia przynależności do swojej grupy też bardzo potrzebują.

Te słowa chciałbym skierować wprost do mężczyzn: O sprawność seksualną najlepiej możecie dbać poprzez regularne wizyty u lekarza, zaufanego urologa. Ale musicie też pogodzić się z tym, że ona zmienia się z wiekiem i do kondycji z okresu wczesnej młodości nie da się wrócić. Akt seksualny jest wysiłkiem fizycznym, dlatego utrzymywanie ciała w dobrej formie psychofizycznej da wam lepszą sprawność seksualną. Zabezpieczajcie się przy tym, żeby się nie zakażać. I masturbujcie się bez poczucia winy, o ile nie jest to kompulsywne i nie zastępuje bliskości seksualnej z partnerką. Unikajcie używek. Alkohol, papierosy, narkotyki wpływają na obniżenie libido. I uznajcie swoje emocje. Możecie być smutni, zniechęceni i nie chcieć lub nie móc się kochać. Nie musicie, nawet nie możecie, być sprawni cały czas.

A teraz prośba do kobiet: Stymulujcie swoich partnerów do tego, żeby sami o siebie dbali. Wam wszystkie media powtarzały o mammografii wiele razy, a badania jąder i piersi są do siebie bardzo podobne. Sugerujcie im to, ale nie wywierajcie na nich presji. Pozwólcie im nie zawsze być w formie i odpoczywać w ich własny sposób. Pamiętajcie, że i oni się czasami boją albo czegoś nie chcą. Nie oceniajcie ich i nie wywierajcie na nich presji w łóżku. Zobaczcie, co się wydarzy. Pamiętajcie też, że męski mózg działa trochę inaczej. Panowie są wzrokowcami i dlatego lubią porno i czasami oglądają się za inną kobietą na ulicy. Dlatego też kręcą ich różne fetysze i bardzo ich podnieca, gdy widzą was w szpilkach czy pończochach. A jeżeli nie odpowiadają na jakieś pytania, nie naciskajcie. Mężczyźni nie lubią rozmawiać, zwłaszcza o „męskich sprawach”.

Michał Pozdał, psychoterapeuta, seksuolog, wykładowca Uniwersytetu SWPS. Prowadzi terapię indywidualną oraz par w warszawskim Instytucie Psychoterapii oraz w Katowicach w Instytucie Psychoterapii i Seksuologii. Współautor książki „Męskie sprawy. Życie, seks i cała reszta”.