1. Zwierciadlo.pl
  2. >
  3. Seks
  4. >
  5. Kiedy przestaniesz czyli seks po nałogu

Kiedy przestaniesz czyli seks po nałogu

123rf.com
123rf.com
Nie lekceważ wroga. Gdy wpadniesz w jego szpony albo gdy wpadnie w nie ktoś ci bliski, już nie wystarczy przestać: pić, palić, grać, kupować itp. Życie sypialniane po nałogu bywa problemem – mówi psychoterapeutka Katarzyna Miller.

Trudno znaleźć na ten temat informacje, ale kiedy rozmawia się szczerze z tymi, którzy przestali pić, palić marihuanę, grać hazardowo itp., okazuje się, że seks stał się dla nich problemem. Jak to możliwe, że ten, kto czuł się superkochankiem po paru drinkach, na trzeźwo bywa w łóżku taką niezdarą?

Człowiek w zmienionym stanie świadomości tak naprawdę jest gdzie indziej, niż jest. Czuje się bezkarny, wolny od zasad, daleki od lęku czy wstydu. Już sam rytuał, że szykuje się picie, ćpanie, gra o wysoką stawkę, jest tak porywający, że działa na nałogowca jak afrodyzjak. No i jak ma się nakręcić bez tej perspektywy? Mężczyzna nałogowiec ma taki sam kłopot z penisem jak wszyscy mężczyźni, boi się, że kiedy będzie trzeba, to mu nie stanie. Ale alkohol, narkotyki, hazard, skoki adrenaliny itp. obniżają ten lęk. Na trzeźwo jednak on wraca, u nałogowca ze zdwojoną siłą, bo ten człowiek zaczął pić czy ćpać właśnie dlatego, że nie wierzył w siebie i w swoją męskość. Podobny problem mają kobiety: zaczęły pić z powodu kompleksów i teraz na trzeźwo nie wiedzą, jak się w seksie poruszać, jak rozebrać, jak pozwalać dotykać, jak dotykać, choć miały czasem wielu kochanków. Ale na trzeźwo są spięte, wstydzą się, bo np. myślą o sobie, że są brzydkie...

Nic a nic nie mogą skorzystać z tamtych doświadczeń?

Nic a nic. Ci, którzy kochali się na haju, a teraz przestali się odurzać, są w łóżku nawet w gorszej sytuacji, niż gdyby seksu wcale nie uprawiali. Nie rozumieją, skąd nagle ta ich nieporadność. To budzi w nich lęk. Nie wiedzą, co robić, a to prosta droga, by wrócić do nałogu albo odrzucić seks. No bo jeśli niepijący mężczyzna ma problemy ze wzwodem, jeśli jego kochanka nie ma orgazmu, a jeszcze mu powie, że jej nie dokochał, to on zacznie źle myśleć o sobie i dojdzie do wniosku, że ten cały seks nie jest wart takich stresów. Są pary, które przestały ze sobą sypiać właśnie z lęku przed tymi huśtawkami emocjonalnymi, z lęku, że z ich powodu zaczną znów pić. W seksie umieszczamy wiele oczekiwań, i jeśli ich nie spełnimy, przeżywamy zawód, tym większy, gdy niespodziewany, bo w odurzeniu wydawało się, że jest OK.

Ale jest trzecia opcja: nie powrót do nałogu i nie koniec z seksem?

Jest, dla wielu najtrudniejsza – przyznać, że odczuwa się w łóżku lęk i wstyd. Że nałóg wpłynął na całe nasze życie, a więc i na seks. A ci, którzy przestali, są w takiej sytuacji, jakby uczyli się od nowa chodzić. To jest największa tajemnica alkoholu: to, czego nauczymy się w malignie, nie przekłada się na to, co umiemy na trzeźwo. Ani technika seksualna, ani śmiałość z czasów picia nie przełoży się na trzeźwe życie. Dlatego trzeźwiejąc, musimy nauczyć się od nowa wszystkiego, a więc także sztuki kochania. Ale żeby to zrobić, trzeba się przyznać, że w łóżku nic się nie umie. No a jak na przykład mężczyzna 35-letni ma powiedzieć kobiecie, którą chce zdobyć, że jest jak nastolatek, który pierwszy raz poszedł podglądać koleżankę biorącą prysznic?

Aż tak słabo?

To nawet rozbrajające i poruszające… Ale trzeba zaakceptować swoją niepewność. W wielu rozmowach z alkoholikami powtarza się to samo: zaczęli pić, bo wątpili w swoją męskość. Czuli niepewność wobec kobiet i zaczęli się wspierać alkoholem. Ta ich niepewność wzięła się np. z niebotycznie bezmyślnych i krytycznych uwag rodziców o ich wyglądzie, inteligencji. Mogła się także wziąć z przykładu, bo gdy chłopak widzi w domu, jak matka poniewiera ojcem, to on szacunku do siebie jako do mężczyzny się nie nauczy. Jeśli takiego chłopaka nikt z bliskich nie lubi, to nie ma siły, żeby on siebie polubił, a więc i wpadł na to, że może się spodobać, że dziewczyny go zechcą. No i na dyskotece będzie musiał się napić, zapalić trawkę, żeby podejść do koleżanki i zagadać…

Nie zrobi tego na trzeźwo, bo się po prostu wstydzi?

Wstyd jest podstawowym problemem – wstyd siebie. Bierze się właśnie z ośmieszania, z krytykowania. Bo oto rośnie piękny młody mężczyzna mający przed sobą wspaniałe życie, ale np. starzejący się samiec – jego ojciec – nie może na to pozwolić, widzi w synu rywala. Więc go niszczy: ośmiesza, kpi i zawstydza przed innymi. Wszyscy przyszli narkomani, alkoholicy mieli coś, co obudziło w nich wstyd, niewiarę w siebie. Coś, co spowodowało, że nie było im dane nauczyć się brać i dawać miłość. Wszyscy mają taką czarną dziurę, bo w dzieciństwie nie zaznali miłości ani akceptacji. Dlatego trudno im budować bliskość i odczuwają jej ogromny głód. A gdy zejdą się z kimś, to chcą tej miłości bardzo dużo, jednak nie potrafią jej ani przyjąć, ani odwzajemnić.

Kiedy pijemy i coś nam w łóżku nie poszło, możemy powiedzieć, że przesadziliśmy z alkoholem. A co powiedzieć na trzeźwo?

Żeby uprawiać seks na trzeźwo, trzeba wejść w prawdziwy kontakt z drugą osobą. Pieścić ją i czuć, czy te pieszczoty działają. Trzeba pozwalać pieścić siebie, ale też pokazać, czy się ich chce…

A jak to zrobić, kiedy czujemy lęk przed bliskością? Jak odczuwać cokolwiek, gdy właśnie przed czuciem uciekliśmy w uzależnienie? Zaczynamy pić czy ćpać, żeby być w odmiennych stanach świadomości, czyli nie czuć tego, co naprawdę czujemy: cierpienia, bólu, samotności. A kiedy zaczynamy przytomnieć, spotykamy się z tym, co nas tak bolało. Spotykamy się z najbardziej przerażającym pytaniem: „czy ona/on mnie pokocha?”. To tak straszne dla kogoś, kto nie wierzy w siebie, że wielu woli zrezygnować z seksu, niż czekać na odpowiedź. Ryzykowne jest nawet powiedzieć, czego się w seksie chce, na przykład: „pocałuj mnie”, bo to się może nie spodobać. A jak bez tego mieć dobry seks?

Znajomy mówił, że kiedy palił marihuanę, potrafił w łóżku kochać się godzinami, kiedy przestał, po dziesięciu minutach było po wszystkim. No i jako mężczyzna czuje się niedobrze. 

W łóżku można się polenić i to jest cudowne. Można się poprzytulać, całować, patrzeć na siebie, spać, grać w szachy, oglądać zdjęcia, nie trzeba cały czas się ciupciać. Tylko ci, którzy mają zaniżoną samoocenę, strasznie się w łóżku napinają, wciąż chcą być w akcji. Mężczyźni w ogóle myślą, że ich penis jest najważniejszy i jeśli on stoi i pracuje jak maszyna, to jest to, o co kobietom chodzi! A przecież kobiety chcą nie tylko samej rąbanki. Ale ten penisocentryzm mężczyzn jest nie do przejścia. Jeśli facet pił czy ćpał, to mu całą infrastrukturę seksualną: uwodzenie, grę wstępną, pieszczoty i empatyczne odczuwanie drugiej osoby, załatwiał nałóg i trudniej mu uwierzyć, że kobiety potrzebują otoczki, kontaktu i pieszczot.

Jest jeszcze inny problem – na trzeźwo i bez dopalaczy mniej się też czuje. Nawet penis jest mniej wrażliwy, twierdzą nałogowcy.

Tak tylko im się wydaje. To czucie, które pamiętają, było wykrzywione na skutek zatrucia. Odczuwali w sposób nadmierny. Alkoholik odłącza się od rzeczywistości, od siebie. Narkoman trafia do alternatywnego świata. A więc gdzie indziej jest jego świadomość, a gdzie indziej ciało. Przestać być sobą i czuć sobą to istota uzależnienia. Bo jeśli jesteśmy nieszczęśliwi, nie chcemy być sobą, chcemy być kimś innym. Wydaje się nam, że po wódce czy prochach czujemy więcej. Ale odczucia płynące z takiego umęczonego ciała są chemicznie napędzane. Dlatego kiedy przestajemy ciało zatruwać, musimy je długo oczyszczać, a potem nauczyć odczuwać.

Można uwrażliwić ciało po zatruwaniu nałogiem?

Trzeba poznać je, a dzięki niemu świat. „O, to jest miękkie! Ja to lubię dotykać. O, to jest smaczne! To będę jeść”. Jeśli chcemy być szczęśliwi w łóżku, trzeba się nauczyć nowej zmysłowości. Ale też potrzebna jest nauka nazywania uczuć, odkrywania potrzeb. A ponieważ uzależnienie jest chorobą miłości – także dawania i przyjmowania jej. Dlatego trzeźwiejącym potrzebna jest porządna, długa psychoterapia, która pomoże nabrać wiary w siebie, nauczy miłosnej wymiany. Trzeba poszukać psychoterapeuty, który pracował z uzależnieniami, bo on wie, że potrzebna jest nauka wszystkiego, od robienia sałatki – nie w oczekiwaniu na picie, ale po to, żeby była smaczna – do mówienia „proszę”. Kiedy przestaje się pić, to tak, jakby wyrzucić wszystkie stare meble, ale nie wstawić nowych i spać na sienniku. Trzeba umeblować mieszkanie nowymi sprzętami, jednak wielu tego nie robi.

Trudno kochać się na sienniku. Ale gdzie znaleźć wygodne łóżko? 

Trzeba znaleźć wewnętrzną drogę do siebie. Bo nie ma znaczenia, czy alkoholikiem zostaje drwal, czy profesor – ich osobowości stają się podobne. Wszyscy alkoholicy kłamią, oszukują, manipulują, ponieważ muszą zrobić wszystko, żeby się dało pić przy najmniejszych stratach. Dlatego ich cała inteligencja przestawia się na spryt. Trzeźwiejąc, muszą świadomie przerabiać swoje myślenie. Tak jak powstrzymywali się od picia, tak muszą powstrzymywać się od złego myślenia o sobie. A to ciężka robota, jak wyrywanie perzu. Jeśli chcesz mieć swój piękny ogród, czyli swoje ciepłe myśli, masz być uważna. Udany seks będzie wymagał wysiłku, nauki swobodnego skupienia się na czyjejś skórze, a jednocześnie czucia swojej, flirtowania, stwarzania nastroju. Na to idzie dużo energii. Łatwiej pobawić się wibratorem. Wtedy nie boimy się też oceny. Ale naprawdę warto trochę się potrudzić!

Na trzeźwo nagle zaczyna przeszkadzać w seksie także pruderia.

Kiedy się pojawia wstyd, to znak, że pojawił się lęk: „jak wypadnę?”. Ale nie powiemy szczerze: „wstydzę się”, ukryjemy się za: „to nie wypada!”. I oto mamy świetne alibi, dlaczego nie puszczamy swojego instynktu, swojego libido na wolność.

Ale po alkoholu nic nie przeszkadza: światło zapalone czy nie. A na trzeźwo noga się w kołdrę zawinie i czar pryska.

To tekst nałogowca, który zapomniał o tym, że kiedy pił, to miał tylko momenty, kiedy się dobrze czuł, bo albo się rozjeżdżały mu nogi, albo się złościł, albo zasypiał. Ale inaczej to pamięta. Dlaczego? Alkohol spowalnia pracę układu nerwowego. Coraz wolniej się ruszamy, coraz mniej wyraźnie mówimy i wszystko wydaje się niezwykłe. Tymczasem gdy ktoś pije, nie czuje siebie i może nawet w połowie aktu usnąć, ale jak był w tym łóżku z kimś także w malignie, to nawet się o tym nie dowie. Obudzą się oboje rano i nawet nie będą pamiętać, czy w ogóle coś było.

Seks „po” jest przereklamowany?

Jasne! Jest taki moment, kiedy jest fajnie – wypijesz kieliszek wina – wtedy słyszysz komplementy, wtedy je mówisz… Uśmiechasz się, świat jest trochę milszy... I to wystarczy! Już lepiej nie będzie. Więcej nie pij! Nie ma po co.

ZAMÓW

WYDANIE DRUKOWANE E-WYDANIE
  • Polecane
  • Popularne
  • Najnowsze
  1. Seks

W seksie trzeba dać sobie przestrzeń

Namiętność nie wygasa zupełnie, ale by płonęła, musi być stale podsycana. Uniemożliwiają to ukryte urazy, pod którymi są zranienie lub strach. (Fot. iStock)
Namiętność nie wygasa zupełnie, ale by płonęła, musi być stale podsycana. Uniemożliwiają to ukryte urazy, pod którymi są zranienie lub strach. (Fot. iStock)
Partnerzy znacznie częściej zaczynają romansować z innymi nie wtedy, kiedy się od siebie oddalają, ale kiedy są zbyt blisko – twierdzi szwedzka seksuolog dr Dagmar O’Connor.

Nawiązując do tytułu pani najsłynniejszej książki: naprawdę można kochać się z tą samą osobą do końca życia i wciąż to lubić?
Jak najbardziej. Choć trzeba przyznać, że obecnie żyjemy o wiele dłużej niż nasi przodkowie – oni dożywali ledwie 30 lat, wcześnie zakładali rodziny, mieli dzieci i wcześnie umierali. Dziś zdarza się, że wiążemy się z kimś, mając powiedzmy dwadzieścia kilka lat, i stajemy przed perspektywą co najmniej kilkudziesięciu lat wspólnego życia. To prawdziwe wyzwanie dla związku. Bo jak tu fascynować się sobą i seksem przez tak długi czas? Z mojego doświadczenia, a zajmuję się terapią par od 40 lat, wynika, że małżonkowie znacznie częściej zaczynają romansować z innymi nie wtedy, kiedy się od siebie oddalają, ale kiedy są zbyt blisko.

O, to ciekawe!
Jest oczywiście różnica między jednym romansem w życiu a notorycznymi zdradami. Jeśli zawsze wikłasz się w trójkąty, to znaczy, że wiecznie jesteś niezadowolona z tego, co masz.

Najważniejszą rzeczą w związku jest przestrzeń. Jeżeli jedna osoba zbytnio zbliża się do drugiej, tamta odsuwa się od niej, i na odwrót. Są osoby, które nie potrafią inaczej wywalczyć dla siebie przestrzeni niż poprzez sprowokowanie konfliktu. Uczę ich tego, by komunikowali się ze sobą na temat swoich potrzeb, żeby mogli rozpoznawać, kiedy zaczynają się dusić w parze, i wtedy na przykład szli na samotny spacer, poczytali sobie książkę, pobyli choć przez chwilę „poza związkiem”.

Ludzie, którzy nie są w kontakcie ze swoim Wewnętrznym Dzieckiem, czyli nie zdają sobie sprawy ze swoich uczuć, mówią zwykle: „Kłótnia wybuchła nagle, po prostu się zdarzyła”. Mówię im wtedy: „Nie, to nieprawda, to się nie dzieje ot, tak. Co się wydarzyło przed kłótnią?”. I wtedy słyszę: „To był taki piękny dzień, byliśmy sobie tacy bliscy, trzymaliśmy się za ręce”. I już wiem, że byli ze sobą za blisko, więc żeby się od siebie odseparować, musieli doprowadzić do kłótni.

Znam jedną parę, która za każdym razem, gdy miała bardzo bliski, zmysłowy seks, rozkręcała kłótnię. W końcu umówili się, że kiedy zrobi się między nimi naprawdę błogo i intymnie, jedno z nich pójdzie na przechadzkę wokół bloku.

Inna kobieta kończyła każdy związek, gdy czuła, że wchodzi w zaawansowaną fazę. Wspólnie odbyłyśmy podróż do jej przeszłości. Okazało się, że kiedy była dorastającą dziewczynką, lubiła siadać ojcu na kolanach – nie było w tym nic zdrożnego – czysta miłość córki do ojca. Jednak wtrąciła się matka. Zaczęła krzyczeć na ojca: „Koniec z tym, ona już dojrzewa!”. I zepchnęła ją z kolan taty. Wytworzył się w niej taki schemat: kiedy będziesz z kimś za blisko, on cię odepchnie. Dlatego porzucała mężczyzn, żeby nie być porzuconą.

Czy każdy ma problem ze zbyt dużą bliskością w związku?
Tak, jeśli nie zna siebie dobrze. Intymność z drugą osobą można nawiązać dopiero wtedy, gdy nawiąże się ją ze sobą samym. Nie wiem, czy uda się to przetłumaczyć na polski, ale słowo „intimacy” (z ang. „intymność”) dla mnie znaczy tak naprawdę „into me see” (z ang. „zajrzeć w głąb siebie”). To prawdziwe znaczenie tego słowa.

W niektórych związkach mąż kupuje żonie podpaski, a ona chodzi po domu w maseczce upiększającej. Czy takie zachowania nie zabijają namiętności?
Wszystko zależy od tego, co kogo podnieca. Niektórych mężczyzn podnieca na przykład, kiedy kobieta paraduje w maseczce albo załatwia przy nich czynności fizjologiczne, inni przerażeni wykrzykną: „nie, nie, błagam o więcej prywatności”.

Granice intymności to indywidualna sprawa. Może ona wyrastała w rodzinie, gdzie drzwi były zawsze otwarte, a on musi mieć swoją strefę intymną, swoją prywatność nawet podczas porannego golenia. Trzeba się nawzajem poznać. Wiele osób nie robi tego przed ślubem. Nie pyta swojego partnera o jego upodobania. Bo najważniejsze, że jest porządnym człowiekiem. Ale co to w ogóle znaczy „porządny człowiek”? Może ona wcale nie chce „porządnego człowieka”, tylko „człowieka, który przejmie kontrolę”.

Inni po latach wspólnego życia nie czują się już jak mąż i żona, ale bardziej jak brat i siostra lub matka i ojciec. Pisze pani o tym także w swojej książce…
Myślę, że jeśli małżeństwo czuje się niczym brat i siostra, to musiało być to w ich związku już od początku. Badania pokazały, że wieloletni partnerzy nie widzą siebie nawzajem takimi, jacy są obecnie, ale mają przed oczami obraz drugiej osoby z czasów, kiedy się w niej zakochały. Ta pamięć tkwi w ich głowach. Seksualna atrakcyjność nie jest bowiem związana z wiekiem.

Pracowałam z parami, u których zanikła namiętność. Zaczynałam od informacji o tym, że sam fakt, że ona kiedyś była, oznacza, że może powrócić. Namiętność nie wygasa zupełnie, ale by płonęła, musi być stale podsycana. Zwykle uniemożliwiają to ukryte urazy, a pod złością i agresją bardzo często kryje się zranienie lub strach, a te z kolei w większym stopniu wiążą się z tym, co wydarzyło się w dzieciństwie, niż z tym, co stało się w związku. Jeśli człowiek je zrozumie, zaakceptuje i wybaczy, złość i agresja znikną i namiętność będzie mogła powrócić.

A co z parami, którym sen z oczu spędza strach przed niewiernością partnera?
Mówiłyśmy wiele o potrzebie przestrzeni. Niektóre osoby realizują ją poprzez odsuwanie od siebie partnera na zasadzie: „on mnie już nie kocha, na pewno mnie zdradzi”. Trafiła do mnie kiedyś kobieta, która była przekonana, że mąż jej nie kocha. Tak naprawdę to on wręcz zaciągnął ją na terapię. Kochał ją bowiem ponad życie. I robił wszystko, żeby jej to okazać. A ona go wiecznie odsuwała.

Większość par, które do mnie przychodzą, ma taki problem: on obawia się, że jej nie zaspokoi, ona, że on ją zawiedzie. Co zrobić z takim połączeniem? On musi przyjrzeć się jej problemowi, ona – jego. Jeden trop jest taki: on lub ona w ten sposób budują dystans, drugi: on lub ona nie jest tą właściwą osobą. Ale skoro żyjesz z kimś przez 20 lat, naprawdę sądzisz, że to nie jest dla ciebie właściwa osoba? A może problem tkwi w tobie? Czy to samo myślisz o swoich dzieciach: „to nie jest odpowiednie dziecko dla mnie”? Po prostu je akceptujesz takim, jakie jest.

Wiele par przychodzi do mnie, bo staje przed decyzją: rozwieść się czy nie? Mówię im wtedy: „Tak naprawdę nie interesuje mnie, czy się rozwiedziecie, czy nie. Chcę tylko, żebyście zrozumieli, dlaczego kiedyś wybraliście tego mężczyznę i tę kobietę. A potem możecie podjąć dowolną decyzję”. Zaznaczam, że mam dość wysoki wskaźnik osób, które jednak pozostają razem.

W książce radzi pani, by małżeństwa, które ze sobą prawie nie sypiają, zaczęły od sesji wzajemnego dotykania. Sam dotyk i długo, długo nic więcej.
Tak…, jak się potem okazuje, wiele z nich podczas takich sesji płacze, bo dawno ich nikt tak nie dotykał, trudno też im skupić się na własnych odczuciach, boją się, że w ten sposób okazują się egoistami. A przecież żeby czerpać satysfakcję z seksu, trzeba być egoistą! Jeśli nie wiesz, co sprawia ci przyjemność, jak możesz dać ją drugiej osobie?!

Podobno bardziej obawiamy się bycia dotykanym niż dotykania innych?
To, co najczęściej obserwuję, to jednak strach przed dotykaniem samych siebie. A dotyk potrafi być bardzo relaksujący, dawać spokój, poczucie bezpieczeństwa, pocieszenie. Nie musisz czekać, aż ktoś ciebie dotknie, możesz objąć sama siebie. Jeśli nie znasz mocy swojego dotyku, co wniesiesz do związku?

Dagmar O’Connor, szwedzka seksuolog z tytułem doktora, członkini Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego. Szkoliła się u Mastersa i Johnson, pionierów badań nad naturą ludzkiej reakcji seksualnej. Zajmuje się psychoterapią indywidualną i terapią małżeństw. Jej książka „Jak się kochać z tą samą osobą do końca życia i wciąż to lubić” ukazała się po raz pierwszy w 1985 roku i stała się światowym bestsellerem.

  1. Psychologia

Jestem DDA i nie potrafię stworzyć dobrego związku

Osoba z syndromem DDA, chcąc zbudować związek, często miota się, rozdarta między „chcę się zaangażować” a „nie chcę się wiązać”, „chcę cię lepiej poznać” a „zostaw mnie w spokoju”. (Fot. iStock)
Osoba z syndromem DDA, chcąc zbudować związek, często miota się, rozdarta między „chcę się zaangażować” a „nie chcę się wiązać”, „chcę cię lepiej poznać” a „zostaw mnie w spokoju”. (Fot. iStock)
DDA i wszystkie inne dzieci, których rodzice zmagali się z uzależnieniem, w bliskie relacje wnoszą specyficzne przekonania, strategie i mity – zwykle nieuświadomione. Amerykańska psycholożka Janet G. Woititz wyciąga je na światło dzienne i mówi: sprawdź. Może dotyczą też ciebie albo bliskiej ci osoby?

Wyobraź sobie, że odbierasz od rodzica lub w ogóle kogoś bliskiego komunikaty w rodzaju: „Kocham cię. Odejdź”, „Nie martw się, wszystko jest w porządku. Jakim cudem mam sobie z tym poradzić?”, „Niczego nie potrafisz zrobić dobrze. Jesteś mi potrzebny”. Jakbyś się czuł? Pewnie zbity z tropu, zakłopotany, pomieszany, sfrustrowany... A może wściekły? Dla Dorosłych Dzieci Alkoholików (DDA) i innych osób, w rodzinach których walczono z uzależnieniem, to codzienność – były karmione takimi przekazami przez lata. I wciąż podświadomie czekają na kogoś, kto rzuci im okruszek (bo więcej to za dużo), przyciągnie i odepchnie, pochwali i upokorzy... Nie wiedzą, na czym polega zdrowy związek.

Zdaniem Janet G. Woititz, pionierki badań nad współuzależnieniem, zdrowy związek to taki, w którym prawdziwe są następujące stwierdzenia:

  1. Mogę być sobą.
  2. Ty możesz być sobą.
  3. My możemy być sobą.
  4. Mogę się rozwijać.
  5. Ty możesz się rozwijać.
  6. Możemy się wspólnie rozwijać.

Krótko, łatwo, przejrzyście. Ale osoba z syndromem DDA widzi to zupełnie inaczej. Miota się, rozdarta między „chcę się zaangażować” a „nie chcę się wiązać”, „chcę cię lepiej poznać” a „zostaw mnie w spokoju”. Dlatego tak ważne jest przyjrzeć się mitom stworzonym i podtrzymywanym przez układy panujące w dysfunkcyjnej rodzinie, które wnieśli w swoje dorosłe życie oraz związki. Woititz opisuje je szczegółowo w książce „Lęk przed bliskością. Jak pokonać dystans w związku”. Oto one – wraz z prawdą, którą przysłaniają.

MIT 1: „Jeśli zwiążę się z tobą, utracę siebie”.

PRAWDA: Zdrowy związek dowartościowuje, a nie tłumi osobowość.

Brak odpowiedniej opieki i troski w dzieciństwie mógł sprawić, że osoby wychowane przez uzależnionego rodzica musiały pełnić wobec siebie rolę opiekuna. Taka osoba ma trudności z określeniem, kim jest. Boi się utraty własnego „ja”; boi się, że partner ją przytłoczy. Że będzie miał na nią większy wpływ, niżby tego chciała. Ale do utraty siebie jeszcze daleko – zapewnia Woititz. Wystarczy obserwacja: to twoja opinia, a to moja; w tym miejscu zgadzam się z tobą, a tu zostanę przy swoim zdaniu. Możliwe jest też przyjęcie nowej postawy, łączącej różne poglądy. Czy to nie ciekawe?

MIT 2: „Gdybyś naprawdę mnie znał, nie zawracałbyś sobie mną głowy”.

PRAWDA: Kochana osoba prawdopodobnie już dobrze cię zna. Mimo to zależy jej na tobie!

Osoby współuzależnione często żyją w napięciu, obawiając się zdemaskowania. Tak naprawdę nie potrafią powiedzieć, jakaż to okropna prawda na ich temat miałaby wyjść na jaw, ale na wszelki wypadek pilnują, by do tego nie doszło. Próbują sprawiać wrażenie osoby idealnej, podczas gdy w dzieciństwie utwierdzane były w przekonaniu, że są przyczyną rodzinnych problemów. Tu – mówi Woititz – należy się posłużyć twardą logiką. „Zastanów się: czy rzeczywiście jako dziecko byłeś w stanie spowodować rodzinne problemy?”.

MIT 3: „Gdy odkryjesz, że nie jestem osobą doskonałą, porzucisz mnie”.

PRAWDA: Nikt nie jest doskonały.

DDA mają silny strach przed porzuceniem, przed utratą ukochanej osoby. Próbując temu zapobiec, starają się zachowywać nienagannie i zaspokajać wszystkie potrzeby partnera. Ileż w tym napięcia! Kiedy coś idzie „nie tak” (na przykład poczują się skrytykowane), potrafią wpaść w panikę. Jakby zapominały (nie wiedziały?), że nieporozumienia, a nawet konflikty to coś całkiem naturalnego. Nieodzowna część życia.

MIT 4: „Jesteśmy jak jedna osoba”.

PRAWDA: Ty jesteś sobą, a ja sobą. Dopiero potem jesteśmy „my”.

Osoby, których potrzeby w domu rodzinnym nie zostały zaspokojone, mają duże deficyty opieki, więzi. Dlatego wchodząc w relację, głęboko angażują się emocjonalnie. Kiedy po początkowym okresie znajomości, w którym uczucia są bardzo intensywne, partner zaczyna poświęcać więcej czasu własnym sprawom, często czują się odrzucone. Ważne, by zrozumieć, że każdy ma własne życie: obowiązki, zainteresowania, cele. „Naciskanie na partnera zmusi go do przyjęcia postawy »Kocham cię, odejdź«, nawet jeśli nadal mu zależy” – ostrzega Woititz.

MIT 5: „Bycie wrażliwym ma zawsze złe skutki”.

PRAWDA: Bycie osobą wrażliwą ma dobre i złe skutki. Jest to jednak jedyna droga do intymności.

Burze emocjonalne w rodzinie, w której rządzi uzależnienie, nadwerężają system nerwowy. Żeby przetrwać, dziecko uczy się kontrolować swoje uczucia. Być zdystansowanym (albo wręcz twardym). Wrażliwość traktowana jest jako zagrożenie. Tyle że, odrzucając własną wrażliwość, trudno jest otworzyć się na drugą osobę. Trudno jest kochać. Jak pisze Janet Woititz, „Nie będziemy się rozwijać, dopóki nie poznamy nowych myśli, uczuć i poglądów. Musimy otworzyć się na nie, co oznacza pozwolenie sobie na wrażliwość”.

MIT 6: „Nigdy nie będziemy się kłócić, ani krytykować się wzajemnie”.

PRAWDA: Pary od czasu do czasu się kłócą i krytycznie oceniają swoje zachowanie.

Dzieci wychowane u boku uzależnionego rodzica wciąż tłumią gniew. A tłumiony gniew jest, jak wiadomo, bardzo niebezpieczny. Może zamienić się w agresję... Nic dziwnego, że złość (cudza i własna) budzi w DDA lęk. A więc też każdy konflikt... Tymczasem nasza złość na partnera nie oznacza wcale, że go nie kochamy. Tak jak złość partnera wobec nas nie świadczy o tym, że nas przekreśla. To tylko emocja – trzeba uświadomić ją sobie, uznać, zrozumieć i wyrazić (co można też zrobić ze spokojem).

MIT 7: „Jeśli coś się nie udało, to na pewno przeze mnie. Jestem okropną osobą”.

PRAWDA: Niektóre niepowodzenia są z twojej winy, inne nie. Zdarzają się okropne rzeczy, ale ty nie jesteś okropną osobą.

Osoby współuzależnione mają głęboko zakorzenione poczucie winy i wstydu. Jako dziecko są bardzo egotyczne – jeśli zidentyfikują jakiś problem w otoczeniu, uważają, że się do niego przyczyniły. W dorosłym życiu powtarzają ten wzorzec: „To moja wina, jestem zły”. Obwiniają się za wszelkie niepowodzenia związku i z lęku przed demaskacją nie podejmują prób wyjaśnienia sytuacji. Tak się nie da – potrzebna jest konfrontacja, komunikacja. Odwaga, żeby powiedzieć „sprawdzam”. Może jednak nie ma tu mojej winy?

MIT 8: „Aby zasługiwać na miłość, muszę być przez cały czas szczęśliwym człowiekiem”.

PRAWDA: Ludzie nie zawsze są szczęśliwi.

Osoby z syndromem DDA mają głębokie poczucie straty. Cóż, straciły coś bardzo cennego – szczęśliwe dzieciństwo. Nie mogły pozwolić sobie na beztroskę. Szybko zaczęły kontrolować własną spontaniczność. Często mają w sobie dużo smutku (Woititz mówi wręcz o „chronicznej depresji”). Starają się go ukryć, być miłe i uśmiechnięte. Zapominają, że wolno im być po prostu sobą. Że i chłopaki, i dziewczyny płaczą.

MIT 9: „Będziemy sobie zawsze bezgranicznie i bezwarunkowo ufać”.

PRAWDA: Zaufanie buduje się powoli.

Zaufanie w relacji to złożony temat, a w wypadku współuzależnionych również bardzo trudny. Mówiąc najprościej, nie mogli oni polegać na najbliższych osobach, od najmłodszych lat przekonywali się, że lepiej nikomu nie ufać. Jednocześnie uważają, że powinni – bo cóż to za związek bez zaufania? Gubią się między lękami a wyobrażeniami. Tak, zaufanie to bardzo ważna składowa związku i warto obdarzyć nim drugą osobę – podkreśla Janet Woititz. Ale nie automatycznie, nie od razu tym najgłębszym. Zaufanie nie pojawia się z dnia na dzień, ale rozwija dzień po dniu.

MIT 10: „Wszystko będziemy robić razem – będziemy jak jedna osoba”.

PRAWDA: Partnerzy spędzają czas po części razem, po części w samotności i po części z przyjaciółmi.

Granice. Dzieci alkoholików i innych uzależnionych mają kłopot z rozpoznaniem ich i respektowaniem. W dzieciństwie role były niejasne, trudne do odróżnienia. Prywatność często naruszana. Znów – łatwo się pogubić. Jakie są normy? Czy wolno mi sprzątnąć pokój partnera? A jego biurko? Czy coś, co wydaje mi się przysługą, na pewno zostanie tak odebrane? Czy żona doceni niespodziankę w postaci biletów na sobotni koncert? A może lepiej ją o to spytać?

MIT 11: „Będziesz instynktownie spełniać wszystkie moje potrzeby, pragnienia i życzenia”.

PRAWDA: Jeśli potrzeby, pragnienia i życzenia nie zostaną jasno wypowiedziane, są małe szanse na ich realizację.

Czy w związku wolno mi mieć oczekiwania? Oto kolejny dylemat DDA! A jeśli tak, to jak je komunikować? Dzieci osób uzależnionych nauczyły się, że lepiej nie mieć oczekiwań, bo łatwo można się rozczarować. Dawane im obietnice często nie były dotrzymywane. „Zdrowy związek wiąże się z oczekiwaniami” – rozwiewa wątpliwości Janet Woititz. Ale należy je też uzgadniać, komunikować. Nie możemy żądać od partnera, by czytał w naszych myślach. Niewyrażanie potrzeb i pragnień przez DDA bierze się często z ich niskiego poczucia wartości i niepewności, co jest właściwe (Czy to rozsądne? Czy mi wolno?). Żeby wypracować w relacji wspólne standardy, potrzebny jest po prostu otwarty dialog.

MIT 12: „Jeśli nie będę przez cały czas panować nad sytuacją, nastąpi anarchia”.

PRAWDA: Każdy ma władzę nad swoim życiem i w razie potrzeby przejmuje kontrolę nad różnymi sytuacjami poprzez świadome decyzje i uzgodnienia. Są także chwile, gdy trzeba się tą władzą podzielić lub w ogóle z niej zrezygnować.

Pod tym mitem kryje się temat kontroli. DDA myślą, że jeśli nie będą cały czas trzymać ręki na pulsie, sprawy przyjmą niewłaściwy obrót. Trudno im prosić o pomoc, zdać się na kogoś. Boją się utraty niezależności. Starają się udowodnić na każdym kroku, że świetnie radzą sobie same (właściwie to nikogo nie potrzebują). Tymczasem, jak zauważa Janet Woititz, zdrowy związek to nie próba sił: „Trzeba dawać i brać oraz dzielić z drugą osobą odpowiedzialność. Nie można wszystkiego robić samemu”.

MIT 13: „Jeśli będziemy się naprawdę kochali, na zawsze zostaniemy razem”.

PRAWDA: Ludzie są razem lub rozstają się z wielu różnych powodów. Można kochać kogoś, a mimo to zniszczyć związek.

Kolejny trudny temat dla DDA: lojalność. Niesłychanie ważna w związku, ma jednak swoje granice. Co często osobom uzależnionym umyka. Nie potrafią odejść od partnera, nawet kiedy relacja ewidentnie im nie służy i nie widać perspektyw poprawy. Trzymają się marzeń z dzieciństwa, wierzą, że ukochana osoba wreszcie się opamięta i nastaną szczęśliwe dni. Muszą w tej kwestii „wytrzeźwieć” i nauczyć się mówić „dość”.

MIT 14: „Mój partner nigdy nie zaakceptuje mnie takiej, jaka jestem, nie otrzymam od niego wsparcia i zawsze będzie mnie krytykował”.

PRAWDA: W związku nie zawsze wszystko dobrze się układa, ale zawsze masz prawo do swoich odczuć.

Dzieci osób uzależnionych wyrosły w przekonaniu, że ich uczucia nie są ważne. Często były one negowane, lekceważone, wyśmiewane. Osoba współuzależniona nie jest pewna, czy powinna się z nimi ujawniać, czy to bezpieczne. Boi się, że mówiąc o tym, co naprawdę czuje, zniechęci do siebie partnera. Cóż, bez dzielenia się swoimi uczuciami z drugą osobą trudno zbudować relację. Trudno o bliskość. A przecież wszyscy, mimo lęków, jej pragniemy.

  1. Seks

Jak czerpać przyjemność z seksu? Zacznij od nawiązania kontaktu z własną cielesnością

Kontakt z ciałem, z seksualnością, rozumianą jako gigantyczny obszar doświadczania emocji, przeżyć i wzruszeń zmysłowych, to jest wola życia w swojej istocie. To jest podpięcie się do gigantycznego kontaktu z energią - mówi sex coach Marta Niedźwiecka. (Fot. iStock)
Kontakt z ciałem, z seksualnością, rozumianą jako gigantyczny obszar doświadczania emocji, przeżyć i wzruszeń zmysłowych, to jest wola życia w swojej istocie. To jest podpięcie się do gigantycznego kontaktu z energią - mówi sex coach Marta Niedźwiecka. (Fot. iStock)
Przyjemność z seksu bierze się tak naprawdę nie z doświadczenia czy odpowiedniej techniki, ale z dobrego kontaktu z własną cielesnością. I od tego swoją pracę najczęściej zaczyna sex coach Marta Niedźwiecka.

Z jakimi problemami zgłaszają się do ciebie pary?
Na przykład odchowały dzieci i nie sypiają ze sobą albo robią to bardzo rzadko. On źle się z tym czuje i ona też. Winią o wszystko dzieci, a tak naprawdę nie radzą sobie z tą zmianą, bo nikt nas nie uczy, jak zrekonstruować więź intymną i emocjonalną po przełomie, jakim są narodziny dziecka. Przy mojej pomocy kobieta i mężczyzna poszukują odpowiedzi na pytanie, co każde z nich z tego związku może wziąć dla siebie.

Narodziny dziecka to katastrofa?
Tak, bo kobieta staje przed gigantycznym wyzwaniem, przeżywa różne silne stany emocjonalne, wypływają też problemy z jej dzieciństwa. Z reguły poświęca się dziecku i zapomina o mężu, a on czuje się odsunięty, więc się nie angażuje. W konsekwencji ona czuje się opuszczona, a opuszczenie to koniec każdej więzi. On jest sfrustrowany, ona też i to narasta, narasta… aż w końcu zaczynają starać się o drugie dziecko, żeby zapełnić tę otchłań. Opieka nad dziećmi to ciężka orka, która odwraca ich uwagę od związku. Po sześciu latach nadchodzi tzw. kryzys szóstego roku, bo dzieci idą do przedszkola i nagle oni stają naprzeciwko siebie jako kompletnie obcy ludzie. Moja praca polega na tym, żeby tę umęczoną kobietę i tego odtrąconego mężczyznę ze sobą spotkać. Podczas coachingu budują na nowo podstawy, które mogliby wynieść ze zdrowej rodziny – dobre przekonania, kontakt z ciałem, umiejętność wnikania w swoje emocje i wreszcie otwartość na sferę seksualności.

Z czym mamy największy problem w sferze seksu?
Dużo kobiet, które do mnie przychodzą, mówi o obowiązku małżeńskim. Zamykają oczy i robią to, bo mąż tego oczekuje… Większość boi się zająć swoją seksualnością, boi się ostracyzmu społecznego. Mamy walczyć z cellulitem, mieć duże piersi i długie rzęsy. Ciało ma służyć do tego, żeby się podobać… komuś. Dlatego potrzebna jest zmiana w świadomości kobiet, dotycząca ich ciała, która przekłada się na ich świadomość życiową. Gdy zyskują kontakt ze swoim ciałem, zyskują też kontakt z emocjami, a wtedy już wiedzą, co się z nimi dzieje, i są świadome, że mają wybór. Zaczynają z tego korzystać i na początku mogą się potykać, ale z czasem zaczynają chcieć takiej relacji z mężczyzną, w której obojgu im będzie chodziło o to samo – o trwałą więź, bezpieczeństwo, miłość, namiętność, poczucie akceptacji i zrozumienia. Zresztą patriarchat jest też niezdrowy dla facetów, bo muszą mieć 40-minutowe erekcje, 30-centymetrowe penisy, jeździć wielką furą i przynosić worki pieniędzy, no i wiecznie udawać macho, bo inaczej są beznadziejni.

Wszyscy siedzimy w jakichś kostiumach, które nas uwierają. Ale jest proste wyjście – zobaczyć, że na poziomie ciała jesteśmy tym samym. My chcemy seksu i oni chcą seksu, my chcemy bliskości i oni chcą bliskości. To nie są maszyny, mężczyźni są tylko tak wytrenowani, żeby nie płakać. Każda kobieta może przestać grać księżniczkę i zmuszać partnera do bycia księciem, każda może zdobyć świadomość. Można na czymś innym budować związek niż na graniu ról. Trzeba tylko dojrzeć emocjonalnie, bo jeśli jedno jest bezbronne i bez księcia sobie nie poradzi, a drugie jest bezbronne i bez królewny jest rozbitkiem, to nie jest to dojrzały związek, tylko wzajemne wykorzystywanie się.

Klucz tkwi w akceptacji swojego ciała?
Można to spuentować tak: kochaj ciało swoje, bo to jesteś ty. Wszystko, co robię w pracy z kobietami, mężczyznami i parami, opieram na kontakcie z ciałem. To jest podstawowe doświadczenie każdego człowieka. Najpierw jesteśmy my z naszymi zmysłami, reszta to intelektualne konstrukty.

Sama przeszłam długą drogę. Doznałam w dzieciństwie złamania kręgosłupa. Ze względu na ból, rehabilitację, gorsety „wyprowadziłam się” ze swojego ciała. Zrozumiałam to wiele lat później, gdy zaczęłam się rozwijać i zadawać sobie pytania. Dlaczego z takim trudem wychodzą mi różne aktywności sportowe? Dlaczego seks nie jest taki przyjemny? Doszłam w końcu do tego, że muszę odzyskać swoje ciało. Ale zdarzyło się to dopiero po trzydziestce. Pierwszy moment zwrotny to było macierzyństwo – nagle, ja intelektualistka, stałam się czystą biologią, pojemnikiem na jedzenie i kontenerem na emocje swoje i dziecka. Drugi – nurkowanie. Gdy mój syn miał dwa i pół roku, pojechałam na kurs nurkowy do Egiptu i stało się to pasją mojego życia. Nurkowanie to nieprawdopodobne doświadczenie egzystencjalne – nigdzie indziej, nawet w seksie, nie masz tak głębokiego kontaktu ze swoim ciałem. Jesteś w stanie nieważkości, więc całe ciało działa inaczej, każdy oddech i ruch jest świadomy. Nie ma listy zakupów, dzieci, męża, kochanka, szefa, kredytów… Istniejesz tylko ty, tu i teraz, w pełnym kontakcie ze swoim ciałem i psychiką. Te dwa przeżycia – macierzyństwo i nurkowanie, pokazały mi, jak ciało jest genialne i jak bardzo jest mną. Wcześniej myślałam, że powinnam reagować na pewne rzeczy w jakiś sposób, a zaczęłam widzieć, że moje ciało mówi mi zupełnie co innego. Więc jako sex coach staram się wtłaczać ludzi do ciała – bo tam jest jedyna prawda o tym, kim jesteśmy.

To pewnie podstawowa rzecz, jakiej się uczą kobiety u ciebie…
Tak, ale też zgody na to, żeby mogło im być dobrze. Tabu przyjemności ma się u nas świetnie: matka jest aseksualna, singielka tak naprawdę pragnie rodziny, seks jest brudny, a kobiety nie mogą być aktywne i nie mogą odczuwać przyjemności. Faceci zresztą też. Potrafią się zaharować do zawału, bo są tak wychowani. Kobiety w sex coachingu mogą w pierwszej kolejności zmienić te przekonania i dojść do kontaktu z ciałem, w dalszej kolejności do przyjemności i wreszcie nauczyć się dobrej komunikacji. Jak już wiem, co czuję, mam świadomość, czym jest moje ciało, czuję, że jest dobre i pragnę rozwoju, to wychodzę na zewnątrz do drugiego człowieka, z którym żyję i mówię: to jestem ja, mam to i to, chcę ci to dać, ale też chcę w zamian tego i tego.

Przychodzą do ciebie mężczyźni?
Przychodzą. Przestali myśleć, że wibrator im zagraża, i chcą się dowiedzieć czegoś o kobiecie. Okazują się bezbronni – są sformatowani porno, nie radzą sobie ze swoim ciałem i różnymi normami, często czują, że spoczywa na nich cała odpowiedzialność za kochankę. Tłumaczę im, że ona odpowiada za swój seks, ty za swój, a za wasz wspólny seks odpowiadacie razem. I pojawia się wielka ulga – bo to niczyja wina, a poza tym można to zmienić. Jeśli ona nie będzie tak bierna, to on nie będzie musiał być nadaktywny. Mężczyźni nie chcą już uczestniczyć w konkursie na Najsprawniejszego Samca Regionu. Chcą, żeby związek wypełniał coś w ich życiu. To jest idealne miejsce do zmiany, czyli wyjścia z zadaniowej funkcji w seksie i wejścia w sferę przyjemności odczuwania, poddawania się, otwierania... I wyrażania swoich emocjonalnych potrzeb. Mam głęboki szacunek do tych, którzy potrafią zobaczyć w sobie deficyt miłości, delikatność, empatię. Tacy mężczyźni stają się silniejsi. Podobnie kobiety. Podczas sex coachingu odkrywają, że przez 10 czy 15 lat spełniały czyjeś oczekiwania. Mogą mieć dom, rodzinę, pracę i pytać: Po co to wszystko?

Kontakt z ciałem, z seksualnością, rozumianą jako gigantyczny obszar doświadczania emocji, przeżyć i wzruszeń zmysłowych, to jest wola życia w swojej istocie. To jest podpięcie się do gigantycznego kontaktu z energią.

Marta Niedźwiecka, pierwsza w Polsce sex coach specjalizująca się w coachingu relacji intymnych, seksualności i związków. Prowadzi Pussy Project - projekt edukacji i rozwoju seksualności dorosłych oraz warsztaty obejmujące tematykę kobiecości, związków i seksualności.

  1. Psychologia

Przyjaciółka alkoholiczka? Martwię się, że za dużo pijesz…

Nie pouczaj jej, tylko powiedz o swoich uczuciach w związku z tym. Nie mów, co powinna, a czego nie może, tylko mów, jak ty to widzisz. Za piciem z utratą świadomości zawsze leżą poważne konsekwencje. Porozmawiaj z nią o tym, z czym sama nie daje sobie rady. (Fot. iStock)
Nie pouczaj jej, tylko powiedz o swoich uczuciach w związku z tym. Nie mów, co powinna, a czego nie może, tylko mów, jak ty to widzisz. Za piciem z utratą świadomości zawsze leżą poważne konsekwencje. Porozmawiaj z nią o tym, z czym sama nie daje sobie rady. (Fot. iStock)
Mam przyjaciółkę, którą podejrzewam o alkoholizm. Zaczęła bardzo dużo pić, ale nie jestem pewna, czy stawiam dobrą diagnozę, bo za każdym razem, gdy próbuję z nią o tym rozmawiać, złości się i zaprzecza. Sama nie widzi problemu i twierdzi, że wszystko jest dobrze. Jak mam jej pomóc, jak poznać, czy rzeczywiście jest uzależniona?
  • Bądź szczera.
  • Powiedź koleżance, jak się zachowuje i co cię martwi. Często ludzie nie pamiętają, co robią po alkoholu. Bez osądzania opisz jej, co robiła, co się działo, jak się zachowywała.
  • Nie pouczaj jej, tylko powiedz o swoich uczuciach w związku z tym. Nie mów, co powinna, a czego nie może, tylko mów, jak ty to widzisz. Za piciem z utratą świadomości zawsze leżą poważne konsekwencje. Porozmawiaj z nią o tym, z czym sama nie daje sobie rady.
  • Nigdy nie pij z nią.
  • Nie chodź z nią w miejsca, gdzie zazwyczaj zaczyna się pijaństwo.
  • Jeżeli możesz, to powiadom jej bliskich o problemie. Niestety, to co się dzieje będzie postępować.
  • Z drugiej strony nie bierz odpowiedzialności za to, co ona robi.
  • Jeżeli jesteś bardzo zaangażowana w ratowanie jej, to też nie pomagasz, tylko szkodzisz sobie.
  • Czasami takiej osobie pomaga wstrząs. Może urwanie kontaktu? Może ostre przedstawienie konsekwencji? Zobacz też, czy nie jesteś typem osoby, która zawsze pomaga i wspiera.
  • Może też być tak, że ty wypadasz dobrze w tych aferach, bo nie jesteś pijana i panujesz nad sytuacją. Jesteś lepsza. Czy czujesz się tak?
  • Niestety, w pijaństwie jest tak, że osoba która jest w nałogu, musi chcieć z niego wyjść. Bez chęci nikogo nie można zmusić.
  • Czasem nałóg się powiększa właśnie przez osoby, które chcą pomóc. Wtedy pijący ma kolejne powody, żeby pić. To czyni picie jeszcze bardziej ekscytującym.
  • Musisz coś zrobić, pomóc, ale wycofanie się w odpowiednim momencie jest równie ważne. Tak samo ważne jak współczucie i chęć pomocy.

Katarzyna: Każdy, kto ma wątpliwości co do bliskiej sobie osoby i czuje, że dzieje się z nią coś niedobrego, powinien zaufać swojej intuicji. Skoro coś zauważyłaś, coś cię zmartwiło, coś zmieniło się w zachowaniu, życiu osoby bliskiej, to oznacza, że masz powody do zmartwień. Takie wątpliwości nie pojawiają się znikąd. Człowiek, który wkracza na drogę alkoholizmu lub już na niej jest, ogromnie chroni ten teren, nie chce, by ktokolwiek odkrył jego tajemnicę. Takiej osobie może być z tego powodu wstyd, ale głównie chodzi o to, że po przyznaniu się do alkoholizmu trzeba przestać pić, zacząć się leczyć, zrobić coś ze swoim życiem. Zazwyczaj się tego nie chce.

Alkoholik dąży do tego, aby zmieniać sobie stan świadomości, by nie czuć tego, co czuje. Robi to oczywiście z jakiegoś powodu, nie zaczyna się pić, będąc szczęśliwym i zadowolonym ze swojego życia. Jednak najważniejsze jest w tym przypadku, jak to robi.

Rozpoczyna się podwójna gra, np. wychodzisz z alkoholiczką do knajpy. Mówi ci, że zna świetne miejsce, gdzie serwują pyszne, regionalne piwko. Idziecie tam, ona wypija piwo, po czym kupuje następne i tłumaczy się tym, że już długo go nie wypije. Skoro to się szybko nie powtórzy, to alkoholiczka kupuje jeszcze piwko do domu. Albo kilka.

Tak pije kobieta. Piwo do obiadu. W przeciwieństwie do mężczyzn, kobiety częściej muszą udawać, kombinować, kryć się. Facet po prostu pójdzie na wódę do kumpla, baba nie pójdzie, tylko wypije butelkę wina do obiadu.

Picie wygląda dziś trochę inaczej niż kiedyś, wódki pije się mniej, a jeśli się pije, robią to zwykle mężczyźni. Kobiety piją piwko albo wino.

Suzan: Jakie picie jest lepsze, faceta czy kobiety?

Katarzyna: Żadne. I kobiety, i faceci oszukują i siebie, i rodzinę. I społeczeństwo, czyli cały świat. Jedno i drugie jest uzależnione.

Czynny, pijący alkoholik lub alkoholiczka powie: „Ja wiem, że muszę bardzo uważać. Bardzo się kontroluję” albo: „Nie pozwoliłabym sobie na częste picie, bo wiem jak łatwo się uzależnić”. Oszukują siebie i wszystkich wokół.

Młodsze kobiety coraz częściej wychodzą z koleżankami pić na miasto. Wszystko super, ale jeśli w takim gronie jest alko- holiczka, łatwo ją zidentyfikować. Taka osoba potrzebuje wię- cej i będzie to ukrywać. Żeby koleżanki nie widziały, że pije więcej, wychodzi do toalety i kupuje przy barze kilka szotów.

Suzan: To znaczy, że kobieta pijąca jest przebiegła.

Katarzyna: Ważne jest rozróżnienie, w którym momencie psychiczne uzależnienie zmienia się w czekanie i szukanie. Na początku alkohol powoduje fajny stan psychiczny, od tego

Instrukcja obsługi toksycznych ludzi

się właśnie uzależniamy, picie robi nam dobrze. Dopiero póź- niej zaczyna nas niszczyć. Staje się koniecznością, potrzebu- jemy coraz więcej i mimo widocznych negatywnych konse- kwencji, pijemy dalej. Takie picie nie jest już przyjemne. Jest tragiczne i wyniszczające.

W trakcie kobiecych spotkań z alkoholem, alkoholiczka za- czyna robić rzeczy, które już nie podobają się ludziom. Jest namolna, męcząca, czepia się o wszystko, kłóci się, wyzywa kogoś.

Suzan: Traci kontrolę.

Katarzyna: Tak, rozluźnia się coraz bardziej. Istotą działania każdego alkoholu jest spowolnienie pracy układu nerwowego. Początek jest przyjemny, bo puszczają pierwsze napięcia, ale później już nie jest tak fajnie, bo nie ma kontroli.

Kobieta pijąca bardziej zdaje sobie sprawę ze społecznego odium. Tak jak mówiłam, trochę zmienił się styl picia, jednak nadal alkoholizm kobiet jest traktowany bardzo negatywnie.

Dziewczyny rzadko chodzą pić pojedynczo. Najbardziej to widać w filmach amerykańskich, gdzie stada kobiet idą pić.

Suzan: A w Wielkiej Brytanii puby otwarte są od 10.00 i już od początku przesiadują tam klienci. Na filmach panie wy- chodzą z pracy do baru z koleżankami na kilka drinków.

Katarzyna: Uzależnienie może się zatrzymać na poziomie psychologicznym, jeśli ktoś ma w sobie na tyle siły i pozwalają mu wewnętrzne struktury. Tak można dość długo funkcjonować, ale tylko wtedy, gdy wewnętrzna baza nie jest tak bardzo uszkodzona. Taka osoba myśli rozsądniej, np. „Jutro wstaję wcześniej, więc nie będę dziś pić tak dużo” i przestaje po dwóch lub trzech drinkach.

Suzan: A powstrzymywanie kogoś przed alkoholem w momencie, gdy ta osoba chce pić, ma sens?

Katarzyna: Takie metody nigdy nie będą skuteczne. Tekst: „Nie pij teraz” nie zadziała. Jednak zawsze trzeba próbować rozmowy. Jeśli ktoś jest dla nas ważny i tak samo my jesteśmy ważni dla tej osoby, warto przeprowadzić szczerą rozmowę. Można powiedzieć: „Słuchaj, zauważyłam coś niepokojące- go. Coraz bardziej się martwię, bo widzę, że pijesz więcej niż zwykle” i nawiązać do okoliczności. Może przyjaciółka lub inna bliska, pijąca osoba chodzi do łóżka po alkoholu. Może też zaczęła sypiać z coraz większą liczbą mężczyzn? Może tkwi w relacji, która skłania ją do picia? Może pije coraz więcej, bo ma takiego partnera?

Wiele kobiet, które są z alkoholikami, zaczyna pić razem z nimi, bo boją się, że facet wyjdzie z domu i nie będą wie- działy, co się z nim dzieje. Wolą mieć kontrolę dlatego piją z nim i same wpadają w uzależnienie.

Jeśli osoba uzależniona lub dopiero wchodząca w uzależnienie usłyszy od kogoś bliskiego, że się o nią martwi, może zacząć się zastanawiać. Taka rozmowa może okazać się wstrząsem, szczególnie jeśli trafi się na moment, w którym alkoholik czy alkoholiczka ma gorsze dni, to znaczy odczuwa wyrzuty sumienia z powodu picia.

Najlepiej jest wykorzystać taką sytuację i działać szybko. Jeśli ta bliska nam osoba zapyta, co ma zrobić, nie ma na co czekać. Trzeba zabrać ją do poradni, do ośrodka uzależnień, na odwyk.

U alkoholików chwile, gdy są w stanie zgodzić się na leczenie, są rzadkie.

Takie działanie nazywa się interwencją kryzysową. Zdarza się, że na taką akcję umawia się kilka osób, np. przyjaciele albo rodzina.

Suzan: Jesteś przeciwniczką alkoholu?

Katarzyna: Niekoniecznie. Ja po prostu mam świadomość, jak to wszystko działa, ale nie mówię, że nigdy nie wolno się dzięki alkoholowi rozluźniać.

Po prostu nie lubię zmienionego stanu świadomości. Bardzo mi to przeszkadza i nie używam tego jako pomocy w kontaktach międzyludzkich.

Suzan: Jak autorka listu może pomóc przyjaciółce?

Katarzyna: Przede wszystkim musi liczyć się z tym, że być może nigdy nie uda się jej pomóc. Nie można się za to oczy- wiście obwiniać, ale warto spróbować.

Można skorzystać z rzeczy, o których wspomniałam wyżej. Niekoniecznie musi być to dwudziestu znajomych, którzy biorą dziewczynę na rozmowę, może pani próbować sama. Najlepiej jest wyczuć moment i wykorzystać gorszy dzień osoby uzależnionej.

Musi pani pamiętać, że jeśli przyjaciółka nie dostrzeże problemu, nie uda się jej pomóc. Nikomu nie można wylewać alkoholu, chować przed nim butelek, bo to nie zadziała. Wkurza to pijącego, który ze złości pije jeszcze więcej i ma dobry pretekst.

Miałam kolegę na studiach, który dawał mi swoje pieniądze, gdy wychodziliśmy na miasto, bo bał się, że wyda wszystko na alkohol. Zazwyczaj wydawał, przepijał, co miał ze sobą, a później było mu źle, ale gdy ja trzymałam jego kasę, to go ratowało. Ale to był ratunek chwilowy. I tak umarł z alkoholizmu.

Suzan: Wobec tego najważniejsza rada jest taka, że trzeba liczyć się z faktem, iż mimo dobrych chęci, czasami pomoc jest niemożliwa. Nikogo nie można do niczego zmusić.

Fragment książki „Instrukcja obsługi toksycznych ludzi”

  1. Psychologia

On, nałóg i ja

Ani uzależniony mężczyzna, ani współuzależniona od niego kobieta nie dadzą sobie rady sami, dlatego oboje potrzebują pomocy - mówi Katarzyna Miller. (Ilustracja Adriana Dziewulska)
Ani uzależniony mężczyzna, ani współuzależniona od niego kobieta nie dadzą sobie rady sami, dlatego oboje potrzebują pomocy - mówi Katarzyna Miller. (Ilustracja Adriana Dziewulska)
Mówi, że pije, gra, bo miał trudne dzieciństwo. Albo dlatego, że skrzywdziła go była żona. A ona myśli: uzdrowię go. – Pomysły o uzdrowieniu mężczyzny to początek drogi do współuzależnienia – mówi psychoterapeutka Katarzyna Miller.

Jak rozpoznać, czy mój partner uzależnił się od gier w sieci, zakupów, pornografii? Może on to po prostu lubi, to jego sposób na relaks?
Ludzie nie rozumieją, co to jest uzależnienie. Wydaje się im, że to coś, co bardzo często robią, co lubią i co daje im dużo frajdy. A tak nie jest. Istotą uzależnienia jest robienie czy zażywanie tego, co kiedyś dobrze nam robiło, dawało ulgę, ale teraz robi bardzo źle. Mimo to nie przestajemy, nawet jeśli zagraża to naszemu życiu. Nie patrzymy na konsekwencje, na koszty, aż w pewnym momencie nic więcej nie ma znaczenia, tylko „to”. Tym „czymś” może być wszystko. Gdybym wciąż jeździła na rowerze i nawet rozmawiając z mężem, przyjaciółką i szefem, myślała tylko o tym i czekała napięta, że za chwilę znów wskoczę na siodełko, to mogłabyś uznać, że jestem uzależniona.

Rower rządziłby twoim życiem?
Właśnie! To byłaby całkiem inna sytuacja niż ta, kiedy po prostu lubiłabym jeździć, a w wolnym czasie interesowałabym się markami i modelami różnych jednośladów. Jeśli rower byłby tylko moim hobby, to w sytuacji, kiedy czytałabym o rowerach, podeszłoby do mnie dziecko, bez złości skupiłabym się na rozmowie z nim. A gdy jestem uzależniona, to złoszczę się, gdy bliscy mi w tej czynności przeszkadzają.

Gdzie jest granica, za którą zostaje się rowero-, praco- czy innym holikiem?
Zapytałabym raczej: kto łatwo i szybko znajdzie się za tą granicą? Ten, kto ma różne emocjonalne deficyty, bo nie doświadczył (i z tego powodu nie potrafi sobie dać): samoakceptacji, poczucia wewnętrznej wartości, spokoju i bezpieczeństwa. Dlatego potrzebuje czegoś, co wyciszy jego lęk i głód dobrych odczuć wobec samego siebie. A nawet uzasadni prawo do życia i nada temu życiu jakiś sens. Tym czymś mogą być: narkotyki, alkohol, zakupy, hazard, seks, pornografia, czyli używki i czynności powszechnie niepochwalane. Ale są i takie, które przynoszą społeczne głaski, jak pracoholizm, i dlatego trudno je leczyć. Znam wiele osób uzależnionych od kłótni, złości, lęku czy cierpienia. One zawsze znajdą pretekst, aby zrobić awanturę albo poczuć się ofiarą. Łatwiej przeżywać silne emocje, bo są znane, oswojone, wiadomo, jak z nimi się obchodzić, niż wkładać wysiłek w poprawę swojego położenia.

Katarzyna Miller: Znam kobiety, które w ten sposób zostały alkoholiczkami, bo zaczęły pić z mężczyznami, żeby oni pili mniej. Uzależnienie ma to do siebie, że pochłania coraz więcej i więcej świata wokół. (Ilustracja Adriana Dziewulska)Katarzyna Miller: Znam kobiety, które w ten sposób zostały alkoholiczkami, bo zaczęły pić z mężczyznami, żeby oni pili mniej. Uzależnienie ma to do siebie, że pochłania coraz więcej i więcej świata wokół. (Ilustracja Adriana Dziewulska)

Można nie zauważyć, że narzeczony i na przykład gry to nierozłączna para?
Można, bo są mężczyźni, którzy bardzo się z tym kryją. Dopiero gdy zamieszkają z partnerką i nie są w stanie już się tak pilnować, wychodzi na jaw, że oddają się czemuś w specjalny sposób. Bo na przykład nie mają pieniędzy, choć dobrze zarabiają. A więc na co je wydają? Albo noce spędzają przy komputerze i wcale nie spieszą się do seksu.

Są jakieś sposoby, żeby odkryć prawdę, zanim zainwestujemy we wspólne mieszkanie?
Ten, kto bardzo coś ukrywa, jest zazwyczaj nadmiarowo fajny – dużo obiecuje, daje, komplementuje. Taka hojność powinna nas skłonić do uważności. Warto też ufać swojej intuicji i traktować poważnie to, że zaczynamy czuć się w tej relacji niedobrze. Trzeba wtedy poobserwować partnera. Mówi, że kocha? No, ale jest go przy mnie coraz mniej. Zapewnia, że mu zależy? Ale ja czuję, że mu przeszkadzam, że chciałby robić coś beze mnie.

Nie wmawiać samej sobie, że przesadzam?
Ważne też, by nie nadawać rzeczywistości znaczenia, jakie nam pasuje. Na przykład kobieta widzi, że jej nowy mężczyzna ma zawsze drogi zegarek, modne gadżety i ciuchy. Myśli więc, zadowolona, że jest bogatym estetą i że będzie jej z nim świetnie. A może jest uzależniony od zakupów?

Zakochane patrzymy na mężczyzn przez różowe okulary.
Wiele kobiet na początku nie chce widzieć ani słyszeć sygnałów ostrzegawczych. Nie traktuje poważnie słów mężczyzny, kiedy on mówi wprost: „Za często gram, za dużo wydaję na gadżety, osiem godzin siedziałem przed ekranem”. Najsensowniej wtedy powiedzieć: „Może przyjrzyj się temu, skonsultuj ze specjalistami”. Niemądrze jest mówić od razu: „Na pewno przesadzasz”. Wiele kobiet bagatelizuje zachowanie partnera, nawet kiedy kolejny raz się upije czy przegra pensję. Dlaczego? Bo w głowie noszą iluzję: „Ja go zmienię”. Niejedna kobieta lubi się wzruszyć, że swoją miłością uzdrowi ukochanego, jeśli usłyszy, że on tak brzydko się zachowuje, bo miał trudne dzieciństwo. Albo dlatego, że była żona go skrzywdziła. Takie pomysły o uzdrowieniu mężczyzny to początek drogi do współuzależnienia. A więc do sytuacji, kiedy jego emocje staną się dla kobiety ważniejsze niż jej własne. Będzie mu współczuć, wspierać, pomagać, opiekować się i wybaczać. A więc traktować jak dziecko zamiast jak dorosłego – i wymagać na przykład dotrzymywania umów. A ponieważ szybko okaże się, że nie może mu ufać, to też zacznie go pilnować i kontrolować.

Niemożliwe jest szczęście we troje: on, ja i to „coś”?
Jeśli na przykład kobieta przyłapie partnera na masturbacji i przemilczy to, bo pomyśli: „Jak zamieszkamy razem, to nie będzie tego robił” – bardzo się pomyli. Istotą uzależnienia od masturbacji nie jest brak stałej partnerki, tylko używanie seksu jako regulatora emocji i wypełniacza emocjonalnych dziur. Żadnego mężczyzny uzależnionego od czegokolwiek kobieta, z którą jest, nie obchodzi do tego stopnia, aby zaprzestał swojego uzależnienia. Ona jest mu potrzebna, ale jako zaplecze gospodarcze. Jako ktoś, kto zapewnia mu warunki do tego, aby mógł spokojnie nadal ćpać, pić, grać. Ona jest po to, żeby się nim zajęła, jak zemdleje ze zmęczenia po całonocnej masturbacji czy grach. Lub żeby wezwała pogotowie do jego zawału po przepracowaniu. Ona jest dla niego ważna jako jego wygoda, a nie jako osoba.

Miłość nie leczy nałogów?
Na samym początku może się tak wydawać, i to obojgu. Ale nadejdzie taki moment, zazwyczaj po kilku miesiącach, kiedy on znów sięgnie po alkohol czy seks, żeby poradzić sobie z emocjami, które go zaleją. No, a po tym jednym razie ruszy lawina, która w końcu zmiecie jej spokój i złudzenia. Jeśli ona uwierzy w jego zapewnienia, że już nigdy, że bez terapii i pracy nad sobą da radę przestać, to powinna od razu iść na spotkanie wspólnoty współuzależnionych.

Tylko rozstanie ma wtedy sens?
Sens ma tylko terapia, i to obojga. Rozstanie to dobry pomysł, ale niełatwy, jeśli kobieta jest współuzależniona. A jest, gdy wychowała się w rodzinie, w której były alkohol czy przemoc, a więc rosła w lęku i nie czuła się kochana. Aby przetrwać, musiała nauczyć się skupiać na emocjach rodziców, podążać za ich nastrojami i zaspokajać ich potrzeby, a nie swoje. Dla niej więc to nic nowego, że partner woli napić się, niż iść z nią do kina, że wkurza się o byle co, że raz jest słodki, a raz krytyczny, i nigdy nie wiadomo, w jakim nastroju będzie za chwilę, że nigdy go nie ma, bo: „Przecież pracuję, o co ci chodzi?”. Ani uzależniony mężczyzna, ani współuzależniona od niego kobieta nie dadzą sobie rady sami, dlatego oboje potrzebują pomocy.

A jeśli jej nie poszukają?
Jego uzależnienie zacznie kontrolować ich życie. Ona będzie wymyślała sposoby na jego nałóg, będzie stawiać warunki, które pozornie mają rozwiązać problem, a tak naprawdę tylko go spotęgują. Powie mu na przykład, że może pić, ale tylko w domu. Znam kobiety, które w ten sposób zostały alkoholiczkami, bo zaczęły pić z mężczyznami, żeby oni pili mniej. Uzależnienie ma to do siebie, że pochłania coraz więcej i więcej świata wokół. A więc ten mężczyzna w końcu i tak zacznie pić poza domem. No, a wtedy ona będzie płakać, krzyczeć, szukać go. Nie uczy się nas psychologii człowieka – i kobieta współuzależniona myśli, że kieruje nią miłość. Tymczasem może kierować nią stare marzenie o tym, że uratuje rodzica, który był alkoholikiem.

A inne powody trwania w związku z nałogowcem?
Znam niejedną młodą kobietę, która związała się z artystą i uznała, że on taki jest, że ma humory, raz jest obecny, a raz nie, a potem wraca i przynosi kolejną piosenkę napisaną dla niej, i patrząc jej w oczy, zapewnia, że cały czas myślał o niej na tym zatraceniu. No i ona się wtedy wzrusza i wybacza. Ale co z tego, że on przynosi piosenkę? Kobieta w takiej sytuacji powinna skupić się na sobie: co ona czuje, kiedy okazuje się, że jej partner znika z domu albo że jest nieodpowiedzialny, że nie dba o jej emocje i potrzeby. Ważne jest też to, żeby taka kobieta wiedziała, że to nie dusza artysty, ale uzależnienie powoduje, iż on jest niestabilny emocjonalnie. Kobieta o tym nie myśli, jeśli on dla niej jest jak narkotyk, bo wtedy, kiedy go wreszcie dostanie, zapomina o tym, jak bolało, kiedy go nie było. Jeśli w jej domu takie rzeczy się działy, to dla niej chleb powszedni i ona w taki związek wchodzi jak w masło. No i tak wspiera jego i swoje uzależnienia.

Co zrobić, kiedy dostajemy piosenkę zamiast odpowiedzialności i uczciwości?
Zdrowa kobieta pilnuje swojego dobrostanu. A więc do takiego artysty, który wróci po kilku dniach, powie: „Piosenka jest piękna, ale z tobą jest coraz gorzej”. On oczywiście zaatakuje: „O co ci chodzi!?”. Ona się jednak mu nie da i powie: „Źle się czuję w takim związku, jeśli będziesz dalej tak robił, to ja odejdę”. No i jeśli on nie przestanie znikać, kłamać, to ona odejdzie. I to jest ta różnica między współuzależnioną a zdrową kobietą.

Można zostać z „artystą” i nie zatracić siebie we współuzależnieniu?
To bywa możliwe przy wewnętrznej sile, świadomości i opanowaniu. Znam kobiety, ale nie jest ich dużo, bo to bardzo trudne, które powiedziały: „Ja go kocham, jest dla mnie interesujący, on będzie żył jak chce, a ja przy nim tak, jak ja będę chciała i mogła”. Taka kobieta nie weźmie na siebie choroby mężczyzny, skupi się na chronieniu siebie. A więc będzie sprawdzać, czy kontakt z nim jej czymś nie grozi. No i wie, że może liczyć tylko na siebie. Nie ma złudzeń, nie daje się zwodzić. Bo on, jak każdy uzależniony, ma momenty, kiedy powie: „Już mam dosyć, przestaję pić”, ale ona wie, że to bajer.

Smutne… Nie ma żadnej nadziei?
Może być tak, że świadoma kobieta, kiedy będzie już wiedziała, co jest grane, postawi partnerowi warunek: „Idziesz się leczyć albo koniec z nami”. No i są mężczyźni, którzy się wtedy zaczynają leczyć i wychodzą na prostą. To ci, w których poza destrukcją jest także chęć życia. Ale muszą tak naprawdę sami tego chcieć i pracować nad powrotem do zdrowia z pomocą specjalistów. Podstawowa zasada, jaką musi przyjąć kobieta, która widzi, że jej mężczyzna ma problem, brzmi: możesz zmienić tylko siebie, jego nie.

A więc musimy wiedzieć, czy same nie jesteśmy uzależnione?
To ma ogromne znaczenie, bo druga zasada mówi: nałóg (a jest nim też współuzależnienie) to ucieczka od realności. Trzeba wiedzieć, jak to działa, że najpierw ucieka się od przykrości emocjonalnych w to, co daje przyjemność, na przykład seks, alkohol czy gry. Dzięki temu odczuwa się ulgę, satysfakcję, euforię. Traktuje się te odczucia jak nagrodę za trudy życia i różne przykrości. Szybko jednak te nagrody zaczynają być jak opętanie – nie umiemy bez nich żyć. A potem nas zabijają.

Dlaczego tak się dzieje, że nałóg nas zabija?
Nie umiemy sięgać po nic innego, co by nam mogło dać to samo, czyli poczucie ulgi, satysfakcji, przyjemności. Palacz zaciąga się i odczuwa natychmiastową ulgę – krótką, ale od razu. Kiedy rzuci palenie, potrzebuje czegoś innego, co mu tę ulgę da. Ale to nie jest takie proste. Aby poradzić sobie z życiem na trzeźwo, potrzebna jest praca nad sobą i pomoc wspólnoty, jaką są choćby Anonimowi Alkoholicy, Anonimowi Uzależnieni od Seksu i Miłości czy Anonimowi Jedzenioholicy.

A gdy spotyka się dwoje uzależnionych? Mogą być razem?
I często są, sami nie wiedząc, jak to z nimi naprawdę jest. Na przykład kobieta może być uzależniona od czegoś innego niż mężczyzna i uważać, że jej nałóg to nic w porównaniu z jego. Ona wydaje za dużo na ubrania, a on bierze kokainę! I niestety, rozkręcają się w swoich nałogach, bo mają sobie za złe, bo się tym usprawiedliwiają. I cierpią okrutnie. Mogą być razem, jeśli oboje równolegle podejmą pracę nad swoimi uzależnieniami i będą w tym wytrwali. Gdy staną się odpowiedzialni za siebie samych, a nie za partnera. Gdy będą szanować siebie, trzeźwość i dojrzałość. Mogą być wtedy z siebie dumni, ale już zawsze powinni być uważni.