1. Zwierciadlo.pl
  2. >
  3. Zdrowie
  4. >
  5. Dlaczego czujesz się „przejedzona”?

Dlaczego czujesz się „przejedzona”?

123rf.com
123rf.com
Cierpisz na częste wzdęcia i gazy? Dolegliwości odczuwasz nawet po zjedzeniu zdrowej porcji warzyw i owoców? Być może cierpisz na przerost bakterii w jelicie cienkim, czyli SIBO. Jak poradzić sobie z tym problemem?

SIBO (ang. Small Intestinal Bacterial Overgrowth) oznacza przerost bakteryjny jelita cienkiego. Jedną z przyczyn dolegliwości jest nieodpowiednia dieta, której efektem jest niedobór kwasu solnego żołądku, co prowadzi do podwyższenia poziomu pH w przewodzie pokarmowym i niefizjologicznego wzrostu bakterii w jelicie cienkim. Objawy pojawiają się najczęściej po zjedzeniu posiłku i są to przede wszystkim dolegliwości ze strony układu pokarmowego, takie jak wzdęcia i gazy. W walce z SIBO pomaga przestrzeganie dobrze zbilansowanej diety (najlepiej pod kontrolą dietetyka), a także przyjmowanie odpowiednich probiotyków – czasem konieczna okazuje się antybiotykoterapia. Przede wszystkim trzeba jednak prawidłowo zdiagnozować przyczyny problemów. Jak?  Za pomocą nieinwazyjnego badania, tzw. wodorowych testów oddechowych (WTO), które są całkowicie bezbolesne. 

– Przed testem pacjentowi podaje się wodny roztwór glukozy lub laktulozy w określonym stężeniu. Substancja czynna dociera do jelita cienkiego, gdzie bakterie metabolizując ją, powodują, w toku przemian metabolicznych, uwalnianie wodoru. Wodór przenika do układu krwionośnego i w trakcie wymiany oddechowej jest usuwany z wydychanym powietrzem. Wodorowy test oddechowy polega na aktywnym wydmuchiwaniu przez pacjenta powietrza z płuc przez kilka do kilkunastu sekund. W tym czasie pomiarowi zostaje poddany poziom wodoru w wydychanym powietrzu. Wzrastający poziom tego gazu świadczy o przeroście bakteryjnym w jelicie cienkim – tłumaczy dr Mirosława Gałęcka z Instytut Mikrooekologii.

Także pacjenci, którzy mają zdiagnozowany zespół jelita drażliwego i mimo prowadzonej terapii oraz stosowania odpowiedniej diety, nie czuję się lepiej – powinny przebadać się w kierunku SIBO,

ZAMÓW

WYDANIE DRUKOWANE E-WYDANIE
  • Polecane
  • Popularne
  • Najnowsze
  1. Psychologia

Stres Polaków - najnowsze sondaże

Badania przeprowadzone we wrześniu 2020 roku wykazały, że najsilniejszym źródłem stresu dla Polaków jest pandemia koronawirusa, następnie sytuacja gospodarcza w kraju i/lub na świecie oraz problemy zdrowotne swoje bądź bliskich, a także niepewność finansowa. (Fot. iStock)
Badania przeprowadzone we wrześniu 2020 roku wykazały, że najsilniejszym źródłem stresu dla Polaków jest pandemia koronawirusa, następnie sytuacja gospodarcza w kraju i/lub na świecie oraz problemy zdrowotne swoje bądź bliskich, a także niepewność finansowa. (Fot. iStock)
„Na tym świecie pewne są tylko śmierć i podatki” – twierdził w końcu XVIII wieku Benjamin Franklin. Maksymę jednego z ojców założycieli Stanów Zjednoczonych można by dziś rozwinąć o jeszcze jedno słowo: stres. 

Przez minione lata w sondażach na temat stresu Polacy regularnie wskazywali pracę jako najsilniejsze źródło stresu, a jako kolejne – zwykle problemy domowe i niepewność finansową. Jednak badanie przeprowadzone we wrześniu 2020 roku przez ARC Rynek i Opinia na zlecenie marki Sanprobi przyniosło zmianę lidera. Na pierwsze miejsce trafiła pandemia koronawirusa (48 proc. respondentów), na następne: sytuacja gospodarcza w kraju i/lub na świecie oraz problemy zdrowotne swoje bądź bliskich osób (obie odpowiedzi wybrało po 33 proc. uczestników badania), a także niepewność finansowa z minimalnie niższym wynikiem (32 proc.). Wszystkie one mają zresztą wspólny mianownik: COVID-19.

Walka z cieniem

Stres to mechanizm fizjologiczny wynikający z przystosowania ewolucyjnego do ryzyka, jakie napotykał człowiek. W sytuacji niebezpieczeństw realnych, takich jak atak obcego plemienia czy konfrontacja z groźnym zwierzęciem, mobilizował organizm do nadzwyczajnej efektywności i pozwalał przeżyć, zwykle dzięki ucieczce (bo to najbardziej ekonomiczna z punktu widzenia ewolucji reakcja), czasami po zwycięskiej walce. W każdym razie wiązało się to z intensywną aktywnością fizyczną, która pozwalała spalać tzw. hormony stresu. Czas przeszły jest w pełni uzasadniony, ponieważ dzisiaj boimy się zupełnie czego innego. Wspomniane źródła lęków: pandemia, gospodarka, stan zdrowia i finanse – są po pierwsze niematerialne, więc walka z nimi jest mocno enigmatyczna, po drugie: globalne i nie ma przed nimi dokąd uciec. A po trzecie, na tyle długotrwałe, że nie pozwalają organizmowi wrócić do biologicznej równowagi. A stres przewlekły jest zgubny dla zdrowia. „Prowadzi do wyczerpania rezerw organizmu i staje się przyczyną licznych chorób: od zaburzeń snu, zmęczenia, braku energii, pogorszenia pamięci, trudności w skupianiu się, przez zaburzenia psychiczne, hormonalne, metaboliczne i immunologiczne, po spadek odporności, chorobę wrzodową, miażdżycę naczyń tętniczych i schorzenia z autoagresji” – przestrzega dr hab. n. med. Ernest Kuchar, Kliniki Pediatrii z Oddziałem Obserwacyjnym na WUM.

Tylko spokojnie

To wszystko nie oznacza jednak, że jesteśmy bezradni. Owszem, samodzielnie nie powstrzymamy pandemii, nie załatamy dziury budżetowej ani nie uzdrowimy chorych. Ale – jakkolwiek nieprzekonująco to dziś brzmi –  związane z tym lęki miną. I niestety pojawią się inne. To znowu nie negatywna stymulacja, a jedynie stwierdzenie faktu, który prowadzi do wniosku, że nie mamy wpływu na to, co dzieje się wokół nas. Jednak na to, co w nas – jak najbardziej!

Wszystko jest względne, punkt widzenia zależy od punktu siedzenia, zależy jak na to spojrzeć... Te, i kilka innych stwierdzeń można ująć pod wspólnym hasłem „kwestia perspektywy”, co w naszym wywodzie o stresie oznacza, że możemy nim zarządzać. W przytoczonym już badaniu na zlecenie marki Sanprobi Polacy deklarują, że umieją to robić, jednak odpowiedź na pytanie: jak? – wskazuje raczej na myślenie życzeniowe. Joanna Chatizow, prezes Zarządu Stowarzyszenia Aktywnie Przeciwko Depresji, komentuje to następująco: „tylko 33 proc. badanych stosuje jakiekolwiek techniki radzenia sobie ze stresem, chociaż większość uważa, że potrafi sobie z nim poradzić. Niestety, rozładowywanie napięcia bywa czasem bardziej destrukcyjne niż sam stres – dla 20 proc. ankietowanych jest to palenie papierosów, dla 19 proc. picie alkoholu, 15 proc. zajada stres niezdrowymi produktami, a 2 proc. przyznało się do zażywania narkotyków. Natomiast najzdrowszym, najefektywniejszym i najbardziej dostępnym sposobem rozładowywania napięcia jest uprawianie sportu, co wskazało, niestety, tylko 22 proc. badanych”.

Uprawianie sportu, a szerzej regularna aktywność fizyczna to jeden z filarów zdrowego stylu życia, który według raportu przygotowanego w Kanadzie już blisko 50 lat temu w ponad 50 proc. wpływa na stan naszego zdrowia. Poza nią ważne są m.in. prawidłowe odżywianie, regeneracja i techniki radzenia sobie ze stresem, co przywołuje nas znowu do sedna tematu.

Porozmawiajmy o jelitach

Układ nerwowy jelit został opisany jako drugi mózg na samym początku XX wieku, ale odkrycie to trafiło oficjalnie do świata naukowego dopiero 90 lat później wraz z publikacją amerykańskiego neurobiologa prof. Michaela Gershona. Od tej pory badania na temat  wpływu mikroflory na dobrostan człowieka potoczyły się szybko, a w 2008 roku Narodowy Instytut Zdrowia Stanów Zjednoczonych rozpoczął projekt Human Microbiom Project. W ramach kampanii edukacyjnej „Psychobiotyki – przez żołądek do mózgu” Joanna Chatizow wyjaśnia, że od tego czasu przeprowadzono wiele badań klinicznych, które dowiodły, że zaburzenia mikrobioty mogą wywoływać zmiany nastroju i zachowania, natomiast stres może zaburzać prawidłowy stan mikroflory jelitowej. Jak się okazało, dobre efekty, nawet u osób z rozpoznaniem depresji, przynosi stosowanie probiotyków. Wśród nich wyróżniono te, które korzystnie wpływają na zdrowie psychiczne – tzw. psychobiotyki. To żywe bakterie, które regulują oś mózgowo-jelitową, wpływając na układ nerwowy,  immunologiczny i dokrewny.

Wpółczesna nauka potwierdza to, co Hipokrates zalecał już w I w. p.n.e.: Niech pożywienie będzie lekarstwem, a lekarstwo pożywieniem!

  1. Zdrowie

Czy wiesz, co jesz? Poznaj podstawowe zasady zdrowego odżywiania

Jeśli chcesz zadbać o zdrowie swoje i swoich bliskich, zacznij od świadomego kupowania produktów spożywczych. (fot. iStock)
Jeśli chcesz zadbać o zdrowie swoje i swoich bliskich, zacznij od świadomego kupowania produktów spożywczych. (fot. iStock)
Wielu ludzi uważa, że wiedzą, jak się zdrowo odżywiać, znają się na dietach i dietetyce, pomimo że zasady żywienia poznają głównie za pośrednictwem mediów.

Zdrowe odżywianie stało się modne, więc na każdym kroku spotykamy się z  reklamami, w których znane osoby wychwalają niesamowite właściwości odżywcze różnych produkowanych masowo artykułów. Ponieważ media wciąż cieszą się dużym zaufaniem, często wpadamy w  pułapkę reklam, wierząc, że przemysłowo wytwarzane soki, jogurty, margaryny, zupy instant, oleje, wędliny, majonezy, batoniki to najlepsze rzeczy, jakie możemy sobie wyobrazić. Do tego dochodzą reklamy leków i  suplementów diety, które zgodnie z  oświadczeniami producentów zapewniają nam zupełną bezkarność – możemy jeść właściwie wszystko, pod warunkiem że będziemy zażywać odpowiedni suplement wspomagający np. pracę wątroby. Niestety, w  realnym życiu tak nie jest. Gdyby te reklamy były prawdziwe, nie istniałyby choroby ani problemy z nadwagą i otyłością. Prawda jest jednak taka, że dając się skusić obietnicom łatwego życia, szybkiego spadku masy ciała, zachowania zdrowia albo poprawy samopoczucia, dajemy się zwieść. W  dużych ilościach te produkty mogą okazać się szkodliwe dla zdrowia.

Zrób to sam

Najlepsze jedzenie to takie, które przyrządzimy samodzielnie ze świeżych, dobrej jakości półproduktów, których droga od producenta do naszej kuchni jest najkrótsza. Jeśli chcemy być zdrowi, na co dzień powinniśmy omijać półki sklepowe z  produktami przetworzonymi i  unikać jedzenia fast foodów. Wiele moich pacjentek jest przerażonych, kiedy podczas pierwszych konsultacji dochodzą do wniosku, że właściwie nie wiadomo, co jeść, bo wszystko, co do tej pory jadły i czym karmiły swoją rodzinę, jest niezdrowe. Ale aż tak źle na szczęście nie jest. Wystarczy poznać parę zasad robienia zakupów – jedna z takich podstawowych umiejętności to czytanie etykiet, aby uniknąć popełniania najpoważniejszych błędów.

Szczególną czujność zalecam, kiedy mamy do czynienia z  pięknie opakowanym produktem. Bardzo często atrakcyjne opakowanie idzie w parze ze skomplikowaną technologią produkcji, która znajduje odzwierciedlenie w liście trudnych do wymówienia nazw chemicznych, wypisanych na etykiecie. I  to powinna być już pierwsza wskazówka – jeżeli nie potrafisz rozszyfrować nazw składników produktu, po prostu pozostaw go w sklepie! Producenci zapewniają nas, że te składniki znajdują się na liście dozwolonych dodatków do żywności, ale nie wiemy, jakie ilości tych substancji przyswajamy i w jakim stopniu właśnie nam mogą zaszkodzić.

Co jest w środku?

Bardzo uczulam na pięknie wybarwione sztucznymi barwnikami produkty, które cieszą oczy i  przyciągają wzrok – jest to oczywista manipulacja. Jej ofiarami mają paść przede wszystkim dzieci. Niestety, te piękne kolory to syntetyczne dodatki, które wzmagają zachowania nadaktywne, wywołują alergie, stwarzają ryzyko zachorowania na raka. I tak barwnik E129, czyli czerwień allura – zakazana w  niektórych krajach, takich jak Belgia, Szwajcaria, Australia czy Norwegia – może nasilać objawy astmy i wywoływać nadpobudliwość psychoruchową u dzieci. Niestety, sklepy spożywcze często nie ułatwiają rodzicom życia i  umieszczają te łakocie w  najbardziej widocznym miejscu, czyli na poziomie wzroku dziecka. Dlatego radzę, żeby na zakupy wybierać się bez dzieci. I  pamiętajcie, by NIGDY nie nagradzać dziecka słodyczami! Otrzymując je jako nagrodę, np. za dobre zachowanie, dziecko zaczyna myśleć, że cukierki są bardziej wartościowe niż inne posiłki.

Słodycze to poza barwnikami głównie cukier. Wszyscy już wiedzą, że cukier szkodzi i  wiedzą o  tym także producenci, którzy wykorzystują naszą niepełną wiedzę o  składnikach przetworzonej żywności. Na etykietach widzimy napis: „zero cukru”, myślimy „OK”. Ale zamiast niego używane są sztuczne substancje słodzące, takie jak na przykład aspartam. Dodaje się go do ponad 6 tys. produktów spożywczych i  środków farmakologicznych. Znajdziemy go w  słodkich napojach typu light, ale także w zwykłych napojach, sokach oraz w jogurtach, płatkach śniadaniowych czy gumach do żucia. Jest też składnikiem leków, a  swoją popularność zawdzięcza naturalnej słodyczy. Według badań jest aż 200 razy słodszy od cukru, a  przy tym nie dostarcza kalorii. Na tym jednak jego zalety się kończą. Aspartam (E951) stanowi przyczynę 75 proc. niepożądanych reakcji na dodatki do żywności, zgłaszanych do amerykańskiego Urzędu ds. Leków i  Żywności, takich jak bóle głowy, pogorszenie samopoczucia, skurcze mięśni, przybieranie na wadze, depresje, bezsenność, zaburzenia wzroku, wysypki, utrata słuchu, trudności w oddychaniu, napady apopleksji, nowotwory. Ale jak tu żyć bez słodyczy?

Zamiast kolorowych napojów przyzwyczajajmy dzieci do picia wody z dodatkiem cytryny i  miodu. Dużo zdrowszym rozwiązaniem będzie również sporządzenie soku samodzielnie w domu ze świeżych owoców. Odrobina miodu powinna sprawić, że dziecko będzie przepadało za takim koktajlem. Polecam pieczone jabłka, gruszki lub owocowe sałatki. Propozycją zdrowszą niż wysokokaloryczne desery będzie także sok owocowy 100-proc., zamrożony i  podany w  formie lizaka. Zamiast kupować lody, zróbmy sorbety.

Tak jak łatwo zastąpić cukier i  słodziki, tak też łatwo możemy zastąpić substancje wzmacniające smak, czyli na przykład kolejnego przestępcę chemicznego: glutaminian sodu. Znajdziemy go w kostkach rosołowych, zupkach i  potrawach instant, mieszankach przypraw, sosach i słoikach z  gotowymi daniami. Według badań długofalowe skutki częstego używania glutaminianu sodu to między innymi: nadpobudliwość, zaburzenia hormonalne, uszkodzenie siatkówki oka, zaburzenia przewodnictwa nerwowego i  wzrost ryzyka otyłości. Szczególnie niebezpieczny może okazać się dla osób na niego nadwrażliwych oraz dla astmatyków i dzieci. Glutaminian sodu występuje w produktach jako E621 – wzmacniacz smaku i  zapachu o aromacie grzybo- i  mięsopodobnym. Jak możemy go zastąpić? Zioła, zioła i  jeszcze raz zioła. Świeże mają niesamowity aromat, wzbogacają potrawy i wydobywają z  nich to, co najlepsze. Niech w  twoim domu nie zabraknie szałwii, która dzięki zawartości licznych związków aktywnych działa antydepresyjnie, antybakteryjnie, przeciwzapalnie i  antyseptycznie. Zawiera witaminy A, C, witaminy z grupy B, minerały, takie jak wapń, magnez, potas, sód, cynk i żelazo. Szałwia obfituje także w lotne olejki i  fitozwiązki, m.in. kwas rozmarynowy, kamforę, taniny i  flawonoidy. Miej też zawsze świeżą bazylię zawierającą antybakteryjny eugenol, który przeciwdziała skurczom brzucha, nudnościom i  biegunkom. Bazylia wspomaga pracę układu pokarmowego, działa przeciwpasożytniczo i  zapobiega wzdęciom.

Unikaj też produktów z długim terminem przydatności do spożycia, bo to oznacza, że użyto tam konserwantu, takiego jak np. benzoesan sodu (E211). Jest on stosowany między innymi w: napojach, sokach, przetworach, konserwach, deserach, przyprawach czy sosach. Przy większym stężeniu może powodować uwalnianie histaminy, a  co za tym idzie – objawy alergiczne. Związek ten w połączeniu z powszechnie występującym kwasem askorbinowym (witaminą C) tworzy benzen – substancję rakotwórczą. Ponadto badania wykazują związek spożycia benzoesanu ze wzrostem agresji i  nadpobudliwości u dzieci. Nie ma co ukrywać: robienie zakupów w dzisiejszych czasach to dosłownie rosyjska ruletka. Pamiętaj, że produkt spożywczy, który prawie nigdy się nie psuje i  zbyt pięknie wygląda, powinien być podejrzany – nie wystarczy czytanie etykiet, trzeba mieć po prostu wiedzę o tym, co nas odżywia, a  co truje. Co prawda trochę więcej czasu poświęcisz na robienie zakupów i  przygotowywanie posiłków, ale za to nie będziesz truć siebie i  swoich bliskich – to się naprawdę opłaca.

  1. Zdrowie

Naturalne sposoby na dobre trawienie

Od prawidłowego przebiegu procesów trawiennych zależy stan całego organizmu, a więc funkcjonowanie organów wewnętrznych, odporność, a nawet długość naszego życia. (Fot. iStock)
Od prawidłowego przebiegu procesów trawiennych zależy stan całego organizmu, a więc funkcjonowanie organów wewnętrznych, odporność, a nawet długość naszego życia. (Fot. iStock)
Coraz lepiej orientujemy się, jak duży wpływ na nasze życie ma właściwa dieta. Rzadziej jednak zdajemy sobie sprawę, że jeszcze większe znaczenie ma prawidłowy przebieg procesów trawiennych. Bez niego nie ma mowy o dobrym zdrowiu.

Dr Marek Bardadyn, naturoterapeuta

Problemy zaczynają się, gdy zawodzą naturalne mechanizmy regulujące wydzielanie soku żołądkowego, żółci i enzymów wytwarzanych przez trzustkę. Jeśli mamy do czynienia z ich nadmierną ilością (częsty efekt przewlekłego stresu i nieregularnego odżywiania), może dojść do stanu zapalnego żołądka, dwunastnicy i powstania wrzodów. Towarzyszy im zwykle zgaga, nadkwasota, bóle w okolicy żołądka.

Z kolei niedobór soków trawiennych wywołuje po posiłku wrażenie osłabienia, senności, ciężaru na żołądku i wzdęcia. Pamiętajmy, że nieprawidłowe trawienie może także wywołać egzemę, obrzęk brzucha i twarzy, chroniczne zmęczenie, skłonność do depresji, a także sprzyjać rozwojowi miażdżycy, cukrzycy i chorób jelita grubego. Pomocne w przywracaniu właściwego trawienia będą leki homeopatyczne. Jeśli kłopoty pojawią się po zbyt obfitym lub ciężkostrawnym jedzeniu, można doraźnie przyjąć Acidum phosphoricum. Osoby, które cierpią z powodu nadkwasoty, powinny sięgnąć po Argentum nitricum, które wspomoże także odchudzanie, zmniejszając apetyt. Chelidonium polecam, jeśli powodem problemów jest wątroba (mogą nas w tym utwierdzić pobolewania w prawym podżebrzu i gorzki smak w ustach). Z kolei Nux vomica pomaga w występujących na przemian stanach braku apetytu i napadach wilczego głodu, przewlekłych dolegliwościach żołądka i dwunastnicy oraz zaparciach. Dwa ostatnie leki, a także homeopatyczne krople żołądkowe doskonale usuwają oznaki niestrawności odczuwane po przejedzeniu.

Zioła zwieńczone różą

Łyżkę stołową mieszanki (po 50 g) ziela dziurawca, kwiatu rumianku, liścia babki lancetowatej i owocu róży zalewamy szklanką wrzątku i parzymy 20 minut. Zioła najlepiej wypijać zaraz po jedzeniu i pamiętać o ich regularnym stosowaniu.

Dr n. med. Ocz Batyn, specjalista chorób wewnętrznych i medycyny orientalnej

Od prawidłowego przebiegu procesów trawiennych zależy stan całego organizmu, a więc funkcjonowanie organów wewnętrznych, odporność, a nawet długość naszego życia. Ważna jest zwłaszcza kondycja jelit. Bywają nazywane naszym drugim mózgiem – są wyposażone w trzy razy większą liczbę neuronów niż rdzeń kręgowy. Wszelkie toksyny, jakie zalegają w jelitach, natychmiast przenikają także do tkanek nerwowych. Trzeba więc bardzo dbać o to, co się jada, i pilnować, by nie dochodziło do obstrukcji. Wybierajmy pożywienie nieprzetworzone i lekkostrawne. Polecam posiłki warzywne oraz owoce. Jedzmy powoli i każdy kęs wielokrotnie przeżuwajmy, co pozwoli działać enzymom zawartym w ślinie i da impuls do wytworzenia przez żołądek odpowiedniej ilości soków. Procesy trawienne oraz przemianę materii można wzmocnić, pijąc 2–3 razy dziennie niedosładzane kompoty (składniki na osobę).

Kompot selerowy − łodygę selera naciowego tniemy na centymetrowe kawałki, dodajemy garść roztartych rodzynek (wcześniej moczymy je w 2 szklankach ciepłej przegotowanej wody) i gotujemy do miękkości. Kompot z granatu − umyty owoc drobno kroimy i gotujemy wraz ze skórką i pestkami z dodatkiem 5 pokrojonych suszonych moreli. Kompot z gruszek − gotujemy owoc przygotowany jak wyżej z 5−6 suszonymi śliwkami.

Wpuść więcej powietrza

Niezwykle pomocne we wzmocnieniu trawienia są ćwiczenia oddechowe wykonywane przed posiłkiem  i po nim. Polegają na powolnym, rytmicznym oddychaniu przez usta. Powinny trwać ok. półtorej minuty. Dotlenimy w ten sposób błonę śluzową przewodu pokarmowego i lekko ją podrażnimy, co wpłynie stymulująco na procesy trawienne i metabolizm.

Dr Partap S. Chauhan, specjalista medycyny ajurwedyjskiej

Ajurweda nie mówi „jesteś tym, co jesz”, lecz „jesteś taki, jak trawisz”. Według niej nawet najlepsze i najświeższe pożywienie nie zapewni zdrowia, jeżeli nie zostanie prawidłowo strawione. Może stać się wręcz szkodliwe, jeśli jego nieprzetworzone resztki będą zalegać w jelitach. Dlatego tak ważne jest dbanie o ogień trawienny (agni), którego siedzibą jest żołądek. Wyróżnia się cztery stany agni: visamagni − niestabilny stan agni wynikający z wpływu vata: raz żołądek trawi dobrze, raz nie. Rozpoznamy go po wzdęciach, obstrukcjach, biegunkach, kolkach i burczeniu w jelitach; tikshagni − agni działa zbyt mocno, co przypisuje się nadmiarowi doszy pitta. Wtedy trawimy bardzo szybko i stale jesteśmy głodni. Dodatkowe symptomy to suchość w ustach, pieczenie w żołądku i nadmierne pragnienie; mandagni − agni działa na minimalnym poziomie, co jest charakterystyczne dla osób z nadmiarem doszy kapha. Trawienie nawet niewielkich ilości pożywienia odbywa się bardzo powoli. Pojawiają się też takie dolegliwości, jak nudności, wymioty, ciężkość w żołądku, ociężałość, kaszel, obłożony język i nadmierne wydzielanie śliny; samagni − agni jest normalne i stabilne, co jest efektem zrównoważenia dosz. Z łatwością trawimy pokarmy (o ile nasza dieta jest właściwa, a nasz organizm prawidłowo odżywiany).

Osiągnięcie samagni wymaga zmiany przyzwyczajeń żywieniowych. Menu powinno być oparte głównie na świeżych warzywach z ryżem basmati i dodatkiem ghee. Konieczne jest używanie przypraw: kminu indyjskiego, imbiru, czarnego pieprzu, kozieradki, kurkumy. Pokarmy powinny być ciepłe, jedzone bez pośpiechu tuż po ugotowaniu. Najlepsza pora na obiad to południe (siła agni jest największa). Przy każdym posiłku trzymajmy się zasady: 1/3 pokarmu stałego, 1/3 płynu, 1/3 powietrza (jemy tyle, by zostało miejsce w żołądku). Kolację należy spożywać co najmniej 2 godziny przed snem. Osobom mającym duże kłopoty z trawieniem polecam codzienne zażywanie środka o nazwie Triphala.

Na ogień trawiący

Herbatka z imbiru (świeżego lub suszonego) − pijemy ją rano, najlepiej na czczo – pobudza trawienie. Przegotowana ciepła woda − wypijamy po kilka łyków 3−4 szklanki w ciągu dnia – znakomicie oczyszcza i tonizuje. Mieszanka świeżego startego imbiru, soli morskiej i soku z cytryny zażyta bez popicia lub popita minimalną ilością wody natychmiast likwiduje dolegliwości po zjedzeniu ciężkostrawnej potrawy.

  1. Zdrowie

Jedzenie dla szczęścia

Komponujmy naszą dietę w taki sposób, żeby zadbać o wszystkie składniki potrzebne do optymalnego działania ciała. (Fot. iStock)
Komponujmy naszą dietę w taki sposób, żeby zadbać o wszystkie składniki potrzebne do optymalnego działania ciała. (Fot. iStock)
Czy to jest możliwe? Owszem! I już niemal słyszę ślinianki pracujące na myśl o chipsach, lodach i tortach bezowych. Tyle że ja wcale nie takie jedzenie mam na myśli…

Wszystko, co jemy, buduje nasze ciała i wchodzi w skład neuroprzekaźników, neurotransmiterów i różnych substancji, które odpowiadają za nasze zachowanie i samopoczucie. A te substancje, mają – na przykład – dać sygnał naszym nogom, żeby wskoczyły na drzewo, kiedy spotkamy dzika. Jeżeli nie dostarczymy jedzeniem komponentów do ich prawidłowej budowy, to może zastygniemy ze zdziwioną miną i wątpliwością, co zrobić. Albo… będziemy żyć w ciągłym strachu, z oczami dookoła głowy i na każdy szelest zareagujemy ucieczką. Ani jedno z tych rozwiązań nie jest dobre.

Skomponujmy zatem naszą dietę w taki sposób, żeby zadbać o wszystkie składniki potrzebne do optymalnego działania ciała. Tylko urozmaicone jedzenie to nam zapewni. Każdy owoc, każde ziarenko, każdy gatunek warzyw ma inne składniki. Wybierając różnorodną dietę, dostarczymy sobie najlepsze odżywienie z możliwych. I to jest jedno z zadań. Dla wsparcia układu nerwowego i mózgu. Jak to zrobić?

Zapisuj na karteczce każdy produkt, który jesz. Gdy sięgasz po niego w danym tygodniu, postaw przy nim kreskę, potem kolejną i następną. Jak więzień odliczający dni odsiadki.
I może się okazać, że ciągle jesz to samo. Wtedy warto pomyśleć o urozmaiceniu w obrębie tej samej grupy produktów, na przykład zamiast ciągle jeść płatki owsiane na śniadanie, kup jaglane albo orkiszowe – eksperymentuj.

W ten sposób, porównując to z kalendarzem sezonowości, zobaczysz też, czego brakuje w twojej diecie. Może jarmużu, kiełków, kiszonek, buraczków lub boczniaków? Dopisuj jak najwięcej produktów do swojej listy. Jeżeli chodzi o stały punkt programu, to pamiętaj o kwasach omega-3 i witaminie D3 – mają ogromne znaczenie dla naszego dobrego samopoczucia, więc akurat one niech z listy nie znikają.

Mówi się o tym, że mamy również drugi mózg. W brzuchu. Są nim jelita oraz bakterie, które w nich żyją. One też lubią różnorodność w diecie. Ale najpierw o tym, dlaczego piszę w ogóle o drugim mózgu.

Jelita oplata między innymi nerw błędny, który działa głównie w jednym kierunku – do mózgu. Przekazuje on sygnały z jelit wpływające na nasze samopoczucie. Ścisła wymiana informacji odbywa się także przez krew, która opłukuje jelita i odbiera substancje chemiczne, które następnie trafiają choćby do mózgu. Te sygnały to, ściślej rzecz ujmując, substancje chemiczne: hormony, chemokiny, cytokiny oraz produkty metabolizmu komórek bakteryjnych. Na to, jakie bakterie są w naszym przewodzie pokarmowym, mamy ogromny wpływ. To one później będą produkowały te miłe lub niemiłe odczucia. I nie (przepraszam) o wzdęciach i gazach teraz piszę, lecz o poczuciu spokoju i szczęścia albo nieznośnej ciężkości bytu.

Dobre bakterie bierzemy nie tylko z apteki. Przede wszystkim z otoczenia i z tego, co zjadamy. Z niedomytej marchewki wyrwanej z ziemi, ze zsiadłego mleka, kiszonek, pieczywa na zakwasie. Wdychamy je podczas spaceru w lesie. Potem powinniśmy o nie zadbać, karmiąc je warzywami, roślinami strączkowymi, razowym pieczywem, kaszami, ciemnym ryżem czy pełnoziarnistym makaronem. Warto podlać je dużą ilością wody i wzmocnić ruchem! Pamiętaj także, że służą im spokój i regularny sen. Należy o nie dbać, bo według badań zmiana mikrobioty w jelitach ma efekty zbliżone do farmakoterapii. Sprawmy sobie sami takie leki. Smaczne i niedrogie.

  1. Zdrowie

Celiakia – życie bez glutenu

W ostatnich latach poprawił się znacznie dostęp do produktów bezglutenowych, których znakiem rozpoznawczym jest przekreślony kłos. W większości sklepów możemy już kupić np. pieczywo bezglutenowe. (Fot. iStock)
W ostatnich latach poprawił się znacznie dostęp do produktów bezglutenowych, których znakiem rozpoznawczym jest przekreślony kłos. W większości sklepów możemy już kupić np. pieczywo bezglutenowe. (Fot. iStock)
Gluten jest białkiem (a raczej mieszaniną białek) zawartym w ziarnach zbóż - pszenicy, żyta, jęczmienia i owsa. Jest też powszechnym składnikiem ludzkiej diety. Występuje w mące, pieczywie, ciastach, ciastkach, makaronach, pizzy i wielu innych produktach spożywczych. Skoro jest tak wszechobecny, czy można bez niego żyć?

Ścisła dieta bezglutenowa jest obecnie jedynym lekarstwem dla chorych na celiakię lub alergię na gluten. Stosując ją mogą uniknąć groźnych dla zdrowia i życia powikłań. Niestety, ludzie ci nie zawsze mogą liczyć na zrozumienie ze strony innych, nawet krewnych czy przyjaciół. Gdy mówią, że nie mogą czegoś jeść natychmiast pada podejrzenie, że się odchudzają. Sytuacje, w których ktoś przygotowuje posiłki na przyjęcie pod kątem bezglutenowca należą do rzadkości.

- Ludzie bardziej akceptują, że ktoś ma cukrzycę lub że jest wegetarianinem niż fakt, że nie może jeść różnych rzeczy z powodu celiakii. Często to bagatelizują. Pytają: Jak taka mała ilość czegoś z glutenem może ci zaszkodzić? Ale ona właśnie zaszkodzi, bo gluten jest przez te osoby absolutnie nietolerowany - mówi Małgorzata Źródlak, prezes Polskiego Stowarzyszenia Osób z Celiakią i na Diecie Bezglutenowej. U jej syna Michała celiakię zdiagnozowano, gdy miał sześć lat.

Gluten jest białkiem (a raczej mieszaniną białek) zawartym w ziarnach zbóż - pszenicy, żyta, jęczmienia i owsa. Jest powszechnym składnikiem ludzkiej diety. Występuje w mące, pieczywie, ciastach, ciastkach, makaronach, pizzy. Ale nie tylko. W przemyśle spożywczym dodaje się go do wszystkiego - w postaci zagęszczaczy na bazie skrobi pszennej. Jest obecny z wędlinach, parówkach, jogurtach, śmietanie, serkach, cukierkach, batonikach, zawiera go nawet piwo.

- Mój syn z własnej woli nie zje niczego z glutenem, bo doskonale pamięta jak cierpiał przed diagnozą, jak bolał go brzuch - mówi pani Małgorzata. Jednak, bardzo gwałtowne objawy po spożyciu glutenu, np. wysypka, biegunka, wymioty, a nawet wstrząs anafilaktyczny, występują raczej u osób z alergią na gluten. Chorzy na celiakię mogą czasem reagować bólem głowy czy gorszym samopoczuciem, ale z reguły jednorazowe spożycie glutenu nie daje u nich objawów. Są one odłożone w czasie. Gluten stopniowo przyczynia się do uszkodzenia kosmków jelitowych, co w konsekwencji może prowadzić do zaburzeń we wchłanianiu pokarmów.

Wtedy mogą się pojawić - i tak jest najczęściej u dzieci - bóle i wzdęcia brzucha, biegunki, rozdrażnienie. Z powodu niedożywienia, dochodzi też do zahamowania wzrostu, chudnięcia i niedowagi. Najczęściej jednak symptomy nie są specyficzne dla układu pokarmowego, a chorzy wędrują od lekarza do lekarza w poszukiwaniu wyjaśnienia dla niedającej się leczyć anemii, nawracających aft i stanów zapalnych jamy ustnej, uporczywych bólów głowy, depresji, problemów skórnych, niedorozwoju szkliwa zębowego, wczesnej osteoporozy, problemów z płodnością. Wśród pacjentów z celiakią nierzadko występuje nadwaga.

Wykrywalność tego schorzenia jest w Polsce ciągle zbyt niska. Szacuje się, że cierpi na nią 1 proc. populacji, czyli około 440 tys. Polaków, ale choroba jest zdiagnozowana u 5-7 proc. Często wykrywa się ją dopiero wtedy, gdy u pacjenta dojdzie do dużego wyniszczenia organizmu.

Choroba ta może się ujawnić w każdym wieku – u małego dziecka, gdy tylko wprowadzi mu się do diety produkty z glutenem, ale też w okresie dorastania, podczas ciąży czy silnych stresów. Predyspozycje do niej są uwarunkowane genetycznie. Celiakii towarzyszy nadmierna reakcja układu odporności na gluten, która doprowadza do uszkodzenia kosmków w jelicie cienkim. Do zdiagnozowania choroby niezbędne jest wykonanie biopsji jelita cienkiego i stwierdzenie obecności specyficznych przeciwciał we krwi.

- Ścisła dieta bezglutenowa jest obecnie jedynym lekiem dla pacjentów z celiakią. Nieprzestrzeganie jej powoduje pojawienie się objawów choroby i naraża pacjenta na poważne powikłania, jak osteoporoza, choroby nowotworowe układu pokarmowego, zaburzenia funkcjonowania śledziony, które zwiększają ryzyko poważnych infekcji - wyjaśnia dr Piotr Dziechciarz, gastroenterolog dziecięcy ze Szpitala Klinicznego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego w Warszawie.

Według Małgorzaty Źródlak, w ostatnich latach, między innymi dzięki działaniom Stowarzyszenia, poprawił się znacznie dostęp do produktów bezglutenowych, których znakiem rozpoznawczym jest przekreślony kłos. Kiedyś można było dostać mąkę, makaron czy chleb bez glutenu, ale brakowało bezglutenowych wędlin, nabiału. Teraz produkty te są do kupienia w sklepach ze zdrową żywnością, a nawet w supermarketach. Na prośbę Polskiego Stowarzyszenia Osób z Celiakią i na Diecie Bezglutenowej, Episkopat Polski udzielił nawet zezwolenia na stosowanie niskoglutenowych hostii.

- Niektórzy ludzie cierpiący od wielu lat na celiakię mają przyjaciół czy znajomych, którzy wiedząc o tym kompletnie się nie przejmują ich dietą. Albo traktują ją jak fanaberię, utożsamiają z dietą odchudzającą - mówi pani Małgorzata.

Na forum Stowarzyszenia można znaleźć m.in. takie wpisy: Tolerancja jest towarem deficytowym, a ja nie mam ochoty tatuować sobie na czole "jestem na diecie bo jestem chora". Przykłady? W Święta komentarz teścia: zacznij dziewczyno wreszcie jeść normalnie, bo się wykończysz. Imieniny w pracy (nie-moje): o! a dla pani to nic nie ma, bo pani to ciągle na diecie.... (tu złośliwy uśmieszek). Imprezka w pracy: no, niech się pani częstuje, od jednego kawałeczka pani nie utyje!

- Nas zawsze bardzo cieszy, gdy osoba zapraszająca kogoś z nietolerancją glutenu na wizytę domową pyta, co można mu podać. Chcemy, by nas traktowano zwyczajnie, po ludzku. Gdy ktoś zapyta, zawsze chętnie podpowiemy, co czym zastąpić w prosty sposób, żeby nie zrobić kłopotu. Czasem sami przynosimy coś bezglutenowego– przyznaje Małgorzata Źródlak.

Bardzo wiele rzeczy naturalnie nie zawiera glutenu, jak nieprzetworzone mięso, warzywa, owoce, ryż, kasze, ziemniaki, kukurydza, soja, proso, gryka, fasola, groch, orzeszki. Dlatego, jeśli tylko chce się coś przygotować dla bezglutenowca, można to zrobić bez trudu. Sosy na przykład można zagęszczać mąką ziemniaczaną albo kukurydzianą. Poza piwem, które zawiera słód jęczmienny, osoby z nietolerancją glutenu mogą pić alkohole, takie jak wino czy czysta wódka. Może się zdarzyć, że likier będzie zawierał dodatek glutenu.

Listę produktów zabronionych i dozwolonych na diecie bezglutenowej można znaleźć na stronie Polskiego Stowarzyszenia Osób z Celiakią i na Diecie Bezglutenowej. Są tam również wskazówki, gdzie produkty bez glutenu można nabyć. Stowarzyszenie prowadzi również Punkt Informacyjno-Konsultacyjny dla wszystkich potrzebujących informacji lub pomocy.